ΤΖΩΝ ΜΠΑΝΒΙΛ
Μοναδικότητες
μτφρ.: Τόνια Κοβαλένκο
εκδ. Καστανιώτη, 2025, σελ. 380
Πρόκειται για το πρόσφατο, πολυφωνικό, θεατρογενές, σημασιολογικά πολύπτυχο, άρτια δομημένο μυθιστόρημα του πολυβραβευμένου, γονιδιακά πρωτεϊκού, εμφανώς δημοφιλούς στη χώρα μας Τζων Μπάνβιλ, (Γουέξφορντ, Ιρλανδία, 1945). Ως κάτοχος ενός υπερευρυγώνιου ιδιώματος, αλλά και ως αυθεντικός συνεχιστής μιας μεγάλης αφηγηματικής σχολής, η οποία διερευνά συνειδητά τις ανθρώπινες σχέσεις με τόλμη, φαντασία και άφθονα γνωσιολογικά εφόδια στη διάθεσή της, ανατρέποντας τρέχουσες και μη συμβάσεις, ο εν λόγω αρχιτέκτονας λόγου δεν διστάζει, ως γνωστόν, να φτάσει στα άκρα της διηγητικής περιπέτειας.
Αδιαφορώντας αν είναι για ορισμένους λίγο-πολύ «δυσνόητος», αθεράπευτα πεισιθάνατος ή μακάβριος, μας έχει παραδώσει ένα αρκούντως επιδραστικό και όντως στερεό από κάθε άποψη έργο, το οποίο αν και πολυποίκιλο, συνέχεται από την ίδια δημιουργική πνοή.
Οι κύριοι φορείς της παρούσας ασίγαστης εξιστόρησης είναι οι εξής: α) ο σκοτεινός, διαβόητος πρώην ισοβίτης Φίλιξ Μόρντοντ, β) οι μεσήλικοι απόγονοι ενός επιστήμονα με μιαν όντως πανίσχυρη, διαχρονική ορμή προς έρωτες, ονόματι Αδάμ Γκόντλι ο Πρεσβύτερος, ο οποίος έχει προλάβει αποδεδειγμένα να διαπρέψει στους χώρους της κβαντικής φυσικής, γ) ο διαρκώς προβληματιζόμενος, επί πληρωμή βιογράφος του Γουίλιαμ Τζέιμπι, στο επώνυμο του οποίου σημειωτέον ακούγονται τα αρχικά του ίδιου του Τζων Μπάνβιλ, δ) η κατάκοπη οικονόμος των απογόνων του Αδάμ Γκόντλι, η οποία κατ’ ανάγκην αναλαμβάνει τα καθήκοντα της σπιτονοικοκυράς του Φίλιξ Μόρντοντ και ε) η Αννα Μπέρενς, η μάλλον αινιγματική, διαχρονικά γοητευτική εκπρόσωπος της τάξης των αριστοκρατών, με σαφείς όμως τάσης αυτοκαταστροφής.
Σημειώνω ότι το ζευγάρι των ως άνω απογόνων του επιστήμονα, ήτοι ο ανώριμος εντέλει Αδάμ Γκόντλι ο Νεώτερος και η Ελεν, η αλκοολική σύζυγός του, η οποία παρά τις προσπάθειές της δεν θα μπορέσει ποτέ να γίνει μητέρα, συνοψίζουν με τη συμπεριφορά τους πώς είθισται να αντιμετωπίζουν τα άτομα με ελλιπή ψυχοπνευματική συγκρότηση τα ποικίλα οριακά αδιέξοδα της καθημερινότητας.
Η ανθρώπινη ύπαρξη διαθέτει εξαιρετικές δυνατότητες πρόσληψης και αξιοποίησης των φαινομένων της περιρρέουσας ατμόσφαιρας, ενώ την ίδια στιγμή είναι έτοιμη να καταρρεύσει, διαπράττοντας δυστυχώς το τραγικό Σφάλμα.
Ολοι τους πάντως φαίνεται ότι παραπατούν συνεχώς στην προσπάθειά τους να ισορροπήσουν ανάμεσα στην πραγματικότητα ως έχει και στην πραγματικότητα όπως τη βιώνουν.
Οφείλω, ως εκ των πραγμάτων, να επισημάνω ότι στην αφηγηματική σκηνή επαναφέρονται συστηματικά ορισμένοι βασικοί, διακριτοί χαρακτήρες από διάφορα έργα του Τζων Μπάνβιλ, τα οποία ήδη έχουμε προσεγγίσει τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Οπως φέρ’ ειπείν συμβαίνει στην περίπτωση του Φίλιξ Μόρντοντ, ο οποίος μας εισάγει μάλιστα στο πεδίο του δράματος. Πρόκειται ασφαλώς για μια κομψή μεταμφίεση του μοιραίου, κεντρικού ήρωα, ο οποίος μας περίμενε στο «The Book of Evidence» (1989) ή «Το βιβλίο της αλήθειας» της Ωκεανίδας (1998). Το δε προαναφερόμενο μεσήλικο ζευγάρι προέρχεται αναμφίβολα αυτούσιο από το μυθιστόρημα «The Infinities» (2009) ή αλλιώς «Απειροι κόσμοι» του Καστανιώτη (2010). Εκεί αποτυπώνεται ευφυώς ο βίος και η πολιτεία του διάσημου εισηγητή της θεωρίας των παράλληλων κόσμων και αναμφισβήτητου πρωτοπόρου στο πλαίσιο της εξαντλητικής μαθηματικής έρευνας Αδάμ Γκόντλι.
Συγκρατώ ότι κι εδώ αποδίδεται ιδιαίτερη μέριμνα προκειμένου να τονισθεί δεόντως ότι η ανθρώπινη ύπαρξη διαθέτει, εκτός των άλλων, και δη εξ αντικειμένου, εξαιρετικές δυνατότητες πρόσληψης και περαιτέρω αξιοποίησης των φαινομένων της περιρρέουσας ατμόσφαιρας, ενώ την ίδια ακριβώς στιγμή είναι έτοιμη να καταρρεύσει ανέκκλητα, διαπράττοντας δυστυχώς το τραγικό Σφάλμα.
Το δεδομένο κειμενικό σύμπαν, προσιτό και ενδελεχώς προβεβλημένο, καθίσταται αμέσως κτήμα μας. Τόσο οι προ πολλού εξοικειωμένοι αναγνώστες με τις προσωποπαγείς, καθ’ όλα ασφαλείς διηγητικές μεθόδους του Τζων Μπάνβιλ, όσο κι εκείνοι, οι οποίοι προσέρχονται πρώτη φορά στον κειμενικό κόσμο του, εισπράττουν τις ομολογούμενες ποιότητες της συγκεκριμένης, εμφανώς εξασκημένης αυτής γραφής, χωρίς, το τονίζω αυτό, κανένα απολύτως πρόσκομμα. Η καθ’ όλα έμπειρη μεταφράστρια απέδωσε με εμφανή άνεση κι άλλη τόση συνέπεια το πνεύμα αλλά και το καθ’ όλα απαιτητικό γράμμα του πρωτοτύπου.
