Τώρα που πέρασε ο ετήσιος «πυρετός» (λέμε τώρα…) με τα Οσκαρ, ίσως είναι η κατάλληλη στιγμή να διατυπώσω κάποιες σκέψεις για τον θεσμό και την εξέλιξή του.
Δεν είμαι κριτικός κινηματογράφου. Είμαι ένας απλός σινεφίλ, που στον μακρύ βίον του, κάθε άλλο παρά ανεόρταστο και απανδόκευτο, έχει δει πολλές, πάρα πολλές ταινίες. Επίσης, δεν είμαι από αυτούς που αρέσκονται να εξιδανικεύουν ένα παρελθόν το οποίο, μάλιστα, συχνά δεν υπήρξε ποτέ. Δεν ήταν υπέροχη, αγνή και αθώα η Ελλάδα της δεκαετίας του 1950, την οποία κάποιοι λένε (ή παριστάνουν) ότι τη νοσταλγούν. Οι άνθρωποι στη μεγάλη πλειονότητά τους ζούσαν με τα στοιχειώδη. Προσπαθούσαν να ζεσταθούν με (επικίνδυνα) μαγκάλια και με ξυλόσομπες, μαγείρευαν με ξύλα ή με γκαζιέρα, πολλοί δεν είχαν καν τουαλέτα στο εσωτερικό του σπιτιού τους. Μπορεί από το ύψος της αισθητικής μας αυταρέσκειας να αποδοκιμάζουμε και να αποστρεφόμαστε την Αθήνα της αντιπαροχής, της πολυκατοικίας και της ραγδαίας επέκτασης, αλλά σχεδόν 2 εκατομμύρια άνθρωποι έφυγαν τότε από τα χωριά τους, όπου σκουπίζονταν ακόμη με πέτρα ή με εφημερίδα όταν έκαναν τη χρεία τους, και στεγάστηκαν σε διαμερίσματα με ασανσέρ για να μην ανεβοκατεβαίνουν σκάλες και με καλοριφέρ για να ζεσταίνεται το κοκαλάκι τους. Σύντομα απέκτησαν επίσης ραδιόφωνο, ψυγείο, ηλεκτρική κουζίνα. Για να μην αναφερθώ και σε δείκτες όπως ποιο ήταν το προσδόκιμο ζωής το 1946 ή το 1956, ποια τα τότε ποσοστά των αναλφάβητων, πόση η παιδική θνησιμότητα, και άλλα τέτοια.
Εχω όλο και περισσότερο την αίσθηση ότι όλα ελάχιστη σχέση έχουν με τη λεγόμενη Εβδομη Τέχνη, με το σινεμά.
Αφού, λοιπόν, απεταξάμην την κούφια και συχνά ποζάτη παρελθοντολαγνεία, πάμε τώρα στα πιο καλλιτεχνικά. Ας μου συγχωρεθεί ο κάπως απόλυτος και κατηγορηματικός τρόπος διατύπωσης της άποψής μου, αλλά η παρακμή του θεσμού των Οσκαρ είναι όχι μόνο απολύτως ορατή αλλά και καλπάζουσα. Από άποψη προβολέων, μπούγιου και γκλαμουριάς δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όλα πάνε μια χαρά. Οι στήλες των εφημερίδων και οι εκπομπές της τηλεόρασης έχουν άφθονο υλικό. Προγνωστικά, περιγραφές των φορεμάτων (κυρίως αυτό), των κοσμημάτων, του κόκκινου χαλιού. Γιατί, όμως, έχω όλο και περισσότερο την αίσθηση ότι όλα αυτά ελάχιστη σχέση έχουν με τη λεγόμενη Εβδομη Τέχνη, με το σινεμά; Είμαι, άραγε, υπερβολικός αν ισχυριστώ ότι όλο και περισσότερο τα Οσκαρ μοιάζουν με τη Eurovision; Αναγκαία διευκρίνιση για να μην παρεξηγούμαστε και για να μην παριστάνω το «σηκωμένο φρύδι»: το ότι δεν με ενδιαφέρει ούτε το είδος της μουσικής που «διακονεί» η Eurovision ούτε (προφανώς) η γιουροβιζιονολογία, δεν σημαίνει καθόλου ότι σνομπάρω ή περιφρονώ όσους την απολαμβάνουν ή τη βρίσκουν διασκεδαστική. De gustibus, κολοκυθόπιτα, κ.λπ., κ.λπ. Είναι δείγμα ακραίας υπεροψίας, και σε τελική ανάλυση απάνθρωπο, να απαιτείς να αρέσει σε όλους ό,τι αρέσει σ’ εσένα.
Επιστρέφοντας όμως στα Oσκαρ, με αφορμή τα οποία αναφέρθηκα άλλωστε και στη Eurovision, θα έλεγα ότι κάποτε, στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν, κάπως αλλιώς είχαν τα πράγματα. Και τότε ίσως υπήρχαν το κους κους, το τι φόρεσε η Α ή η Β, το ποια στραβοκοίταξε ποια, και άλλα τέτοια. Υπήρχαν, όμως, και βραβεύσεις που είχαν κάποιο βάρος, που σήμαιναν κάτι, ακόμη και για τον πιο δύσκολο και απαιτητικό σινεφίλ. Σήμερα, διαβάζω τις τελικές πεντάδες και οι περισσότερες υποψηφιότητες δεν μου λένε σχεδόν τίποτα. Κάποιες ταινίες δεν έχουν καν παιχτεί στις αίθουσες, αλλά προβάλλονται μόνο σε πλατφόρμες, κάποια ονόματα τα ακούω (εγώ μόνο, άραγε;) πρώτη φορά. Ασε που οι περισσότερες βραβεύσεις έχουν ήδη ξεχαστεί σε λίγους μήνες, άντε τον επόμενο χρόνο. Προσπαθήστε να θυμηθείτε σε ποιους πήγαν πέρυσι τα βασικά βραβεία (καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, α΄ και β΄ ανδρικού ρόλου, α΄ και β΄ γυναικείου) και θα διαπιστώσετε ότι μετά βίας θα θυμόσαστε μία ή δύο βραβεύσεις. Καλές είναι οι φιέστες και οι πασαρέλες, καλά είναι τα κόκκινα χαλιά, αλλά κάτι πρέπει και να μένει όταν σβήνουν τα φώτα.
Καλές είναι οι φιέστες και οι πασαρέλες, καλά είναι τα κόκκινα χαλιά, αλλά κάτι πρέπει και να μένει όταν σβήνουν τα φώτα.
Θα κλείσω παραθέτοντας δυο-τρεις βραχείες λίστες από το κάπως παλαιότερο παρελθόν. Για λόγους σύγκρισης αλλά και, έτσι, για να μην ξεχνιόμαστε, χωρίς να διολισθαίνω (θέλω να πιστεύω) στο αμάρτημα της εξιδανίκευσης του παρελθόντος. Ενδεικτικά λοιπόν και μόνο, το 1960 υποψήφιοι για το Οσκαρ α΄ ανδρικού ρόλου ήταν ο Τζέιμς Στιούαρτ, ο Τζακ Λέμον, ο Τσάρλτον Χέστον (παρ’ ημίν Ιστον, για ευνόητους λόγους), ο Λόρενς Χάρβεϊ και ο Πολ Μιούνι, ενώ το 1963 ο Γκρέγκορι Πεκ, ο Πίτερ Ο’ Τουλ, ο Μπαρτ Λάνκαστερ, ο Τζακ Λέμον και ο Μαρτσέλο Μαστρογιάνι. Για να περάσουμε όμως και στις κυρίες, αλλά και για να μη θεωρηθώ και εντελώς παλαιολιθικός, το 2002 υποψήφιες για τον α΄ γυναικείο ρόλο ήταν η Τζούντι Ντεντς, η Χάλι Μπέρι, η Νικόλ Κίντμαν, η Σίσι Σπέισεκ και η Ρενέ Ζελβέγκερ. Οσο για ταινίες, θα επιλέξω (περίπου τυχαία) το 1975, όταν υποψήφιες ήταν το «Στη φωλιά του κούκου» του Μίλος Φόρμαν, το «Μπάρι Λίντον» του Κιούμπρικ, το «Σκυλίσια μέρα» του Λουμέτ, το «Νάσβιλ» του Ολτμαν και τα «Σαγόνια του καρχαρία» του Σπίλμπεργκ. Οι συγκρίσεις με το σήμερα, δικές σας.
