Στην Ιρλανδία, η πολιτεία δεν θέλει να περιμένει μέχρι να εξαφανίσει η τεχνητή νοημοσύνη όλα τα καλλιτεχνικά επαγγέλματα και ξεκινά ένα ρηξικέλευθο πρόγραμμα στήριξης καλλιτεχνών. Tο 2022, ακολουθώντας διεθνή πειράματα βασικού εισοδήματος, η ιρλανδική κυβέρνηση εισήγαγε το πιλοτικό πρόγραμμα «Βασικό Εισόδημα για τις Τέχνες». Tην χρονιά που εμφανίστηκε το ChatGPT, πάνω από 8.200 άνθρωποι που πληρούσαν τα κριτήρια καταλληλότητας μπήκαν σε μια δεξαμενή, από την οποία ένας αλγόριθμος επέλεξε τυχαία 2.000 δικαιούχους. Από τον Οκτώβριο του 2022 έως τον Φεβρουάριο του 2026, οι συμμετέχοντες λάμβαναν 325 ευρώ την εβδομάδα, χωρίς καμία υποχρέωση προς το κράτος.
Μετά την ολοκλήρωσή του, το πιλοτικό πρόγραμμα θεωρήθηκε τόσο επιτυχημένο ώστε αποφασίστηκε να μονιμοποιηθεί. «Η έρευνα έχει αποδείξει τον θετικό αντίκτυπο του βασικού εισοδήματος για τις τέχνες, αλλά και το πόσο δύσκολο είναι να εργαστεί κανείς ως καλλιτέχνης στην Ιρλανδία λόγω της εισοδηματικής αβεβαιότητας», δήλωσε ο υπουργός Πολιτισμού Πάτρικ Ο’ Ντόνοβαν ανακοινώνοντας τη μονιμοποίηση του. Το κόστος του πιλοτικού προγράμματος ανήλθε στα 35 εκατομμύρια ευρώ ετησίως, ενώ για την τριετία 26-29 το διαθέσιμο κονδύλι ανέρχεται στα 18,27 εκατομμύρια ευρώ. Οι νέοι δικαιούχοι θα μπορούν να λάβουν το βασικό εισόδημα για τρία ως έξι χρόνια. Οι αιτήσεις για τον νέο κύκλο θα ανοίξουν τον Μάιο, και οι πρώτες πληρωμές θα γίνουν τον προσεχή Σεπτέμβριο.
Τα επίσημα στοιχεία της κυβέρνησης είναι αποκαλυπτικά. Η ανάλυση κόστους-οφέλους κατέδειξε ότι το πρόγραμμα στήριξης δεν πρέπει να θεωρείται κρατική δαπάνη αλλά επένδυση: για κάθε 1 ευρώ που ξοδεύτηκε, η κοινωνία έλαβε πίσω 1,39 ευρώ σε αξία. Μάλιστα, σχεδόν το 37% του κόστους επέστρεψε στο κράτος μέσω φόρων και εξοικονόμησης από επιδόματα κοινωνικής πρόνοιας. Μετρήθηκε επίσης ότι οι δικαιούχοι αφιέρωναν 11 επιπλέον ώρες την εβδομάδα στην καλλιτεχνική τους πρακτική, κι ότι ήταν 14% πιο πιθανό να ολοκληρώσουν νέα έργα σε σχέση με όσους δεν λάμβαναν το εισόδημα. Η οικονομική ασφάλεια επέτρεψε στους καλλιτέχνες να διακινδυνεύουν περισσότερο και να πειραματίζονται, βελτιώνοντας την ποιότητα της παραγωγής τους. Πριν το πρόγραμμα, πάνω από το 56% των συμμετεχόντων ζούσε σε συνθήκες οικονομικής στέρησης. Με το ΒΕΤ, η πιθανότητα στέρησης μειώθηκε κατά 20%, επιτρέποντας στους δικαιούχους να καλύπτουν βασικές ανάγκες τους, και να αισθάνονται «νόμιμα» μέλη της κοινωνίας. «Είναι μύθος ότι η σπουδαία τέχνη δημιουργείται μόνο από ταραγμένες ψυχές», αναφέρει στην κυβερνητική έκθεση ένας δικαιούχος του πιλοτικού προγράμματος, «η δημιουργικότητα ανθίζει όταν υπάρχει ισορροπία και ψυχική ηρεμία».
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα του πειράματος όμως αφορά την ευημερία των ανθρώπων. Οι δικαιούχοι ανέφεραν σημαντικά υψηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή και ήταν από 11 ως 16% λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης. Όπως δήλωσε ένας καλλιτέχνης, το εισόδημα λειτούργησε σαν ένα «δίχτυ ασφαλείας» που εξαφάνισε τον «βαθύ φόβο» της ανέχειας. Το πρόγραμμα εμπόδισε επίσης την «αιμορραγία» δεξιοτήτων. Ενώ τα μέλη της ομάδας ελέγχου, που δεν πήραν την κρατική στήριξη, αναγκάζονταν να εγκαταλείψουν την τέχνη τους λόγω των χαμηλών αμοιβών, οι δικαιούχοι του προγράμματος παρέμειναν ενεργοί, μειώνοντας μάλιστα τις ώρες εργασίας σε άσχετους κλάδους κατά 3,5 ώρες εβδομαδιαίως.
Το ιρλανδικό παράδειγμα δείχνει ότι όταν αφαιρείται το άγχος της επιβίωσης, ο δημιουργός ανθίζει, παράγει περισσότερα και καλύτερα έργα και η κοινωνία στο σύνολό της ωφελείται. Όλα δείχνουν ότι στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η στήριξη της ανθρώπινης καλλιτεχνικής δημιουργίας, θα γίνεται όλο και πιο επιτακτική.
