Σε καιρούς που τον πρώτο λόγο είχαν οι δισκογραφικές, οι άνδρες και το χρήμα, η Μαρινέλλα τα κατάφερε μια χαρά. Εξέπεμψε μια δύναμη. Με πρότυπο τη Σοφία Βέμπο και οδηγό μια εσωτερική φλόγα, κατάφερε να επιβληθεί αλλάζοντας τους κανόνες της διασκέδασης, τραγουδώντας με ένα πάθος που κανείς έως τότε δεν είχε ξανακούσει. Δεν υπάρχει συνθέτης που «ανέδειξε» τη Μαρινέλλα (παρότι ο Γιώργος Κατσαρός τη βοήθησε και τη στήριξε). Ηταν η προσωπικότητά της, κυρίως, που αναδείκνυε το εκάστοτε υλικό. Και μπορεί η συνεργασία με τον Στέλιο Καζαντζίδη να υπήρξε καθοριστική στο να γίνει γνωστή, στην πορεία ωστόσο εξελίχθηκε σε μια αυτόφωτη παρουσία. Μια τραγουδίστρια άνευ προηγουμένου, με ένταση, δραματικότητα, αποστομωτικές ερμηνείες, μοναδική σκηνική παρουσία και τάσεις εκλαϊκευμένης φιλοσοφίας απέναντι στον έρωτα.
Υποτίθεται ότι το κοινό της ήταν συντηρητικό. Υπήρχαν τα σπίτια που άκουγαν Θεοδωράκη, Λοΐζο και Σαββόπουλο, υπήρχαν και άλλα στα οποία έπαιζαν κυρίως Χατζηνάσιος, Βοσκόπουλος, Πάριος. Η Μαρινέλλα ήταν πιο πιθανό να βρεθεί στα δεύτερα. Παρ’ όλα αυτά, οι επιλογές της μέσα στα χρόνια κάθε άλλο παρά συντηρητικές ήταν. Τόσο στα προσωπικά όσο και στα καλλιτεχνικά. Ακόμη και στη δισκογραφία της, όσοι ξέρουν πού να κοιτάξουν, θα βρουν πολλές ενδείξεις μιας γυναίκας που κάθε τόσο φώναζε «τολμώ». Πολλά ρίσκα.
Η αυτονόμηση
Το πρώτο ρίσκο ήταν βέβαια η αυτονόμηση από τον Καζαντζίδη. Χρονολογικά τοποθετείται στα 1966, όμως το πρώτο LP που την αποτυπώνει ήταν το «Σταλιά σταλιά» του 1969. Μιλάμε για μια εποχή όπου, τουλάχιστον για το λαϊκό ρεπερτόριο, οι μεγάλοι δίσκοι λειτουργούσαν κυρίως ως συλλογές. Ετσι κι εδώ ακούμε τα ήδη γνωστά από την προηγούμενη χρονιά «Σταλιά σταλιά», «Ανοιξε πέτρα», «Αμα δείτε το φεγγάρι». Μεγάλες λαϊκές επιτυχίες, που επικύρωσαν την αξία της Μαρινέλλας ως αυτόνομης καλλιτεχνικής οντότητας. Το προχωρημένο για την εποχή κοντό κούρεμα, τα παντελόνια, η απόφασή της να σηκωθεί από την καρέκλα και να τραγουδήσει όρθια επί σκηνής, είναι κομμάτια ενός παζλ που δεν καθρεφτίζουν μονάχα τη νεοαποκτηθείσα ελευθερία της, αλλά και τη χειραφέτηση της μοντέρνας Ελληνίδας.
Στα 1973 η Μαρινέλλα κυκλοφορεί την «Αλβανία». Μια λαϊκή τραγουδίστρια τραγουδάει για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940, με στίχους όπως «ο έφεδρος ανθυπολοχαγός κοιμάται μες το χιόνι». Οχι ακριβώς αυτό που λέμε «αναμενόμενο»… Η «Αλβανία» υπήρξε η πρώτη ολοκληρωμένη δουλειά της με συγκεκριμένους δημιουργούς (Κατσαρός – Πυθαγόρας) και συγκεκριμένο θέμα (concept album, όπως έλεγαν στο εξωτερικό). Δεν είναι ο πιο εύπεπτος δίσκος της ούτε και ο πιο αξιόλογος. Υπενθυμίζει πάντως ότι υπήρξαν στιγμές που η ίδια υπηρέτησε ένα όραμα ανώτερο από εκείνο του εμπορικού τραγουδιού.
Θα ήταν ίσως υπερβολή να πούμε ότι η Μαρινέλλα καθόριζε τις μουσικές τάσεις. Το πιο ακριβές είναι ότι τις υπηρετούσε καλύτερα από κάθε άλλη τραγουδίστρια, προσαρμόζοντας το ύφος της με στυλ και αυτοπεποίθηση.
Η επόμενη σημαντική στροφή έρχεται στα 1976. Η Μαρινέλλα αφήνει για λίγο την αστερόσκονη της νυχτερινής διασκέδασης και επιλέγει να εμφανιστεί στην μπουάτ «Σκορπιός» της Πλάκας, στο πλευρό του Κώστα Χατζή. Τι ακριβώς σκεφτόταν; Κανένας δεν ξέρει. Ισως απλά έκανε το κέφι της. Τη δική της μικρή επανάσταση. Η ονειρική αυτή συνάντηση θα αποτυπωθεί στο «Ρεσιτάλ» (1976), ένα από τα πιο εμπορικά άλμπουμ της ελληνικής δισκογραφίας. Ιδίως η β΄ πλευρά, με τους δύο καλλιτέχνες μόνους στη σκηνή (κιθάρα-φωνή), σηματοδοτεί μια κορύφωση στον κατάλογο της Μαρινέλλας. «Εχεις όλη την Ελλάδα», της φωνάζει αυθόρμητα μια κοπέλα από το κοινό κατά τη διάρκεια του «Σ’ αγαπώ». Ηταν αλήθεια.
Ηδη από το 1974 η Μαρινέλλα είχε κάνει μια μετάβαση από το αμιγώς λαϊκό στο πιο δροσερό και ανάλαφρο. Μιλάμε για το τραγούδι «Κρασί, θάλασσα και τ’ αγόρι μου», με το οποίο εκπροσώπησε τη χώρα μας στη Γιουροβίζιον. Ο δίσκος όμως που αποτυπώνει πιο ώριμα και κατασταλαγμένα το τέλος της Μαρινέλλας τού χθες, είναι «Η Μαρινέλλα τού σήμερα» (1978), με τη συνθετική σφραγίδα και την ενορχηστρωτική ευφυΐα του Γιώργου Χατζηνάσιου. Τα τρανζίστορ έπαιζαν τ’ αμερικάνικα, το «Σήμερα» ακουγόταν στα πάρτι, το «Δε φταίμε εμείς» ξεκινούσε ως μπαλάντα και απογειωνόταν με ένα ρεφρέν που σε έστελνε στον ουρανό. Ενας απολαυστικός δίσκος.
Εμβληματικός δίσκος
Θα ήταν ίσως υπερβολή να πούμε ότι η Μαρινέλλα καθόριζε τις μουσικές τάσεις. Το πιο ακριβές είναι ότι τις υπηρετούσε καλύτερα από κάθε άλλη τραγουδίστρια, προσαρμόζοντας το ύφος της με στυλ και αυτοπεποίθηση. Για παράδειγμα, το άλμπουμ «Σ’ αγαπώ» (1979), που είναι ίσως και το πιο εμβληματικό της, περιλαμβάνει αρκετά κομμάτια σε ρυθμούς ντίσκο: Tο πασίγνωστο «Καλύτερα», αλλά και τα «Η αγάπη μας γιορτή», «Τι κι αν περάσαν χρόνια», «1.001 νύχτες». Ασφαλώς, στο άλμπουμ μένει χώρος και για τη μεγάλη επιβλητική μπαλάντα που θα αναδείξει για ακόμη μια φορά τις φωνητικές της δυνατότητες («Ποτέ να μη χαθείς απ’ τη ζωή μου»).
Οι μπαλάντες είναι το δυνατό χαρτί και στο πολύ καλό «Η αγάπη μας» (1985). Το ομώνυμο κομμάτι συνδυάζει έξυπνα μια διακριτική παρουσία μπουζουκιού με επιβλητικά ντραμς (σήμα κατατεθέν της εποχής), φυσαρμόνικα, ακουστική κιθάρα και ηλεκτρικό μπάσο. Το πιο διαχρονικό και αγαπημένο τραγούδι του δίσκου βέβαια είναι το «Είσαι παντού και πουθενά» – ντουέτο με τον Κώστα Χατζή. Αξίζει να σημειωθεί ότι το μακροσκελές ρεφρέν επαναλαμβάνεται έξι φορές εδώ, χωρίς να κουράζει, πολύ απλά γιατί είναι από τα πιο όμορφα που συναντάμε στη σύγχρονη ερωτική μπαλάντα.
Στα χρόνια αυτά, δηλαδή τη δεκαετία του 1980, κανένας δεν ζητούσε «ψαγμένο» στίχο από τη Μαρινέλλα. Οι ακροατές της ήταν ευχαριστημένοι με τα κλισέ, τα απλά λόγια, τις συνήθεις εξιδανικεύσεις και απορρίψεις του έρωτα. Στον πολυσυλλεκτικό δίσκο «Ρινγκ» (1987), πάντως, συνέβη μια έκπληξη: Η Μαρινέλλα ερμηνεύει δύο ιδιαίτερα κομμάτια σε στίχους Κώστα Τριπολίτη, εκ των οποίων το ένα είναι το «Τηλεφωνώ»: «Θρύψαλα, γυαλιά, συναγερμός/ Ο ταξιτζής που κάνει βάρδια/ να ο φοβισμένος εραστής/ με τα βιαστικά του χάδια./ Σε ξενοδοχεία κεντρικά/ μια θλίψη τοξικομανίας/ κι όλα σ’ ένα σχήμα ερημιάς/ και βουβής μονοτονίας». Μια εντυπωσιακή παρέκκλιση από τα καθιερωμένα, ένα μεγάλο τραγούδι που δεν φτιάχτηκε για να γίνει επιτυχία.
Νεύματα στο ροκ
Υπήρξε η Μαρινέλλα ροκ; Με τη στενή έννοια, όχι. Η αλήθεια πάντως είναι ότι ο δίσκος «Τολμώ» (1988) περιλαμβάνει αρκετά νεύματα στο είδος, που εκείνη την εποχή κέρδιζε τη νεολαία και τα ραδιόφωνα. Η μεγάλη επιτυχία «Αχ και να γινόμουν η αγάπη σου» ξεκινάει με ηλεκτρική κιθάρα. Το μπουζούκι έρχεται αργότερα. Στο «Αγάπη» ακούμε ένα καθαρόαιμα ροκ ηλεκτρικό σόλο, ενώ και το «Παραδείγματος χάριν» έχει μια μεθυστική ροκ αύρα. Η Μαρινέλλα ήταν πλέον μια ντίβα, μια θύελλα, ένας ογκόλιθος με πάθος πολύ μεγαλύτερο από αυτό που επωαζόταν στα αστικά σπίτια των 80’s. Για τα σπίτια αυτά, η Μαρινέλλα ήταν ό,τι πιο ροκ.
Από τη δεκαετία του 1990 μέχρι και τα τελευταία της χρόνια η αγαπημένη τραγουδίστρια δεν κυκλοφορεί κάποιο εμβληματικό άλμπουμ. Επιτυχίες υπάρχουν εδώ κι εκεί («Θέλω να τ’ ακούω», «Τι έκανα για πάρτη μου», «Τίποτα δε γίνεται τυχαία»), όμως είναι σαφές ότι το κέντρο βάρους πέφτει στα ζωντανά θεάματα, στις συνεργασίες, στις τηλεοπτικές σειρές, στα αφιερώματα. Προς τιμήν της, η Μαρινέλλα δεν αναλώθηκε σε επιπόλαιες απόπειρες μοντερνισμού. Δεν επιδόθηκε σε ραπ και μέινστριμ ποπ ακροβασίες. Για να το πούμε απλά, δεν επιχείρησε να «κάτσει με τη νεολαία». Αφησε την ίδια τη νεολαία να κάτσει δίπλα της και να την αγαπήσει, βρίσκοντας στις δραματικές της ερμηνείες μια αίσθηση του απόλυτου έρωτα, που η ίδια η ζωή όλο και πιο σπάνια προσφέρει.
