Με ποιες συγκεκριμένες μεθόδους συμβάλλει η τεχνητή νοημοσύνη στην αρχαιολογική έρευνα; Ποιοι κίνδυνοι ενδέχεται να προκύψουν από τη χρήση της σε τομείς όπως η αξιολόγηση των αρχαιολογικών ευρημάτων, οι οποίοι παραδοσιακά βασίζονται στον άνθρωπο; Aραγε η ΑΙ «θέτει αυθεντικά νέα ερωτήματα ή αυτοματοποιεί οικείες διαδικασίες»; Και τι κινδυνεύει να χαθεί «όταν συγκεκριμένες μορφές ερμηνείας ανατίθενται στις μηχανές»; Αυτά ήταν μερικά από τα ερωτήματα που έθεσε ο ακαδημαϊκός και καθηγητής Ελληνικής Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μιζούρι Μιχάλης Κοσμόπουλος, στη διάλεξη που έδωσε χθες στο συμπόσιο του «Διεθνούς Κοινού των Ακαδημιών», της νέας πρωτοβουλίας της Ακαδημίας Αθηνών, που αριθμεί 38 Ακαδημίες από όλον τον κόσμο.
Η τεχνητή νοημοσύνη αξιοποιείται ήδη, είπε ο κ. Κοσμόπουλος, σε τέσσερα πεδία: στον εντοπισμό αρχαιολογικών τοποθεσιών, στην ταξινόμηση ευρημάτων, στην αποκωδικοποίηση αρχαίων κειμένων και στην προστασία και διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Ως προς τον εντοπισμό, ο κ. Κοσμόπουλος υπογράμμισε τη δυνατότητα των νέων τεχνολογιών να ερευνήσουν τοπία δυσπρόσιτα, ενώ ανέφερε ενδεικτικά την πρόσφατη –και ταχύτατη– ανακάλυψη 303 αρχαίων γεωγλυφικών στο νότιο Περού, αριθμού διπλάσιου από εκείνον που μέχρι πρότινος οι αρχαιολόγοι είχαν ανακαλύψει σε διάστημα ενός αιώνα. Εφαρμογές όπως η τεχνολογία LiDAR μπορούν να «σκανάρουν» χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα σε διάστημα ωρών (αντί ετών), ωστόσο έργο τους είναι να υποδεικνύουν τοπογραφικά μοτίβα, που θα ερμηνευτούν από τους ανθρώπους, σημείωσε ο κ. Κοσμόπουλος, προσθέτοντας ότι παρόμοιες μέθοδοι έχουν εν μέρει αξιοποιηθεί στα Aβδηρα, στα Γρεβενά και στην Καρδίτσα.
Η ταξινόμηση και η ενοποίηση κεραμικών θραυσμάτων, που απαιτούν χρόνια σχολαστικής δουλειάς, μπορούν να επιταχυνθούν με τη βοήθεια τεχνολογιών που ανιχνεύουν τα κοινά τυπολογικά τους μοτίβα, ενώ η αποκωδικοποίηση αρχαίων επιγραφών γίνεται ευκολότερη από προγράμματα όπως το «Ithaca», που έχουν εκπαιδευθεί σε 80.000 αρχαία κείμενα και τα ποσοστά επιτυχίας τους στην αποκατάσταση χαμένων λέξεων φτάνουν το 62%, είπε ο καθηγητής. Και όσο για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στη σωστική αρχαιολογία, στη δημιουργία ψηφιακών αντιγράφων για τεχνουργήματα και μνημεία κ.ά. Σε κάθε περίπτωση, τόνισε ο κ. Κοσμόπουλος, χρειάζεται προσοχή στον έλεγχο της αξιοπιστίας των πληροφοριών που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη, στην εκπαίδευσή της με σύγχρονα επιστημολογικά δεδομένα κ.ά.
Στη χθεσινή και τελευταία ημέρα του συμποσίου της Ακαδημίας ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η διάλεξη του ακαδημαϊκού και ομότιμου καθηγητή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Μανόλη Κορρέ, ο οποίος μίλησε για την αρχιτεκτονική και την ιστορία του Ναού του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα, επισημαίνοντας και μια μέχρι πρότινος αγνοημένη ιστορική φάση του οικοδομήματος, η οποία τοποθετείται στην ύστερη κλασική περίοδο. Ενδιαφέρουσα για την ιστορία των ιδεών ήταν και η ομιλία του ακαδημαϊκού και ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Πασχάλη Κιτρομηλίδη, ο οποίος αναφέρθηκε στις ρίζες του Διαφωτισμού στην κλασική αρχαιοελληνική φιλοσοφική σκέψη. Τέλος, ο προϊστάμενος του τμήματος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και Μουσείων της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών Νίκος Πετρόχειλος αναφέρθηκε στην ιστορία της Ακαδημίας Πλάτωνος και των ανασκαφών της, στα σχέδια για την άναδειξή της και για τη δημιουργία του Αρχαιολογικού Μουσείου των Αθηνών στην περιοχή, έργο που έχει φτάσει στο ΣτΕ («Κ», 25/4/2024), λόγω προσφυγών από φορείς και κατοίκους.
