«Θανάση, γιατί είναι μαύρα τα βουνά;» ρωτά ο Κρίστοφερ Κινγκ τον κορυφαίο δεξιοτέχνη της ποντιακής λύρας Θανάση Στυλίδη. Οι δύο άνδρες κοιτάζονται για λίγο, σχεδόν συνωμοτικά, πριν ο δεύτερος απαντήσει: «Τα βουνά είναι μαύρα λίγο πριν να ξημερώσει, επειδή η αυγή είναι κοντά. Διότι μετά τον πόνο έρχεται η χαρά, μετά τον θάνατο η ανάσταση». Αυτή την ιδιαίτερη ερώτηση με τις ποιητικές – φιλοσοφικές προεκτάσεις επαναλαμβάνει με διάφορους τρόπους στα έξι επεισόδια της ομώνυμης σειράς ο Αμερικανός συλλέκτης και ερευνητής, καθώς διασχίζει το ελληνικό τοπίο από τη Μακεδονία έως την Κρήτη κι από την Πελοπόννησο έως την αγαπημένη του Ηπειρο. Στο επεισόδιο βέβαια που είδαμε εμείς, ο ίδιος συστήνεται ως «εθνομουσικολόγος» και «δοκιμαστής τσίπουρου»…
«Η ιδέα ξεκίνησε από την ομάδα μας στη White Room. Είχα διαβάσει το “Ηπειρώτικο Μοιρολόι”, το βιβλίο του Κρίστοφερ για τη δημώδη μουσική της Ηπείρου, οπότε τον προσεγγίσαμε και του προτείναμε να κάνουμε μια εκπομπή για τη μουσική παράδοση ανά τόπους. Εκείνος όμως προτιμούσε να δώσει έμφαση στο μοιρολόι, συνδέοντας την παράδοση της Ηπείρου με εκείνες από την υπόλοιπη Ελλάδα. Καταλήξαμε σε μια θεματική προσέγγιση, η οποία ακολουθείται σε κάθε επεισόδιο και τιτλοφορείται ανάλογα», μας λέει ο παραγωγός και καλλιτεχνικός διευθυντής της σειράς, Μιχάλης Αριστομενόπουλος.
«Αέρας» και «Λόγια»
Πράγματι, το πρώτο επεισόδιο, το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 13 Απριλίου στην Cosmote TV με τίτλο «Αέρας», θα δούμε πώς η φύση επηρεάζει τη μουσική μέσα από την εξέλιξη των μουσικών οργάνων· πώς, για παράδειγμα, η ταπεινή φλογέρα του βοσκού στην Ηπειρο μετασχηματίζεται με τον καιρό σε ένα όργανο πολύ μεγαλύτερων δυνατοτήτων, όπως το κλαρίνο. Αναλόγως στα «Λόγια» ταξιδεύουμε στην Κρήτη για να βουτήξουμε στον κόσμο της μαντινάδας, στα «Πλουμίδια» εξερευνούμε τις παραδοσιακές φορεσιές, ενώ στα «Βήματα» μαθαίνουμε περισσότερα για τους χορούς, που μεταφράζουν τη μουσική του κάθε τόπου σε κίνηση.
«Για εμένα η εκπομπή έχει να κάνει με αυτή τη μεταφορική και κυριολεκτική αναζήτηση του Κρίστοφερ Κινγκ. Ξεκινήσαμε τα γυρίσματα τον Νοέμβριο του 2024 και τα τελειώσαμε τον Σεπτέμβριο του 2025, ακολουθώντας τα διάφορα πανηγύρια, έθιμα κ.τ.λ.» σημειώνει ο κ. Αριστομενόπουλος. Στο πέμπτο επεισόδιο της σειράς με τίτλο «Τελετές», το οποίο προβλήθηκε και στο πλαίσιο του πρόσφατου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, η ομάδα ταξιδεύει αρχικά στη Μακεδονία, όπου μας συστήνει το ποντιακό έθιμο των Μωμόγερων. Με ρίζες που χάνονται στο παγανιστικό παρελθόν και στη διονυσιακή λατρεία, αυτό περιλαμβάνει μεταμφιέσεις και (μεθυσμένη) πορεία στους δρόμους του χωριού, συνοδεία φυσικά μουσικής. Κάπως διστακτικός στην αρχή, ο Κινγκ σύντομα μπαίνει στο νόημα και συμμετέχει κανονικά. Ενας από τους μεταμφιεσμένους τού υπόσχεται: «Θα γίνει χάος σήμερα εδώ».
Διαφορετικό είναι το κλίμα στο Πωγώνι της Ηπείρου, εκεί όπου οι ντόπιοι διοργανώνουν τα «ντόλια», μια παράδοση που έχει να κάνει με τη συγχώρηση και την επίλυση των διαφορών μεταξύ των κατοίκων του χωριού. Είναι επίσης μια ευκαιρία να μνημονεύσουν ανθρώπους που λείπουν από κοντά τους ή έχουν φύγει από τη ζωή – οι μουσικές είναι και εδώ ανάλογες, με το «κλάμα» του κλαρίνου να συνοδεύει αυτό των συγκινημένων παρευρισκομένων. Η τελευταία στάση περιλαμβάνει επιστροφή στη Δράμα και γνωριμία με τους «αναστενάρηδες», σε ένα έθιμο που έχει άμεση σχέση με τη χριστιανική πίστη. Με τις ιερές εικόνες ανά χείρας οι άνθρωποι διασχίζουν ξυπόλυτοι τη φωτιά, κάποιοι μάλιστα παίζουν και λύρα ενώ το κάνουν. Εδώ πάντως ο πρωταγωνιστής δεν τολμά να ανέβει στα… κάρβουνα.
Η δραματοποίηση
Σε άλλα σημεία της σειράς η δραματοποίηση είναι έντονη –στο σενάριο συνέβαλε και η Κατερίνα Καφεντζή (Kafka)– σε βαθμό που ο παραγωγός της να τη χαρακτηρίζει docu-fiction.
«Σίγουρα έχει να κάνει και με την προσωπικότητα του Κρίστοφερ. Οταν τον πρωτογνώρισα είχα στο μυαλό μου έναν άνθρωπο που έχει βραβευθεί με Γκράμι, ακαδημαϊκό, πολύ διαβασμένο και σοβαροφανή. Τελικά συνάντησα έναν πληθωρικό χαρακτήρα, που λατρεύει τη μουσική και τη μεγάλη αμερικανική λογοτεχνία. Είναι επίσης ιδιαίτερα επηρεασμένος από την gonzo προσέγγιση του Χάντερ Τόμπσον, θέλει να ζει με όλες του τις αισθήσεις τα πράγματα. Το βράδυ που συστηθήκαμε, για παράδειγμα, σε ένα φεστιβάλ της Στέγης, έπειτα από αρκετά ποτά και κατά τις 2-3 το πρωί, μας προκάλεσε να παλέψουμε με γυμνά χέρια. “Δεν θα φύγετε από εδώ αν δεν χυθεί αίμα”, μας είπε. Φυσικά μου φάνηκε περίεργο, όμως τελικά κατάλαβα ότι στη φιλοσοφία του αυτός ήταν ένας τρόπος για να δεθούμε», καταλήγει ο Μιχάλης Αριστομενόπουλος.
Το ντοκιμαντέρ έξι επεισοδίων «Γιατί είναι μαύρα τα βουνά;» θα κάνει πρεμιέρα στις 13 Απριλίου στην Cosmote TV.
