Ολα τα κοντσέρτα για πιάνο του Μπετόβεν παρουσιάστηκαν στις 18 και 19 Μαρτίου στην αίθουσα «Χρήστος Δ. Λαμπράκης». Σολίστ ήταν ο Ρωσοαμερικανός πιανίστας Κίριλ Γκέρσταϊν, ο οποίος έπαιξε τα πέντε γνωστά μαζί με το σπάνια παρουσιαζόμενο των εφηβικών χρόνων του συνθέτη. Ο ίδιος από το πιάνο διηύθυνε επίσης την Ορχήστρα Δωματίου της Ευρώπης.
Για όποιον παρακολούθησε και τις δύο βραδιές, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία ήταν ότι μπορούσε στην πράξη να ακούσει κι επομένως να αντιληφθεί την εξέλιξη του συνθέτη. Στην περίπτωση των κοντσέρτων του Μπετόβεν αυτό έχει ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον, καθώς τα έργα γράφτηκαν ανάμεσα σε δύο εποχές, τον κλασικισμό στον ρομαντισμό, δηλαδή ανάμεσα σε μία εποχή που πρόκρινε την αντικειμενικότητα, τη λογική και την ισορροπία και μία εποχή με έμφαση στο υποκειμενικό, το συναίσθημα και την έκφραση του ατομικού πάθους. Ολα αυτά έγιναν εξαιρετικά σαφή, πολύ περισσότερο που ο Γκέρσταϊν δεν παρουσίασε τα έργα με τη σειρά που τα συνέθεσε ο Μπετόβεν, από το «μηδενικό» έως το πέμπτο, αλλά τα έπαιξε προσπερνώντας κάθε φορά ένα.
Ο αριθμός «0»
Στο Κοντσέρτο σε μι ύφεση μείζονα δόθηκε ο αριθμός «0» καθώς ανακαλύφθηκε αφού είχαν αριθμηθεί τα γνωστά πέντε. Γράφηκε όταν ο Μπετόβεν ήταν 13 ή 14 ετών και αποτελεί δείγμα του πόσο καλά είχε αφομοιώσει το ύφος των μεγάλων συνθετών της νιότης του, του Χάιντν και του Μότσαρτ. Το χειρόγραφο διασώζει κυρίως το μέρος του πιάνου με σποραδικές ενδείξεις για την ορχήστρα. Στην Αθήνα αποδόθηκε στην ενορχήστρωση του Ολλανδού πιανίστα Ρόναλντ Μπράουτιγκαμ, η οποία εκτός από έγχορδα περιλαμβάνει φλάουτα και κόρνα. Το μέρος του πιάνου είναι ιδιαίτερα φορτωμένο με ποικίλματα και ο Γκέρσταϊν το ερμήνευσε ανάλαφρα και με την κομψότητα και τη συναισθηματική αποστασιοποίηση στην οποία παραπέμπει η γραφή.
Ζωντάνια
Το Κοντσέρτο με τον αριθμό 1, που ακολούθησε, είναι στην πραγματικότητα το τρίτο που συνέθεσε ο Μπετόβεν. Το χωρίζουν περίπου δέκα χρόνια από το εφηβικό με αριθμό «0», γεγονός που ακούγεται ξεκάθαρα. Παρότι δεν του λείπει η χάρη, εμφανίζεται ήδη το ρωμαλέο, ορμητικό στοιχείο, με το οποίο ταυτίστηκε η μουσική του συνθέτη. Η γραφή για την ορχήστρα είναι πολύ πιο ουσιαστική και αυτή για το πιάνο διαθέτει μία αμεσότητα, που αφήνει πίσω της στοιχεία διακοσμητικά.
Ο Γκέρσταϊν, που απέδωσε όλα τα έργα σε σύγχρονο πιάνο, πρότεινε μία ιστορικά ενημερωμένη ερμηνεία, με την έννοια ότι ενέταξε στοιχεία αυτοσχεδιασμού σε όλο το μέρος του πιάνου, και επέλεξε συνολικά σβέλτες ταχύτητες όπως επίσης ρυθμική ζωντάνια, στοιχεία που έδιναν παλμό και ορμή στη μουσική. Ταυτόχρονα αξιοποίησε τις δυνατότητες που του παρείχε το σύγχρονο όργανο, όπως ευαίσθητες αλλά και ακραίες διαβαθμίσεις δυναμικής, που δεν θα ήταν δυνατές σε ένα ιστορικό φορτεπιάνο.
Η προσέγγιση αυτή έδωσε ανάλογους καρπούς στο Κοντσέρτο αρ. 4, του οποίου η επαναστατική γραφή διακρίνεται καθαρά από τη μουσική του έργου που προηγήθηκε. Το πλήθος των αποχρώσεων με το οποίο ερμήνευσε ο Γκέρσταϊν το αργό μέρος ακούστηκε χάρη στο Στάινγουεϊ. Αλλά και αντίστροφα: ο εξαιρετικά στρογγυλός ήχος αυτού του οργάνου στέρησε από τη μουσική μέρος της αιχμής και της δύναμής της, που ο Γκέρσταϊν αναπλήρωσε μέσα από τη ζωντάνια της ερμηνείας του.
Η δεύτερη βραδιά, που περιλάμβανε το δημοφιλέστατο τρίτο, όπως και το επονομαζόμενο «αυτοκρατορικό», ξεκίνησε με τη ζωηρή απόδοση του δεύτερου Κοντσέρτου. Ο Γκέρσταϊν προσέφερε μια ιδιαίτερα εκλεπτυσμένη ανάγνωση στο αργό μέρος του τρίτου και υπήρξε ποιητικός στο ανάλογο θαυμαστά λιτό μέρος του πέμπτου, όπου ξεχώρισαν το σπάνιο δέσιμο της μελωδικής γραμμής και η πλαστικότητα την οποία έδωσε σε αυτήν. Παράλληλα, η διεύθυνση του πιανίστα διασφάλισε την επαναστατική ορμή και τη μεγαλοπρέπεια της μουσικής, δείχνοντας έμπρακτα ότι το έργο ανήκει στην εποχή που είχε αρχίσει να ανατέλλει.
