Βασίλειος Π. Βερτουδάκης: «Epigrammata Cretica (Λογοτεχνικοί τόποι και μύθοι της Κρήτης στο αρχαίο ελληνικό επίγραμμα)». Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, Ηράκλειο 2000.
Με φροντίδα της έκδοσης από τον, αείμνηστο τώρα, Νίκο Γιανναδάκη που ήταν η βασανισμένη ψυχή της Βικελαίας, το παρόν βιβλίο με τον ανεξήγητο λατινικό τίτλο, αποτελεί τη διδακτορική διατριβή του συγγραφέα. Μια διδακτορική εργασία ακροβατεί μεταξύ διατριβής και συντριβής. Πότε πετυχαίνει το πρώτο και αποφεύγει το δεύτερο; Οταν το θέμα είναι πρωτότυπο και η μέθοδος αυστηρά επιστημονική. Τα πέτυχε αυτά ο Βασίλειος Βερτουδάκης; Ναι, αλλά με πολλές ατέλειες, ελλείψεις και περισσευούμενα.
Γιατί, όταν το θέμα σου είναι γενικότερα η Κρήτη (όχι τόσο τόπος αλλά τρόπος), εμπνευστής σου ο Νίκος Γιανναδάκης, Doktorvater ο Hubert Petersmann και σύμβουλος ο Αγγελος Χανιώτης της Χαϊδελβέργης, μπορεί να γίνεις διδάκτορας, μπορεί να τυπώσεις τη διατριβή σου (ενώ πολλοί διδάκτορες-μαϊμούδες του εσωτερικού και λίγοι του εξωτερικού ποτέ δεν το έκαναν), μπορεί και καθηγητής να γίνεις και μάλιστα τώρα σε υποβαθμισμένο πανεπιστήμιο, τέτοιο που το κατάντησαν οι ψευδο-εκσυγχρονιστές, αλλά αδικείς και το θέμα σου και τον εαυτό σου και τους «εγγυητές» σου, ενώ οι δυνατότητες είναι πολύ μεγαλύτερες.
Ο συγγραφέας επέδειξε ζηλευτή Sammelfleiss. Αλλ’ αυτό δεν είναι το κυρίως ζητούμενο. Το κυρίως ζητούμενο είναι μετά τη συλλεκτική επιμέλεια, να ξεχωρίσεις «την ήρα από το στάρι», το χρήσιμο από την «αγωνία της τεκμηρίωσης των πάντων», που είναι πολύ εύκολο, όπως φοβάται ο ίδιος -και μπράβο του, αλλά δεν το τήρησε πάντα- να ολισθήσει «σε μια ερευνητικού τύπου κοκεταρία» (σελ. 11).
Και μερικές ενδεικτικές παρατηρήσεις: Δεν αναφέρουμε στη βιβλιογραφία τίτλους έργων που δεν χρησιμοποιήσαμε: Το «Μηριόνης» (σελ. 31) δεν αποτελεί «ομιλούν όνομα», επειδή έτσι το πρωτομάθαμε στα γερμανικά, τα αγγλικά ή τα γαλλικά, αλλά όπως το επέβαλε μια για πάντα, ο Γιάννης Κακριδής «εκφραστικό όνομα». Για το ιππικό στην Κρήτη (σελ. 31) έχουν ειπωθεί πολλά πράγματα και για το θέμα άκρως ενδιαφέροντα, καθώς και για τους ιπποτοξότες και ιππακοντιστές. Ο αρχαϊκός ναός Β’ του Πρινιά, που ανέσκαψε ο αείμνηστος Κοντολέων, μαρτυρεί του λόγου το ασφαλές. Το ίδιο ισχύει για την κρητική τοξοβολία στους Λατίνους και μάλιστα στον Βιργίλιο. Τέλος, για το κεφάλαιο του μύθου και της επιγραμματικής αξιοποίησης του Μίνωα ως κριτή των ψυχών στον Αδη, θα ήταν πολύ χρήσιμη η έρευνα της αρχαιολογικής παράστασης που βρέθηκε και σώζεται ανεπίληπτη στον τάφο της κρίσεως στα Λευκάντια (Μύεζα) της Μακεδονίας. Οι αρχαιολογικές επιρρώσεις φιλολογικών θεμάτων είναι πολύτιμες.
Μολοταύτα, αυτό είναι ένα καλό βιβλίο, που χρειάζεται «βελτίωσιν εις αφαίρεσιν» στην επόμενη έκδοση και ένα καλό ευρετήριο ονομάτων και πραγμάτων στο τέλος.
Στο «Προάνοιξη με σκύλο», λοιπόν, ο άνθρωπος, πιθανόν για να σώσει ό,τι θεϊκό θρυλείται πως φέρει εντός του, μετασχηματίζεται σε ζώο (σε δρόμο που διασταυρώνεται με το δρόμο που άνοιξαν οι «μεταμορφώσεις» στο έργο του Μίλτου Σαχτούρη), σε «προλογικό» φορέα της μνήμης ενός κόσμου που μοιάζει να χάνεται, σ’ έναν σκύλο άλλης τάξεως από κείνους «μ’ άσπρα λουλούδια στο κεφάλι» που περνούν στους δρόμους των «μεταμορφώσεων» του Μίλτου Σαχτούρη: «με τη μύτη στο χώμα / αναζητώ σαν σκύλος τις δικές τους οσμές αυτές το ρύγχος μου οδηγούν». Η όσφρηση είναι η κατεξοχήν αίσθηση ετούτης της συλλογής. Το ποίημα «Τρίτη του Πάσχα» ηχεί σαν επιτύμβιο των οσμών, οι οποίες εμφανίζονται σαν το άλλο όνομα, το εσωτερικό, των τρόπων που εφεύρε ο άνθρωπος για να υπάρχει και να συνυπάρχει: «Οσμές που χάσανε τους φυσικούς τους / ανθρώπινους δέκτες πριν από χρόνια κι άλλα χρόνια, / και περιφέρονται το Πάσχα αναζητώντας νέους πιστούς / του κάκου, νέους αθώους μυκτήρες / σε μιαν Ελλάδα δίχως όσφρηση/ άρα σε μια Ελλάδα δίχως πίστη». Κι ωστόσο, τρεις στίχους πριν τελειώσει το απογοητευμένο ποίημα, ο επικήδειος τόνος υποχωρεί και ο ποιητής, ως αναγνώστης και «οσμιστής» του κόσμου, αρπάζεται από «μια πίστη που στιγμιαία αναβιώνει / καμιά φορά σε μια ευωδιά /μπροστά σε κάποιο φούρνο ή λουλουδάδικο!»
