Στο παλιό εμπορικό κέντρο της Αθήνας, στην οδό Γερανίου 21, δυο βήματα από την Ομόνοια, στέκει αφημένο στην εγκατάλειψη ένα αιωνόβιο διώροφο κτίριο. Ηταν ένα από τα πολλά εκεί στις παρόδους της Πειραιώς και της Σωκράτους, σε εκείνο το μεγάλο τρίγωνο κάτω από τη Σταδίου προς την πλατεία Κοτζιά, την Αναξαγόρα, τη Σοφοκλέους και την πλατεία Θεάτρου. Ενας κόσμος που άλλοτε έθαλλε από εμπορική δραστηριότητα, ποικιλία και αναρίθμητα δείγματα ελληνικής μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας.
Ενα τέτοιο κτίριο, κομμάτι αυτού του κόσμου, ήταν και το διώροφο που έχει απομείνει από τον αθηναϊκό Μεσοπόλεμο στη Γερανίου. Αυτό που βλέπει ο διαβάτης σήμερα είναι το φάντασμα εκείνου του όμορφου κτίσματος. Στο σημείο όπου στέκει το γερασμένο κτίριο, με οδήγησε μια παλιά φωτογραφία, σπάνια και διόλου τυχαία. Μου την έδειξε ο συλλέκτης Γιώργος Κυριακάκης, στην κατοχή του οποίου ανήκει. Πίσω από τη φωτογραφία αναφέρονται –γραμμένα ιδιοχείρως με μολύβι– τα στοιχεία: «Οικία Νικολ. Γ. Μπάρλα, Γερανίου 19 (σ.σ. με την παλιά αρίθμηση), έτος 1925». Ο ίδιος επισημαίνει τα πολύτιμα στοιχεία που μεταφέρει η αιωνόβια φωτογραφία, «τη θρυλική μαστοράντζα του Μεσοπολέμου σε όλο το μεγαλείο της. Με σακάκια και καπέλα στο μεροκάματο όπως ίσως επέβαλλε ο κώδικας τότε. Με τα μαδέρια να μας δείχνουν πώς γινόταν το επίχρισμα και το ίσιωμα στις επιφάνειες των τελευταίων νεοκλασικών…».
Υπάρχει μια τελετουργία στη φωτογραφία, που διαπνέεται από αισθήματα περηφάνιας και ικανοποίησης, η οποία αντλείται από την ολοκλήρωση ενός έργου. Πιθανώς ο ιδιοκτήτης και μέλη της οικογενείας του να εικονίζονται στον εξώστη του κτιρίου. Διακρίνονται ένας άνδρας, δύο γυναίκες και τέσσερα παιδιά στο μπαλκόνι.
Το ίδιο μπαλκόνι υπάρχει και σήμερα. Πέρασα από τη Γερανίου για να εντοπίσω το κτίριο. Ηθελα πρώτα να δω αν διασώζεται και εν συνεχεία να το παρατηρήσω.
Τα γειτονικά κτίρια στην παλιά φωτογραφία έχουν πλέον κατεδαφιστεί και αντικατασταθεί από πολυώροφα, που σκίασαν ακόμη περισσότερο την ήδη στενή οδό Γερανίου. Παρά την παρακμή και την εξαθλίωση της περιοχής (και παρά τα πολλά έργα σε εξέλιξη στην οδό Πειραιώς και στα πέριξ), βλέπουμε ότι ο βιοτεχνικός, εμπορικός χαρακτήρας της Γερανίου και των παρακείμενων οδών επιβιώνει θραυσματικά. Εχουν αλλάξει, όμως, πλήρως η ανθρωπογεωγραφία, η οικονομική διάρθρωση, το ύφος και η ατμόσφαιρα. Η αστική ευταξία της φωτογραφίας έχει εξαερωθεί.
Η ανέγερση αυτού του κτίσματος το 1925, σε ρυθμό απλοποιημένου νεωτερικού κλασικισμού, μας δείχνει τον μεικτό τύπο κατοικίας και εμπορίου. Δεκάδες τέτοια σπίτια χτίζονταν από τον 19ο αιώνα έως τη δεκαετία του 1920, πριν αρχίσουν τα πολυώροφα μοντερνιστικά.
Το σπίτι της οδού Γερανίου 21, αν και κακοποιημένο σήμερα, στέκει για να μας υπενθυμίζει εκείνο το μέτρο της φιλοδοξίας μιας ανερχόμενης τάξης αστών στη διάρκεια του Μεσοπολέμου, που με κόπο και μόχθο επένδυαν κεφάλαια για να μετέχουν στη νέα εμπορική ζωή της πρωτεύουσας.
Η παλιά φωτογραφία διασώζει, εκτός από τα καθαρά μορφολογικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά, και αυτό ακριβώς το ήθος του 1925.
