Μετά την απουσία της από δύο διοργανώσεις, η επιστροφή της Ρωσίας στην Μπιενάλε της Βενετίας, η οποία θα πραγματοποιηθεί από τις 9 Μαΐου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026, έχει προκαλέσει έντονη αναστάτωση στον ευρωπαϊκό χώρο του πολιτισμού. Σε μια περίοδο όπου ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται και η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ανησυχία τις εξελίξεις, το Κίεβο προειδοποίησε, μέσα από ανακοίνωσή του, ότι η διοργάνωση «κινδυνεύει να μετατραπεί σε σκηνή για το ξέπλυμα… εγκλημάτων πολέμου».
Τη δυσαρέσκειά τους εξέφρασαν επισήμως ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Αντρίι Σιμπίγκα και η υπουργός Πολιτισμού Τετιάνα Μπερέζνα, με κοινή δήλωση που δημοσιεύθηκε την Κυριακή 9 Μαρτίου 2026. Υπενθύμισαν ότι η Μπιενάλε είχε καταδικάσει ανοιχτά τη ρωσική εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022 και δεν αποδεχόταν τη συμμετοχή προσώπων συνδεδεμένων με το Κρεμλίνο. Αν και η Ρωσία δεν αποκλείστηκε ποτέ με επίσημη μόνιμη απόφαση, η απουσία της είχε θεωρηθεί ως ξεκάθαρη στάση από την πλευρά της Μπιενάλε.
Για την ουκρανική πλευρά, η φετινή αλλαγή πορείας είναι «ακατανόητη», ειδικά όταν, όπως τονίζουν οι δύο υπουργοί, η Ρωσία «έχει εξαπολύσει έναν συστηματικό πόλεμο ενάντια στον ουκρανικό πολιτισμό, στην ταυτότητα και στη συλλογική μνήμη». Στα στοιχεία που παραθέτουν περιλαμβάνονται 346 δολοφονημένοι καλλιτέχνες, 132 νεκροί δημοσιογράφοι, πάνω από 1.700 κατεστραμμένα πολιτιστικά μνημεία και περισσότερα από 35.000 κλεμμένα μουσειακά αντικείμενα.
Σε ανακοίνωση της Μπιενάλε, που δημοσιεύθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, η διοργάνωση αναφέρει ότι παραμένει «ένας ανοιχτός θεσμός» που «απορρίπτει κάθε μορφή αποκλεισμού ή λογοκρισίας της τέχνης». Ο πρόεδρος του ιδρύματος, Πιετραντζέλο Μπουταφουόκο, ο οποίος ανέλαβε το 2024, υπογράμμισε ότι έχει καλέσει «ανθρώπους από όλες τις ζώνες σύγκρουσης» για να ακουστούν διαφορετικές οπτικές, επιμένοντας ότι «όπου υπάρχει τέχνη, υπάρχει διάλογος».
Η αντίδραση, όμως, δεν προήλθε μόνο από την Ουκρανία. Ομάδα ευρωβουλευτών, όπως γράφει ο Guardian, χαρακτήρισε τη συμμετοχή της Ρωσίας «μη αποδεκτή», προειδοποιώντας ότι η απόφαση «κινδυνεύει να προσδώσει νομιμοποίηση σε ένα καθεστώς υπεύθυνο για συνεχιζόμενη βία και να βλάψει, αναπόφευκτα, τη φήμη και το ηθικό κύρος της Μπιενάλε». Ακόμη και το ιταλικό υπουργείο Πολιτισμού, σύμφωνα με ξένα δημοσιεύματα, ανακοίνωσε ότι διαφωνεί, διευκρινίζοντας ότι η Μπιενάλε ενήργησε «εντελώς ανεξάρτητα».
Οι αντιδράσεις είχαν ξεκινήσει ήδη μία ημέρα μετά την ανακοίνωση της Μπιενάλε, την προηγούμενη Τετάρτη, η οποία συμπεριέλαβε τη Ρωσία στις συμμετέχουσες χώρες και γνωστοποίησε ότι η ρωσική αποστολή θα παρουσιάσει την έκθεση «The Tree Is Rooted in the Sky». Στη φετινή διοργάνωση θα συμμετάσχουν πέρα από τη Ρωσία και καλλιτέχνες από τη Λευκορωσία, το Ιράν, το Ισραήλ και τις ΗΠΑ.
