DAN WANG
Breakneck
εκδ. Allen Lane, 2025, σελ. 278
Πού οφείλεται η ιλιγγιώδης ανάπτυξη της Κίνας τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες; Πώς μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τη σημερινή Κίνα κατ’ αντιδιαστολήν προς την Αμερική στην αντιπαλότητα των δύο υπερδυνάμεων για την πρωτοκαθεδρία στον 21ο αιώνα; Γεννημένος το 1992 στην Κίνα, ο Νταν Γουάνγκ θεωρείται από τους πλέον οξυσδερκείς σινολόγους. Επισκέπτης ερευνητής στο Στάνφορντ και προηγουμένως στο Γέιλ, ειδήμων για την Κίνα στην εταιρεία επενδύσεων Gavekal Dragonomics, έχει εργαστεί σε Χονγκ Κονγκ, Πεκίνο και Σαγκάη για έξι χρόνια, περιλαμβανομένης της τριετίας του κορωνοϊού.
Στο τελευταίο βιβλίο του, ένα μείγμα πολιτικής και οικονομικής ανάλυσης, που συνδυάζεται με επιτόπιο ρεπορτάζ, υποστηρίζει ότι η Κίνα λειτουργεί ως «κράτος-μηχανικός», που κτίζει γρήγορα και φθηνά, με έμφαση στις υποδομές και στη βιομηχανία, ενώ η Αμερική κυβερνάται κυρίως από δικηγόρους με μια νοοτροπία που χαρακτηρίζεται από εμμονή στις διαδικασίες και αναβλητικότητα, με πεπαλαιωμένες υποδομές, τις καινοτομίες να εστιάζονται στον ψηφιακό και χρηματοπιστωτικό τομέα και τη βιομηχανία σε δευτερεύοντα ρόλο.
Η μεταρρύθμιση
Στις δεκαετίες που μεσολάβησαν από το άνοιγμα της Κίνας στον έξω κόσμο με την ανάληψη της εξουσίας από τον μεταρρυθμιστή Ντενγκ Σιαοπίνγκ το 1978, ο «σοσιαλισμός με τα κινεζικά χαρακτηριστικά» πρόσφερε στους Κινέζους πολίτες αγαθά που θεωρούνταν άπιαστα έως τότε. Η ανθηρή εμπορική σχέση με τις ΗΠΑ ωφέλησε τους Αμερικανούς καταναλωτές, αλλά και τους Κινέζους εργάτες και μάνατζερ, που απέκτησαν πολύτιμη τεχνογνωσία σε επιχειρήσεις, όπως οι Apple και Tesla. Τα υλικά οφέλη από τη θεαματική ανάπτυξη της Κίνας έχουν διαχυθεί στην πλειονότητα των πολιτών, εξ ου και η συγκατάθεσή τους προς το Κ.Κ.
Οι μηχανικοί κυβερνούν τη σύγχρονη Κίνα από την εποχή του Ντενγκ μέχρι σήμερα υπό την ηγεσία του Σι Τζινπίνγκ, που σπούδασε χημικός μηχανικός και έχει τοποθετήσει στο πανίσχυρο Πολιτικό Γραφείο του Κ.Κ. μηχανικούς με πείρα στη διεύθυνση μεγάλων έργων. Για τον Σι η πραγματική οικονομία αποτελεί το θεμέλιο της ισχύος, γι’ αυτό και η χώρα του δεν πρέπει ποτέ να αποβιομηχανιστεί. Αντιθέτως, στην Αμερική οι βιομηχανικοί εργάτες μειώθηκαν από 19 εκατ. το 1980 σε 13 εκατ. το 2025 έναντι 100 εκατ. στην Κίνα.
Στην Αμερική οι βιομηχανικοί εργάτες μειώθηκαν από 19 εκατ. το 1980 σε 13 εκατ. το 2025, έναντι 100 εκατ. στην Κίνα.
Από το 1980 η Κίνα έχει κατασκευάσει οδικό δίκτυο διπλάσιο εκείνου των ΗΠΑ και δίκτυο σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας εικοσαπλάσιο της Ιαπωνίας, έχει στήσει τεράστιες εφοδιαστικές αλυσίδες, διαθέτει ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όσες όλος ο υπόλοιπος κόσμος και κατασκευάζει το 30%-50% των προϊόντων μεταποίησης παγκοσμίως. Αυτή η όντως εντυπωσιακή ανάπτυξη, όμως, συνοδεύτηκε από συσσώρευση χρέους και περιβαλλοντική υποβάθμιση. Ο Σι φιλοδοξεί να μετατρέψει την Κίνα σε τεχνολογική υπερδύναμη, ένα μεγάλο φρούριο που δεν θα εξαρτάται από άλλους. Το παλαιό στερεότυπο ότι «η Κίνα αντιγράφει και κλέβει» δεν ισχύει πλέον· η χώρα πρωτοστατεί σε πράσινες τεχνολογίες, στην παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων, μπαταριών και δικτύων 5G. Κατά τον συγγραφέα, πάντως, δεν θα μπορέσει να πάρει τα ηνία από τις ΗΠΑ ως προς τη διπλωματική επιρροή και πολιτισμική επίδραση, παρά τα δάνεια ενός τρισ. δολαρίων προς αναπτυσσόμενες χώρες μέσω της στρατηγικής πρωτοβουλίας «Μια ζώνη, ένας δρόμος».
Αυταρχισμός
Τροχοπέδη αποτελεί συχνά η άκαμπτη λογική του «κράτους-μηχανικού» σε συνδυασμό με το αυταρχικό πολιτικό σύστημα, που δείχνει καχυποψία προς τους πολίτες και ασκεί ασφυκτικό έλεγχο στη ζωή τους.
Αυτή η άκαμπτη λογική μπορεί να οδηγήσει σε δυστοπικές ασκήσεις κοινωνικής μηχανικής, όπως η πολιτική του ενός παιδιού, που εφαρμόστηκε μεταξύ 1980 και 2015, οδηγώντας σε εκατοντάδες εκατομμύρια αμβλώσεις και στειρώσεις και προκαλώντας τεράστια κοινωνικά τραύματα. Εξίσου ακραία αποδείχθηκε και η πολιτική του «μηδενικού κορωνοϊού», με τον εγκλεισμό, τα αλλεπάλληλα τεστ και την αγωνιώδη αναζήτηση τροφίμων και αντιπυρετικών φαρμάκων, που εξάντλησαν τους πολίτες.
Για τον συγγραφέα, η καταστροφική σύγκρουση των δύο υπερδυνάμεων μπορεί να αποφευχθεί και οι δύο χώρες να διδαχθούν η μία από την άλλη. Σημαντικότερο πλεονέκτημα της Αμερικής είναι η πίστη στον πλουραλισμό και στα ατομικά δικαιώματα. Το «κράτος-μηχανικός» διαθέτει ένα δυνατό χαρτί στην αξιοποίηση του φυσικού δυναμισμού, αλλά αυτό επιτυγχάνεται με ανθρώπινο κόστος λόγω του αυταρχικού καθεστώτος. Ο Γουάνγκ θα ήθελε η μεν Αμερική να αποκτήσει καλύτερες υποδομές και να ανακτήσει τη βιομηχανική της ισχύ, η δε Κίνα να αναγνωρίσει την αξία του πλουραλισμού και του σεβασμού των ατομικών δικαιωμάτων, ένα σενάριο πάντως που σήμερα δεν φαίνεται ρεαλιστικό.
*Ο κ. Αχιλλέας Παπαρσένος υπηρέτησε στην ελληνική πρεσβεία της Ουάσιγκτον ως προϊστάμενος του Γραφείου Τύπου και Επικοινωνίας.
