Νομίζεις ότι μπορείς να την αγγίξεις, αλλά παραμένει δυσπρόσιτη. Και ενώ σου επιτρέπει, σε αντίθεση με τον αρσενικό της αντίποδα, να την κοιτάξεις κατάματα, εκείνη είναι ονειρική και απόκρυφη. Τόσο οικεία και τόσο ξένη ταυτόχρονα μοιάζει η Σελήνη, τόσες επιθυμίες και τόσους φόβους συμπυκνώνει, που δεν είναι παράξενο ότι οι ανθρώπινοι πολιτισμοί τη θεοποίησαν από πολύ νωρίς. Κάποιοι την πολιτικοποίησαν κιόλας ή, έστω, έθεσαν την εξερεύνησή της ως ένα ακόμη μέτρο των δυνατοτήτων του ανθρώπου. Πώς θα μπορούσε να μην απεικονιστεί στην τέχνη η προσπάθεια της κατάκτησής της;
Ο Λουκιανός ο Σαμοσατεύς, Σύρος συγγραφέας του 2ου μ.Χ. αιώνα, φαντάστηκε τους ανθρώπους –σε έργα του όπως η «Αληθινή ιστορία» και ο «Ικαρομένιππος», που θεωρούνται πρόγονοι της επιστημονικής φαντασίας– να προσεγγίζουν τη Σελήνη με φτερά πουλιών ή και με ιστιοφόρα. Στον «Ορλάνδο μαινόμενο» (1516) του Λουντοβίκο Αριόστο το ταξίδι του απελπισμένου από έρωτα πρωταγωνιστή γίνεται πάνω σε μια φλεγόμενη άμαξα, ενώ στο «Ενύπνιο» (1634) ο αστρονόμος Γιοχάνες Κέπλερ αξιοποιεί το φανταστικό ταξίδι ενός εξερευνητή στο φεγγάρι (που το έκανε με τη βοήθεια ενός δαίμονα) για να εκτιμήσει επιστημονικά πώς θα φαινόταν η Γη από τόσο μακριά. Στο «Consolidator» (1705) ο Ντάνιελ Ντεφόε μας μεταφέρει στη Σελήνη με τη βοήθεια μιας μηχανής, ενώ στον Χανς Κρίστιαν Αντερσεν («Lykkens Kalosker», 1838) αρκεί ένα ζευγάρι μαγικές γαλότσες. Στο θρυλικό «Από τη Γη στη Σελήνη» (1865) ο Ιούλιος Βερν υπολόγισε με εντυπωσιακή ακρίβεια τον χρόνο που θα χρειαζόταν το διαστημόπλοιό του για να προσσεληνωθεί· και στο «Ροβεράντομ» (1925) ο Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν παρηγορεί τον τετράχρονο γιο του εξηγώντας του ότι το μολυβένιο ασπρόμαυρο σκυλάκι του δεν χάθηκε, αλλά έφτασε μέχρι το φεγγάρι.
Το πρώτο κινηματογραφικό σεληνιακό ταξίδι το οφείλουμε στον Ζορζ Μελιέ και στο ιδιόρρυθμο, σουρεαλιστικό και κλασικό «Le Voyage dans la Lune» (1902), με εκείνη την αλησμόνητη σκηνή του πυραύλου που πετυχαίνει το φεγγάρι στο μάτι. Η πρώτη «σοβαρή» ταινία επιστημονικής φαντασίας, η οποία μάλιστα παρουσίαζε στο ευρύ κοινό και κάποια βασικά στοιχεία της πυραυλικής επιστήμης, ανήκει στον Φριτζ Λανγκ και έχει τίτλο «Frau im Mond» (1929): η εξερεύνηση της Σελήνης γίνεται εδώ προς άγραν χρυσού. Τα φιλμ «Destination Moon» (1950) και «First men in the moon» (1964) των Ερβινγκ Πίτσελ και Νέιθαν Τζούραν, αντίστοιχα, αποτύπωσαν σε έντονα χρώματα τις φανταστικές φεγγαροϊστορίες των Ρόμπερτ Χάινλαϊν και Χ. Τζ. Γουέλς. Hταν όμως το «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος» (1968) του Στάνλεϊ Κιούμπρικ και του Αρθουρ Κλαρκ, που περιείχε μεν λίγες αναφορές στο φεγγάρι, αλλά ίσως και να προσέδιδε ακόμη πιο επικό και ρεαλιστικό χαρακτήρα στο εγχείρημα της κατάκτησης της Σελήνης την αμέσως επόμενη χρονιά.
Μετά την αποστολή του «Apollo 11», σαν κάτι να άλλαξε: οι ταινίες που γυρίστηκαν κατά τις επόμενες δεκαετίες λάμβαναν πλέον ως σεναριακό δεδομένο ένα ταξίδι στο φεγγάρι και μπορούσαν να το διακωμωδήσουν, να το παραλλάξουν προς το τρομακτικότερο, να οραματιστούν τι θα συνέβαινε αν η Σελήνη είχε κατοικηθεί κ.λπ. Ας αναφέρουμε ενδεικτικά τα «Moon Zero Two» (1969), «Airplane II» (1982), «Apollo 13» (1995), «Το πέμπτο στοιχείο» (1997), «Moon» (2009) κ.ά.
Η λόγια μουσική καταπιάστηκε, στον 19ο αιώνα, με τη Σελήνη ως έμπνευση και ως ατμόσφαιρα, παράγοντας ουκ ολίγα σημαντικά έργα, όπως η «Σονάτα του σεληνόφωτος» του Μπετόβεν και το «Φεγγαρόφωτο» του Ντεμπισί. Η μεταπολεμική λαϊκή μουσική μπορούσε να αφήσει τη φαντασία της ελεύθερη και να ταξιδέψει μέχρι το φεγγάρι, με πρώτο και καλύτερο παράδειγμα το σπαρακτικό από μια άποψη «Space Oddity» (1969) του Ντέιβιντ Μπόουι, που είχε κυκλοφορήσει πέντε ημέρες πριν από την εκτόξευση του «Apollo 11», και με επιλαχόντες για την πρώτη θέση το ανάλαφρο και αισιόδοξο, όπως και η εποχή του, «Fly me to the moon» (1964) του Φρανκ Σινάτρα, το άλμπουμ «Dark side to the moon» (1973) των Pink Floyd, που περισσότερο εξερευνά τη σκοτεινή πλευρά του ανθρώπου, το «Rocket Man» (1972) του Ελτον Τζον, ο οποίος είχε δηλώσει ότι είχε επηρεαστεί από τον Μπόουι, κ.ά.
Να προσθέσουμε επίσης τα «Walking on the Moon» (1979) των Police και «Man on the Moon» (1992) των R.E.M., αλλά και να κρατήσουμε λίγο χώρο για τα τραγούδια εκείνα που δεν «πλησίασαν» μεν τη Σελήνη, αλλά, όπως και οι συνθέσεις των Μπετόβεν και Ντεμπισί, είναι εμπνευσμένα από αυτήν και το φως της: το πολυτραγουδισμένο «Blue Moon» (1934) των Ρότζερς και Χαρτ, το ρομαντικό «Moonlight Serenade» (1939) του Γκλεν Μίλερ, το «Moonriver» (1962) του Χένρι Μαντσίνι, που ακουγόταν στο «Πρόγευμα στο Τίφανις», το δυσοίωνο «Bad Moon Rising» (1969) των Creedence Clearwater Revival, το ερωτικό και ολίγον πεισιθάνατο «Killing Moon» (1984) των Echo and the Bunnymen και πολλά άλλα.
Η λίστα θα μπορούσε να συνεχίζεται για πολύ ακόμη. Και η αποστολή του «Aρτεμις II», που ήδη επιστρέφει στο «σπίτι», δεν αποκλείεται να σηματοδοτεί το ξεκίνημα μιας εποχής στην οποία ο άνθρωπος θα διανύει με όλο και μεγαλύτερη ευκολία τις 384.400 χιλιόμετρα που χωρίζουν τη Γη από τη Σελήνη. «Τελικά όμως», έλεγε λίγο αφότου αντίκρισε τη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού η αστροναύτης Κριστίνα Κοκ, ένα από τα τέσσερα μέλη της αποστολής, «θα διαλέγουμε πάντα τη Γη. Θα διαλέγουμε πάντα ο ένας τον άλλον».
