Ο κύριος Γκρι μου ζητάει να του πω τι άφησα έξω από τη συνέντευξη με τον σερ Τζον Ελιοτ Γκάρντινερ, που φιλοξενείται στο σημερινό ένθετο. Του απαντώ ότι, με βαριά καρδιά, δεν συμπεριέλαβα μια αναφορά του διάσημου μαέστρου στο «Γερμανικό Ρέκβιεμ» του Γιοχάνες Μπραμς (1833-1897). Μπορεί ο Γκάρντινερ να είναι ταυτισμένος με τον Μπαχ, το μακρινό 1991 όμως μας είχε δώσει και την πρώτη δική του ερμηνεία του μεγάλου αυτού έργου του Γερμανού μουσουργού (για λογαριασμό της Philips). Το 2008 ακολούθησε ακόμα μία, ζωντανή αυτή τη φορά, η οποία κυκλοφόρησε το 2012, στην εταιρεία Soli Deo Gloria (SDG) του ίδιου του Γκάρντινερ.
Οταν, λοιπόν, τον ρώτησα αν στο έργο αυτό βρίσκει επιρροές του Μπαχ, απάντησε αρνητικά. Αν έβρισκε μιαν επιρροή αυτή ήταν από έναν άλλο Γερμανό συνθέτη, τον Χάινριχ Σιτς (1585-1672). Το πιο ενδιαφέρον όμως ήταν αυτό που πρόσθεσε αμέσως μετά: «Οταν ήμουν νέος σιχαινόμουν το “Γερμανικό Ρέκβιεμ”. Θυμάμαι τον εαυτό μου φοιτητή να μελετώ το έργο και να σκέφτομαι: “Θεέ μου, είναι η πιο βαρετή μουσική που γράφηκε ποτέ”».
Μα είναι δυνατόν; Σκέφτηκα – και του το είπα κιόλας, όπου ο μαέστρος αποκρίθηκε αμέσως: «Ω, σήμερα το αγαπώ πολύ».
Ο κύριος Γκρι έχει φέρει μια πρόσφατη ηχογράφηση του έργου, για λογαριασμό της Accentus Music (ωραία, φροντισμένη έκδοση, με καλαίσθητο βιβλιαράκι και κρυστάλλινη ηχογράφηση). Ο Χανς-Κριστόφ Ράντεμαν διευθύνει τη χορωδία του Gaechinger Cantorey και τη Φιλαρμονική του Λουξεμβούργου με σολίστ την Καταρίνα Κονράντι (υψίφωνος) και τον Κονσταντίν Κρίμελ (βαρύτονος). Ακούγοντας την ερμηνεία τους σκέφτομαι ότι δεν θα κουραστώ ποτέ με αυτό το έργο. Πόσες δεκαετίες έχουν περάσει από τη μύηση σε αυτό από τον Οτο Κλέμπερερ και την Ορχήστρα Φιλαρμόνια, την Ελίζαμπεθ Σβάρτσκοπφ και τον Ντίτριχ Φίσερ-Ντίσκαου; Και όμως, η νέα αυτή εκτέλεση, έχοντας τους ταραγμένους ανέμους του 21ου αιώνα μέσα της, έχει μια άλλη φρεσκάδα, ταχύτητα και δραματική ένταση.
Το έχουμε ξαναγράψει: και λόγω ονομασίας αλλά και λόγω του ρωμαλέου ρυθμού του πένθιμου εμβατηρίου, το δεύτερο μέρος του Ρέκβιεμ φιγουράριζε στους τίτλους της σειράς ντοκιμαντέρ του σπουδαίου Λόρενς Ρις και του BBC: «Ναζί· μια προειδοποίηση από την Ιστορία».
Αλλά, φυσικά, το «Γερμανικό Ρέκβιεμ» είναι πολύ περισσότερα από μουσική υπόκρουση στον γερμανικό ζόφο του 20ού αιώνα. Πάνω απ’ όλα, και παρά τις δυσοίωνες, βαριές χειρονομίες του, αποτελεί ύμνο όχι στους νεκρούς, αλλά σε όσους μένουν πίσω.
Μακάριοι οι πενθούντες: αυτή είναι η κεντρική ιδέα που το διαπερνά από την αρχή έως το τέλος. Ο Μπραμς δεν ήθελε να ακολουθήσει ούτε τη φόρμα ούτε τη στιχουργική της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, όχι επειδή έτρεφε προτεσταντικά ανακλαστικά (ο πιστός χριστιανός Ντβόρζακ τον είχε επισκεφθεί και είχε λίγο τρομάξει: εξαιρετικός άνθρωπος, είχε πει, αλλά τελείως άθεος), όσο επειδή ήθελε να φτιάξει ένα «λαϊκό» έργο. Αργότερα, ήθελε να πετάξει το επίθετο «γερμανικό» και να το αντικαταστήσει με ένα άλλο: «ανθρώπινο». Ενα Ρέκβιεμ για όλη την ανθρωπότητα. Μια πένθιμη μελωδική πομπή για τον άνθρωπο και για όλα όσα αγάπησε στη ζωή του και τα είδε να χάνονται.
* Στη γάτα μου, πιστή παρέα επί είκοσι χρόνια. Ζιζού, ξεκουράσου.
