Τι ξέρουμε για τον Τζον Ντόουλαντ; Λίγα πράγματα. Ας πούμε, ότι γεννήθηκε το 1563 (μάλλον στο Λονδίνο) και πέθανε το 1626. Σύγχρονος της πρώτης βασίλισσας Ελισάβετ (1533-1603) όπως και του Σαίξπηρ (1564-1616). Φοβερές εποχές με φοβερές μορφές! Ο Ντόουλαντ υπήρξε γνήσιο τέκνο της αναγεννησιακής Αγγλίας.
Τι άλλο; Οτι έκανε ένα πέρασμα από το Παρίσι, όπου βαφτίστηκε καθολικός, και αυτό του προκάλεσε διάφορα προβλήματα στην ελισαβετιανή Αγγλία (ή έτσι πίστευε ο ίδιος), ότι πληρώθηκε αδρά από τον φιλόμουσο Δανό βασιλιά Χριστιανό Δ΄, ο οποίος τον πήρε στην αυλή του στην Κοπεγχάγη.
Οτι πρέπει να πέρασε και από τη Φλωρεντία και τη Βενετία, η οικογένειά του όμως παρέμεινε στην Αγγλία. Ταξίδεψε πολύ στη θάλασσα και ένιωσε αρκετή μοναξιά – η οποία βγήκε στα τραγούδια του, στις συνθέσεις του για λαούτο και στα θρησκευτικά έργα του.
Ή μήπως όχι; Λέγεται πως η «τέχνη της μελαγχολίας», που τόσο πολύ ανέπτυξε, δεν ήταν παρά ένα καλλιτεχνικό προσωπείο (το πιο γνωστό τραγούδι του είναι αυτό με τον ενδεικτικό τίτλο «Flow My Tears»…). Ο ίδιος ήταν μια χαρά τυπάκος. Επινε την μπίρα του και είχε τις περιπέτειές του, όπως οι ναυτικοί που έλεγαν ότι είχαν σε κάθε λιμάνι διαφορετική γυναίκα.
Ποιος ξέρει. Η μουσική του πάντως λατρεύεται, τις τελευταίες δεκαετίες πιο πολύ από ποτέ. Η αναβίωση της «πρώιμης μουσικής», των ιστορικά ενημερωμένων ερμηνειών κτλ. τον έφερε δυναμικά ξανά στο προσκήνιο.
Γιατί αυτόν ειδικά; Ο ήχος του φέρει τη σφραγίδα της εποχής του με έναν τρόπο σαρωτικό. Και όμως, αυτό το χαμηλόφωνο, μελαγχολικό, αιθέριο μουσικό ίχνος ταιριάζει στον ιλιγγιώδη 21ο αιώνα σαν αντίπραξη, σαν «σπάσιμο», στoν διαρκή ψυχαναγκασμό για ένταση.
Κάπως έτσι, στο άλμπουμ «Mr Dowland’s Dream», ο μουσικός Μπορ Ζουλγιάν και η τραγουδίστρια Κλάρα Μπρουνέ ερμηνεύουν τραγούδια του Ντόουλαντ και του ίδιου του Ζουλγιάν, του Αγγλου συνθέτη των αρχών του 20ού αιώνα Ουίλιαμ Ουόλτον κ.ά., αλλά και το «Breath» των Pink Floyd ή το κλασικό στάνταρντ της τζαζ «’Round Mindnight» του Τελόνιους Μονκ έτσι όπως –ίσως– θα τα ερμήνευε ο Ντόουλαντ.
Ο Ζουλγιάν χρησιμοποιεί ένα έγχορδο όργανο που θυμίζει λαούτο, το ορφάριο, που εφηύρε γύρω στο 1580 κάποιος λαουτίστας ονόματι Τζον Ρόουζ. Το ζευγάρι των μουσικών φτιάχνει μια ατμόσφαιρα κατανυκτική, μυστικιστικά αισθησιακή, σαν ένα αραχνοΰφαντο πέπλο να σε τυλίγει σε κάθε στροφή.
Γιατί ορφάριο όμως; Τι σόι ονομασία είναι αυτή. Ο Τζον Ρόουζ το εμπνεύστηκε από δύο θεϊκές φιγούρες της μουσικής: τον Ορφέα και τον Αρίωνα.
Ηχητικά δεν είναι επιτυχημένο. Εννοιολογικά όμως ταιριάζει: ο Ντόουλαντ μοιάζει με Ορφέα που με τη μουσική του λυγίζει ακόμα και τις αντιστάσεις του κάτω κόσμου. Και αυτός, όμως, βγαίνοντας από την πύλη του Αδη, γυρίζει να κοιτάξει πίσω και όλα χάνονται: έρωτες, κορμιά, ηδονές. Μένει όμως η μουσική.
