Περιέγραψε πάνω απ΄όλα το πάθος με το οποίο ιερά τέρατα της ελληνικής αρχαιολογίας έφεραν στο φως κομμάτια του αρχαίου κόσμου και μετέτρεψαν ό,τι ανέσκαψαν σε λαμπρούς θησαυρούς της μνήμης. Είναι το πάθος που χαρακτηρίζει και τον ίδιο για τον ίδιο σκοπό: την ανάδειξη της συνέχειας, της αντοχής, της δημιουργικής δύναμης του ελληνικού πολιτισμού. Η διάλεξη του Μιχάλη Κοσμόπουλου, Ακαδημαϊκού, καθηγητή Αρχαιολογίας και Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Missouri-St. Louis των ΗΠΑ την περασμένη Παρασκευή στο Μέγαρο Μουσικής, στα πλαίσια των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια της Ακαδημίας Αθηνών, αφορούσε ακριβώς τη συμβολή της Ακαδημίας Αθηνών στην ελληνική αρχαιολογία. Ενα τράβηγμα της κουρτίνας στο τεράστιο αρχαιολογικό έργο ανθρώπων που δεν επαναπαύτηκαν πάνω στις δάφνες της αναγνώρισης όταν έγιναν μέλη της Ακαδημίας αλλά συνέχισαν, ως Ακαδημαϊκοί, να δουλεύουν ακούραστα μέχρι τις τελευταίες ημέρες της ζωής τους σκάβοντας, μελετώντας, συγγράφοντας, ξαναχτίζοντας με σχολαστικότητα το ανεπίστρεπτο διδακτικό παρελθόν.
Μετά τη διάλεξη ακολούθησε συζήτηση του κ. Κοσμόπουλου με τη δική μας εξαιρετική συνάδελφο Τασούλα Επτακοίλη για το άνοιγμα της Ακαδημίας στην κοινωνία, την ανάγκη επανένωσης των μαρμάρων και τη σημασία της γνώσης του παρελθόντος στην κατανόηση του παρόντος. Ακόμη, για το δικό του σημαντικό ανασκαφικό έργο στην Ικλαινα, ένα ακτινοβόλο μυκηναϊκό κέντρο όπου αναπτύχθηκε το πρώτο σύνθετο κράτος του δυτικού κόσμου, αλλά και για το ιεραποστολικό σχεδόν τάξιμό του στη διατήρηση της φλόγας του ελληνισμού στην καρδιά της Αμερικής.
«Η Ακαδημία δεν είναι ένα απρόσωπο Ιδρυμα, αποτελείται από ανθρώπους που στη ζωή τους πάλεψαν, αγωνίστηκαν, αφοσιώθηκαν με πάθος στην επιστήμη τους», είπε ο κ. Κοσμόπουλος και άρχισε να μιλάει γι’ αυτούς τους ανθρώπους που ανασύνθεσαν την αρχαία γραμμή του χρόνου, τη γεμάτη θριάμβους και βίαιες καταστροφές -και μας έκανε για λίγο να στοχαστούμε πάνω στην αιωνιότητα της ανθρώπινης φύσης που διαρκώς γεννά και γκρεμίζει κόσμους.
Κεντρικό πρόσωπο της ιστορικής διαδρομής ένας Σμυρνιός που πολέμησε όταν ήταν νέος με τον ελληνικό στρατό στη Μικρά Ασία, βρέθηκε δύο φορές αιχμάλωτος στα κάτεργα του Κεμάλ, υπέστη ανείπωτους βασανισμούς, όμως δεν έμεινε στην ιστορία ως ήρωας πολέμου, αλλά ως ένα από τα μεγαλύτερα ονόματα στην αρχαιολογία: Γεώργιος Μυλωνάς (1898-1988).
Ο Μυλωνάς έφυγε στην Αμερική όπου είχε λαμπρή πανεπιστημιακή καριέρα στο Σαιντ Λούις στην πολιτεία Μιζούρι, όμως «ερχόταν συστηματικά στην Ελλάδα, μολονότι το ίδιο το ταξίδι ήταν τότε μια περιπέτεια. Με το τρένο ως την Νέα Υόρκη και έπειτα με το πλοίο στην Ελλάδα». Ανέσκαπτε και δημοσίευε μελέτες ακατάπαυστα. Ολυνθος, Αγιος Κοσμάς, Ελευσίνα (όπου συνεργάστηκε στις μεγάλες ανασκαφές της Αρχαιολογικής Εταιρείας με τον Κωνσταντίνου Κουρουνιώτη), Μυκήνες (όπου συνέχισε το έργο του Χρήστου Τσούντα και ανέσκαψε με τον Ιωάννη Παπαδημητρίου το αρχαιότερο βασιλικό νεκροταφείο, τον λεγόμενο Ταφικό Κύκλο Β). Μέλος της Ακαδημίας έγινε το 1970, αλλά δεν σταμάτησε να δουλεύει, να γράφει βιβλία και για το ευρύ κοινό, όπως οι Πολύχρυσες Μυκήνες. Και το 1977 ίδρυσε το Κέντρο Ερεύνης της Αρχαιότητας, το οποίο στα 50 χρόνια της ζωής του έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στην ψηφιοποίηση, διατήρηση και δημοσίευση της αρχαιότητας. Πέθανε σε ηλικία 90 ετών και την ανασκαφή των Μυκηνών ανέλαβε ένας άλλος ακαδημαϊκός, ο Σπύρος Ιακωβίδης. «Τον Μυλωνά, στην Ακαδημία είχε υποδεχθεί μια άλλη μεγάλη μορφή της αρχαιολογίας, ο Σπυρίδων Μαρινάτος, Ακαδημαϊκός από το 1955, με μακρύ αρχαιολογικό δρόμο ως το έργο ζωής στο Ακρωτήρι. Μαρινάτος, Μυλωνάς, Τσούντας, Ιακωβίδης ήταν οι μεγάλες μορφές της προϊστορικής αρχαιολογίας που έριξαν άπλετο φως στις ρίζες μας».
Και τα ονόματα των αρχαιολόγων που ως ακαδημαϊκοί δεν έπαψαν στιγμή να ανασυνθέτουν το παρελθόν μας, δεν έχουν τέλος. Ο Κωνσταντίνος Κουρουνιώτης ανέσκαψε την Ελευσίνα, ο Βασίλειος Πετράκος τον Ραμνούντα, ο Μιχάλης Τιβέριος μελετά τα αρχαία αγγεία, ο Ανδρέας Ξυγγόπουλος και ο Παναγιώτης Βοκοτόπουλος μελέτησαν τα ψηφιδωτά και τα μνημεία του Βυζαντίου, η Ιόλη Καλαβρέζου τις βυζαντινές εικόνες, ο Μανώλης Χατζηδάκης διέπρεψε στη Βυζαντινή αρχαιολογία και ίδρυσε το Κέντρο Ερευνας της Βυζαντινής και ΜεταΒυζαντινής Τέχνης.
«Οι Θησαυροί της γης αποκτούν σημασία μόνο όταν περάσουν στη μνήμη μας. Οταν μπορέσουμε να τους διατηρήσουμε και να τους συντηρήσουμε. Ακαδημαϊκοί ίδρυσαν ή πρωτοστάτησαν στην αναδιοργάνωση μουσείων: ο Μυλωνάς του Μουσείου των Μυκηνών, ο Γεώργιος Οικονόμος του Νομισματικού Μουσείου, ο Γεώργιος Σωτηρίου του Χριστιανικού και Βυζαντινού, ο Χρήστος Καρούζος του Εθνικού Αρχαιολογικού, ο Αγγελος Δεληβορριάς του Μουσείου Μπενάκη. Ο Αναστάσιος Ορλάνδος πραγματοποίησε κολοσσιαία έργα αναστήλωσης, ναών, εκκλησιών, κυρίως όμως της Ακρόπολης -που συνεχίζει ο Μανώλης Κορρές. Ο Βασίλειος Πετράκος έγραψε για τις ζημιές και τις λεηλασίες που υπέστησαν οι αρχαιότητές μας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Μιχάλης Τιβέριος για τις πλαστές αρχαιότητες και την παραχάραξη της ιστορίας. Είναι ευάλωτη και ευαίσθητη η μνήμη. Η διατήρησή της δεν είναι θέμα ατομικού ή περιστασιακού καθήκοντος, αλλά θεσμικής θέλησης και πρωτοβουλίας» είπε ο κ. Κοσμόπουλος. «Η Ακαδημία από τη μεριά της δεν κάνει ανασκαφές, δεν είναι ο επιχειρησιακός βραχίονας της αρχαιολογίας, αλλά συγκροτεί το πεδίο μέσα στο οποίο η έρευνα αποκτά νόημα, οργανώνει τη γνώση ώστε να μπορεί να φανεί χρήσιμη στην ελληνική κοινωνία».
Αργότερα, συζητώντας με την Τασούλα Επτακοίλη για τα γλυπτά του Παρθενώνα, ανέφερε πως «υπάρχει ένα σημαντικό επιστημονικό επιχείρημα υπέρ της επανένωσης: το μνημείο ως σύνολο έχει συγκεκριμένη σημασία και νόημα. (π.χ., τα θέματα που απεικονίζονται στις μετόπες του Παρθενώνα είναι μάχες, Γιγαντομαχία, Κενταυρομαχία, Αμαζονομαχία, Τρωικός Πόλεμος, των οποίων η σημασία είναι η αιώνια πάλη ανάμεσα στο καλό και στο κακό, ανάμεσα στον πολιτισμό και τη βαρβαρότητα). Ετσι όπως είναι διασπασμένα τα γλυπτά του Παρθενώνα, διαστρεβλώνεται όχι μόνο η καλλιτεχνική αξία του μνημείου, αλλά και η σημασία και ο συμβολισμός του. Δεν ζητάμε την επανένωση για να φαίνονται τα γλυπτά όλα μαζί ωραία, ούτε γιατί αποτελεί ζήτημα εθνικιστικό, αλλά γιατί είναι ζήτημα αρτιότητας του μνημείου, ανασύνθεσης του αρχικού σκοπού για τον οποίο κατασκευάστηκε, του αρχικού του νοήματος».
Οσο για το τι μας διδάσκει η αρχαιολογία ανέφερε ότι από αυτήν «αποκομίζουμε δύο μαθήματα. Πρώτον, ότι μπορούμε να καταλάβουμε τις συνθήκες που στο παρελθόν οδήγησαν σε καταστροφές και έτσι να προστατευτούμε δημιουργώντας τις αναγκαίες υποδομές. Και δεύτερον, ότι δεν χανόμαστε. Ο ελληνικός πολιτισμός διακρίνεται από σθένος και συνέχεια δια μέσου των αιώνων. Σε ορισμένες περιόδους η ζωή διαταράσσεται, όπως έγινε γύρω στο 1100 π.Χ., όταν κατέρρευσαν τα μυκηναϊκά Ανάκτορα και επήλθε πολλή φτώχεια και δυστυχία, αλλά δεν διακόπηκε ο ελληνικός πολιτισμός, όπως παλαιότερα νόμιζαν πολλοί. Είμαστε ανθεκτικοί ως άνθρωποι και ως Ελληνες κι αυτό μας δίνει το κουράγιο να συνεχίσουμε ακόμη κι όταν όλα γύρω μας διαλύονται».
