Η εικόνα στο Cinobo Πατησίων το απόγευμα της περασμένης Κυριακής (1/2) έμοιαζε βγαλμένη από κάποια σελίδα της «βαθιάς» Μεταπολίτευσης. Φοιτητές και νεολαίοι συρρέουν για ένα εισιτήριο της «Αναπαράστασης» του Θόδωρου Αγγελόπουλου, ενώ το βροχερό φόντο δένει απόλυτα, σαν αγγελοπουλικό κλείσιμο του ματιού. Ο ιδιαίτερος αυτός αναχρονισμός δεν είναι παλιακός ούτε καλτ. Στις κουβέντες πριν ανοίξει η αίθουσα γίνεσαι ωτακουστής συζητήσεων προσιτών και ανησυχιών οικείων. Καμία επιτήδευση, τίποτα το ρετρό.
Η κυκλοφορία της φιλμογραφίας του σπουδαίου σκηνοθέτη από το Cinobo είναι πολύτιμη για τους παριστάμενους σινεφίλ, όμως η εμπειρία μιας προβολής στη μεγάλη οθόνη παραμένει ασύγκριτη. Αυτό μας λέει η Αγάπη, φοιτήτρια Φιλοσοφικής, η οποία πριν ξεκινήσει τις διαδικτυακές θεάσεις μέσα από την πλατφόρμα, προσδοκά κι άλλες ειδικές προβολές. «Η εμπειρία μιας ταινίας είναι να μπεις στην αίθουσα, να συνυπάρξεις με το κοινό», συμπληρώνει, αν και θεωρεί ότι η παρέα της θα πειραματιζόταν με το σινεμά του Αγγελόπουλου σε κάποια φιλική συγκέντρωση. Κατηγορηματικά αρνητική είναι η απάντηση της Μαριάννας, φοιτήτριας Ιατρικής, στο ίδιο ερώτημα. «Θα προτιμήσουν κάτι καινούργιο και προσιτό», λέει. Παραδίπλα η Αγγελική, 24 ετών, σπουδάστρια κινηματογράφου, παρατηρεί ότι μια ταινία είναι κάτι ζωντανό, που σημαίνει ότι όπου κι αν προβληθεί δεν χάνει την αξία της. Ο Γιάννης και ο Ιάσονας, φοιτητές 21 ετών, έχουν φτάσει στο σινεμά από νωρίς. Τους ρωτάμε εάν η πολιτική ματιά των ταινιών του Αγγελόπουλου τους αγγίζει. Ο Γιάννης θεωρεί ότι σε μια εποχή ανακατατάξεων, το πολιτικοποιημένο βλέμμα καθίσταται επίκαιρο και αναγκαίο. Ο Ιάσονας ανατρέχει στο σώμα του νεκρού αντάρτη από τους «Κυνηγούς». Στο σύμβολο αυτό, σημειώνει, μπορούμε να προβάλλουμε σύγχρονες ανησυχίες.
Για τον Τάσο Μωρακέα, έναν τριαντάρη πολιτικό μηχανικό που έχει εφηβικές μνήμες από τον «Θίασο» πριν εμβαθύνει στην υπόλοιπη φιλμογραφία, η μεγάλη εικόνα δεν είναι τόσο αισιόδοξη. «Είναι δύσκολο να παρακολουθήσει κανείς το σινεμά του Αγγελόπουλου, με την έννοια ότι είναι ένας δημιουργός αντίστροφος με την εποχή της διαρκούς ροής πληροφορίας. Θα μπορούσε να ιδωθεί ως το αντίστροφο της εποχής και η θέαση να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερο νόημα», σχολιάζει. Αντιστοίχως, ο 18χρονος Βασίλης Αγγελόπουλος εντοπίζει με πίκρα ότι οι συνομήλικοί του δεν ενδιαφέρονται για την πολιτική ανάγνωση της Ιστορίας.
Ποίηση και ποιητικότητα
Σκαλίζοντας την καμπάνια του Cinobo για την προώθηση του αφιερώματος ξεχωρίζουν δύο ευρήματα. Το πρώτο θα μπορούσε να εκληφθεί ως μια αναδιατύπωση των ερωτημάτων που τέθηκαν στους νεαρούς σινεφίλ.
Ενα καλομονταρισμένο βίντεο παραθέτει εικόνες από ταινίες του Αγγελόπουλου. Το σποτ είναι εύστοχο και μπιτάτο. Η ποιητικότητά του θα συγκινούσε και κάποιον που δεν έχει δει καμιά ταινία. Η ποίηση, όμως, μιας ταινίας –σε αντίθεση με την ποιητικότητα ενός σποτ– απαιτεί χρόνο ώστε να «αναπνεύσει». Ακόμη και στην –πιο αφηγηματική– «Αναπαράσταση» η διερεύνηση της αλήθειας περνάει μέσα από άλλες αναπαραστάσεις: της ομίχλης, της ρημαγμένης επαρχίας, των μηχανισμών εξουσίας που σκηνοθετούν δικές τους «αλήθειες». Μπορεί η Gen Z να αφιερώσει αυτόν τον χρόνο; Το δεύτερο εύρημα διατυπώθηκε μέσω μιας ερώτησης στους συνδρομητές: ποια ταινία θα προτείνατε σε κάποιον ώστε να ξεκινήσει με τον Αγγελόπουλο; Η απάντηση ήταν το –μάλλον– πιο εύκολο «Μια αιωνιότητα και μια μέρα».
Διαπερνά τον χρόνο
Το ίδιο ερώτημα θέτουμε στον σκηνοθέτη Αγγελο Φραντζή («Ευτυχία», «Ακίνητο ποτάμι»), ο οποίος ως παιδί γνώρισε τον Αγγελόπουλο και μερικά χρόνια αργότερα δούλεψε μαζί του στο «Βλέμμα του Οδυσσέα». «Η αγαπημένη μου ταινία είναι το “Ταξίδι στα Κύθηρα”. Εκεί ο Αγγελόπουλος φιλμάρει την πόλη, πλησιάζει τον άνθρωπο, αφήνει λίγο πίσω τα μεγάλα ιστορικά σχήματα. Εχει μια ενδιαφέρουσα ισορροπία», λέει.
Για τον ίδιο, το σινεμά μπορεί να συνομιλήσει με οποιαδήποτε ηλικία. «Δεν έχει να κάνει με το πόσων ετών είναι κάποιος όσο με τους προβληματισμούς του», επισημαίνει, συμπληρώνοντας ότι στην κατανόηση του σινεμά του Αγγελόπουλου σήμερα δεν παίζει τόσο ρόλο το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο όσο η κινηματογραφική γραφή – μια γραφή που διαπερνά τον χρόνο.
Το σινεμά μπορεί να συνομιλήσει με οποιαδήποτε ηλικία, επισημαίνει ο σκηνοθέτης Αγγελος Φραντζής. «Δεν έχει να κάνει με το πόσων ετών είναι κάποιος όσο με τους προβληματισμούς του», υπογραμμίζει.
Από την πλευρά της η σκηνοθέτις Αμέρισσα Μπάστα –το δικό της «Life in a Beat» ξεχώρισε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης– εκτιμά ότι σε μια πρώτη προσέγγιση, το νεαρό σε ηλικία και κινηματογραφική εμπειρία κοινό μπορεί να σοκαριστεί. «Επιμένοντας, ωστόσο, στη θέαση, μπορεί κανείς να ανακαλύψει έναν κόσμο ηρώων που αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό τη σύγχρονη υπαρξιακή εμπειρία», εξηγεί, συνεχίζοντας τον συλλογισμό της ως εξής: «Τα μοτίβα του Αγγελόπουλου παραμένουν απολύτως σύγχρονα. Η μνήμη, η μοναξιά, η φθορά, η περιπλάνηση και η αναζήτηση ταυτότητας αποτελούν διαχρονικούς προβληματισμούς των σκεπτόμενων ανθρώπων».
Μπορεί όμως ένα σινεμά τέτοιου εύρους να «ανασάνει» σε μια πλατφόρμα streaming; Ο κ. Φραντζής θεωρεί ότι το αφιέρωμα του Cinobo αποτελεί κάτι πολύ σημαντικό, καθώς δίνει πρόσβαση σε μια σπουδαία φιλμογραφία. Από εκεί και πέρα εναπόκειται στον ίδιο τον θεατή το πώς θα αξιοποιήσει αυτό το εργαλείο. Από την άλλη, είναι ξεκάθαρο και για τον ίδιο ότι «αν βλέπεις ένα τέτοιο έργο σε μια μικρή οθόνη, είναι σαν να βλέπεις έναν πίνακα του Ρέμπραντ σε ένα βιβλίο».
«Τα μοτίβα του Αγγελόπουλου παραμένουν απολύτως σύγχρονα. Η μνήμη, η μοναξιά και η αναζήτηση ταυτότητας αποτελούν διαχρονικούς προβληματισμούς», σχολιάζει η σκηνοθέτις Αμέρισσα Μπάστα.
«Καθώς οι πλατφόρμες αποτελούν την κύρια πηγή μέσα από την οποία το νεανικό κοινό αναζητεί περιεχόμενο, η διαθεσιμότητα σημαντικού κινηματογραφικού υλικού διευκολύνει ουσιαστικά την προσέγγισή τους. Ιδιαίτερα όταν η φιλμογραφία ενός δημιουργού είναι συγκεντρωμένη σε μια πλατφόρμα, ο θεατής μπορεί να περιπλανηθεί στον κόσμο του και να του αφιερώσει τον απαραίτητο χρόνο. Στην Ελλάδα ειδικά, όπου οι κλασικές ταινίες δεν έχουν διανομή στις αίθουσες, μια εξειδικευμένη πλατφόρμα μπορεί να λειτουργήσει ως πόλος έλξης», απαντάει στο ίδιο ερώτημα η Αμέρισσα Μπάστα.
