Στην καρδιά των Ελβετικών Αλπεων, στο καντόνι του Γκριζόν, στέκει εδώ και εννέα μήνες το ψηλότερο κτίσμα στον κόσμο που έχει κατασκευαστεί με τρισδιάστατη εκτύπωση. Ο Tor Alva, ο Λευκός Πύργος των Ελβετών, δεν συνιστά απλώς ένα παγκόσμιο τεχνολογικό επίτευγμα αλλά ένα ισχυρό αντίδοτο στην εγκατάλειψη της ελβετικής επαρχίας. Πίσω από το εγχείρημα βρίσκεται ερευνητική ομάδα από το Πολυτεχνείο της Ζυρίχης (ETH Zurich), η οποία δημιούργησε την πρωτότυπη κατασκευή, αλλά κι ένα πολιτιστικό ίδρυμα που θέλησε να δώσει νέα πνοή σε ένα ιστορικό χωριό του ελβετικού χάρτη.
«Οι άνθρωποι στο Mulegns ζούσαν μια απλή, φτωχική ζωή. Επί πολλούς αιώνες αναγκάζονταν να μεταναστεύουν για να εξασφαλίσουν τα προς το ζην. Πολλοί από αυτούς εργάστηκαν ως ζαχαροπλάστες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ορισμένοι γνώρισαν επιτυχία και επέστρεψαν στην πατρίδα τους, όπου έχτισαν εντυπωσιακές επαύλεις και μικρά κάστρα. Η οικοδομική δραστηριότητα των ζαχαροπλαστών επηρέασε τότε σημαντικά την τουριστική βιομηχανία στο Γκριζόν», σημειώνει στην «Κ» ο Τζιοβάνι Νέτζερ, διευθυντής του Πολιτιστικού Ιδρύματος Origen, το οποίο βρίσκεται πίσω από την ιδέα της κατασκευής του πρωτοποριακού πύργου στο χωριό των μόλις 12 κατοίκων.
«Το Mulegns βρίσκεται σε έναν από τους σημαντικότερους ορεινούς οδικούς άξονες της Ευρώπης και έχει ιστορία που ξεκινάει από την αρχαιότητα. Πολλές σημαντικές προσωπικότητες διανυκτέρευσαν στο «Post Hotel Löwe» φτάνοντας εδώ μέσω του περάσματος Julier: μεταξύ αυτών ένας Αμερικανός πρόεδρος, η χήρα του Ρώσου τσάρου, μια Αγγλίδα διάδοχος του θρόνου, αρκετοί βραβευμένοι με Νόμπελ και διάσημοι καλλιτέχνες», αφηγείται ο κ. Νέτζερ.
«Δεν μας ενδιέφερε απλώς το ρεκόρ ύψους»
Κι ενώ για τον Τζιοβάνι Νέτζερ ο πύργος των 30 μέτρων με τις 32 περίτεχνες κολόνες είναι μία σύγχρονη αφήγηση μνήμης και επιστροφής, για τους ερευνητές του Πολυτεχνείου της Ζυρίχης αποτελεί -την ίδια στιγμή- ένα τεχνολογικό ορόσημο.
«Δεν μας ενδιέφερε απλώς το ρεκόρ ύψους. Αυτό που πραγματικά αλλάζει τα δεδομένα είναι ότι πλέον μπορούμε να παράγουμε φέρουσες, πολυώροφες κατασκευές με ουσιαστική αρχιτεκτονική ταυτότητα», τονίζει στην «Κ» ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής Μπέντζαμιν Ντιλενμπούργκερ. «Στη συμβατική κατασκευή, η παραγωγή 32 διαφορετικών κιόνων θα ήταν οικονομικά απαγορευτική και μόνο το κόστος των καλουπιών θα ήταν εξαιρετικά υψηλό. Η 3D εκτύπωση αλλάζει ριζικά αυτή την εξίσωση: η πολυπλοκότητα δεν κοστίζει πλέον περισσότερο».
Το εγχείρημα έκρυβε σημαντικές τεχνικές προκλήσεις. Η εκτύπωση των 32 μοναδικών κιόνων του Πύργου, όπως περιγράφει ο Ελβετός καθηγητής, δεν ήταν μία απλή διαδικασία ρομποτικής παραγωγής, αλλά ένα σύνθετο πείραμα της δομικής μηχανικής.
Επρεπε να αποδείξουμε ότι η τρισδιάστατη εκτύπωση μπορεί να παράγει πολυώροφες κατασκευές που πληρούν τα ίδια πρότυπα ασφαλείας με το συμβατικό οπλισμένο σκυρόδεμα.
«Μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες στην τρισδιάστατη εκτύπωση σκυροδέματος είναι η ενσωμάτωση του οπλισμού. Για τον Tor Alva αναπτύξαμε μια διαδικασία που ονομάζουμε “οπλισμός που αναπτύσσεται”. Ενα ρομπότ εκτυπώνει στρώση στρώση, ένα δεύτερο τοποθετεί χαλύβδινους δακτυλίους μέσα στην κολόνα, ανά περίπου 20 εκατοστά, ώστε η κατασκευή να αποκτά πραγματική φέρουσα ικανότητα. Το στοίχημα δεν ήταν μόνο αισθητικό, αλλά κυρίως δομικό. Αναπτύξαμε μία νέα μέθοδο δοκιμών που επιτρέπει για πρώτη φορά τον αξιόπιστο υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας μιας 3D κατασκευής. Επρεπε να αποδείξουμε ότι η τρισδιάστατη εκτύπωση μπορεί να παράγει πολυώροφες κατασκευές που πληρούν τα ίδια πρότυπα ασφαλείας με το συμβατικό οπλισμένο σκυρόδεμα».
Πέρα, όμως, από την τεχνική υπέρβαση, το εγχείρημα φιλοδοξεί να απαντήσει και σε ένα κρίσιμο ερώτημα της σύγχρονης περιόδου: μπορεί η τρισδιάστατη εκτύπωση να συμβάλει σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο δόμησης; «Από πλευράς βιωσιμότητας υπάρχουν απτά πλεονεκτήματα. Η κατάργηση των παραδοσιακών καλουπιών εξαλείφει μια βασική πηγή κατασκευαστικών αποβλήτων», απαντά ο κ. Ντιλενμπούργκερ, ενώ τονίζει ότι ο πύργος έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να μπορεί να αποσυναρμολογηθεί.
«Μετά την προγραμματισμένη πενταετή παραμονή του στο Mulegns, ο πύργος μπορεί να αποσυναρμολογηθεί και να ανεγερθεί εκ νέου σε άλλο σημείο. Αυτό ευθυγραμμίζεται με τις αρχές της κυκλικής κατασκευής που η βιομηχανία καλείται επειγόντως να υιοθετήσει. Για να απαντήσω ευθέως: η τρισδιάστατη εκτύπωση είναι βιώσιμη και καθίσταται όλο και πιο εφαρμόσιμη, αλλά ίσως η μεγαλύτερη αξία της σήμερα βρίσκεται στο ότι αποκαλύπτει στη βιομηχανία των κατασκευών τι είναι εφικτό όταν ο ψηφιακός σχεδιασμός, η ρομποτική κατασκευή και η επιστήμη των υλικών συγκλίνουν. Ο Tor Alva αποτελεί απόδειξη ότι δεν πρόκειται για επιστημονική φαντασία. Είναι χτισμένος, στέκει όρθιος και οι άνθρωποι τον βιώνουν».
Καθοριστικό ρόλο για την υλοποίηση του εγχειρήματος υπήρξε η σύμπραξη της ερευνητικής ομάδας του ETH Zurich με το Πολιτιστικό Ιδρυμα Origen. Οπως επισημαίνει ο καθηγητής Ντιλενμπούργκερ, η ακαδημαϊκή έρευνα βρήκε στο Mulegns κάτι σπάνιο: μια πραγματική ανάθεση, σε έναν υπαρκτό τόπο, με αληθινό κοινό και ζωντανό πολιτιστικό περιεχόμενο.
«Χρειάστηκε να αντιμετωπίσουμε ζητήματα που δεν προκύπτουν σε ένα ελεγχόμενο εργαστηριακό περιβάλλον – από τη στατική έγκριση και τη μεταφορά των στοιχείων έως την αντοχή στις καιρικές συνθήκες και την ενσωμάτωση ηλεκτρολογικών υποδομών», επισημαίνει, προσθέτοντας ότι οι κολόνες εκτυπώνονταν επί πέντε μήνες στην Πανεπιστημιούπολη Hönggerberg του ETH, συναρμολογήθηκαν στο Savognin και κατόπιν μεταφέρθηκαν στο Mulegns.
40.000 επισκέπτες σε εννέα μήνες
Το έργο αποτέλεσε προϊόν διεπιστημονικής συνεργασίας του ETH – από την ομάδα στις ψηφιακές τεχνολογίες δόμησης και τη δομοστατική έως την έρευνα υλικών και τη συμμετοχή βιομηχανικών εταίρων που μετέτρεψαν τη θεωρία σε πράξη.
«Ο Tor Alva δείχνει τι μπορεί να συμβεί όταν η ακαδημαϊκή έρευνα δοκιμάζεται σε πλήρη αρχιτεκτονική κλίμακα», σημειώνει. «Η γνώση που αποκτήσαμε θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε την ψηφιακή κατασκευή στο μέλλον».
Οπως αναφέρει ο επικεφαλής του ιδρύματος Origen, στο εγχείρημα συνέβαλαν και ιδιώτες δωρητές, μεταξύ των οποίων ο Σπύρος Σ. Νιάρχος.
Η προσπάθεια φέρνει ήδη αποτελέσματα. Εδώ και εννέα μήνες, ο Λευκός Πύργος χρησιμοποιείται κυρίως για συναυλίες και ξεναγήσεις, με περίπου 40.000 ανθρώπους να έχουν επισκεφθεί το μικρό χωριό των Αλπεων, είτε για να ανακαλύψουν την ιστορία των ζαχαροπλαστών του Mulegns είτε από ενδιαφέρον για τις ψηφιακές τεχνολογίες στην κατασκευή. Το Ιδρυμα Origen επιδιώκει να ζωντανέψει την πλούσια ιστορία του χωριού μέσα από ένα οικοσύστημα που περιλαμβάνει θέατρα, ξενοδοχείο, εκπαιδευτικό κέντρο και μουσείο ζαχαροπλαστικής.
«Το Mulegns αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός χωριού που αναγεννάται μέσα από το παρελθόν του», σημειώνει ο κ. Νέτζερ.
«Ο Λευκός Πύργος στο Mulegns αφηγείται σήμερα την ιστορία εκείνων των ζαχαροπλαστών. Η ιδέα για την κατασκευή του γεννήθηκε μέσα από ένα εννοιολογικό ερώτημα: τι θα έχτιζε ένας ζαχαροπλάστης αν επέστρεφε στο Mulegns τον 21ο αιώνα; Θα ήταν εξίσου επινοητικός και καινοτόμος όσο οι πρόγονοί του; Το παρελθόν έγινε το θεμέλιο για τη διαμόρφωση του μέλλοντος».
Ο Τζιοβάνι Νέτζερ και ο καθηγητής Μπέντζαμιν Ντιλενμπούργκερ θα βρίσκονται την Πέμπτη 26 Φεβρουαρίου στην Αθήνα, προσκεκλημένοι του Ελβετού πρέσβη Στέφαν Εστερμαν, προκειμένου να παρουσιάσουν σε ειδική εκδήλωση το έργο που έχει ήδη προκαλέσει διεθνές ενδιαφέρον.
Μιλώντας στην «Κ», με αφορμή την εκδήλωση που πραγματοποιείται στο πλαίσιο της Εβδομάδας Ρομανσικής Γλώσσας -γλώσσα που χρησιμοποιείται και στο χωριό Mulegns-, ο κ. Εστερμαν υπενθυμίζει ότι στόχος είναι η ανάδειξη της ρομανσικής, μίας από τις τέσσερις εθνικές γλώσσες της χώρας.
«Παρότι ομιλείται από λιγότερο από το 1% του πληθυσμού, είμαστε υπερήφανοι για τη ρομανσική γλώσσα, καθώς η πολυγλωσσία βρίσκεται στον πυρήνα της εθνικής μας ταυτότητας. Κατά τη διάρκεια της Emna Rumantscha γιορτάζουμε όσα μας ενώνουν, όσα μας κάνουν πιο δυνατούς και όσα έχουν πραγματική σημασία σε σύνθετες εποχές. Φέτος, εστιάζουμε στον Tor Alva, το ψηλότερο κτίριο στον κόσμο κατασκευασμένο με 3D εκτύπωση, που αναδύθηκε στο αλπικό χωριό Mulegns: έναν μοναδικό πολιτιστικό χώρο που συνδέει τη σύγχρονη αρχιτεκτονική με την τοπική ιστορία».
