GIULIANO DA EMPOLI
The Hour Of the Predator
μτφρ. (από τα γαλλικά): Sam Taylor
εκδ. Pushkin Press, 2025, σελ. 160
Ο Τζουλιάνο ντα Εμπολι, Ιταλοελβετός πολιτικός επιστήμονας και συγγραφέας, που σταδιοδρομεί στη Γαλλία, υπήρξε σύμβουλος του Ματέο Ρέντσι όταν διετέλεσε δήμαρχος της Φλωρεντίας και πρωθυπουργός της Ιταλίας (2014-2016). Το μυθιστόρημά του «Ο μάγος του Κρεμλίνου» έγινε μπεστ σέλερ το 2022 στη Γαλλία, κέρδισε βραβεία, μεταφράστηκε σε 35 γλώσσες και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με πρωταγωνιστή τον Τζουντ Λο στον ρόλο του Βλαντιμίρ Πούτιν. Παρόμοια επιτυχία είχε το 2025 και το νέο βιβλίο του «Η ώρα του αρπακτικού» (The Hour Of the Predator), με τα δικαιώματα μετάφρασής του να έχουν ήδη αγοραστεί σε 17 γλώσσες. Την αγγλική μετάφρασή του επιμελήθηκε ο Σαμ Τέιλορ, γνωστός μεταφραστής 70 βιβλίων από τη γαλλική και συγγραφέας πέντε μυθιστορημάτων.
Το βιβλίο δείχνει πόσο θεμελιακά αλλάζει η ισορροπία δυνάμεων στον κόσμο, καθώς τα τελευταία χρόνια έχει συγκροτηθεί μια άτυπη συμμαχία αυταρχικών ηγετών και δισεκατομμυριούχων της τεχνολογίας, που συμπράττουν στην επιδίωξη μετασχηματισμού του κόσμου, ανατρέποντας τους καθιερωμένους κανόνες της φιλελεύθερης τάξης. Η εικόνα των βαρώνων της τεχνολογίας να συναγωνίζονται στην κολακεία του προέδρου Τραμπ μετά την επανεκλογή του, προσβλέποντας στην εύνοιά του, εκφράζει παραστατικά τη νέα πραγματικότητα.
Με μια αφήγηση που παραπέμπει σε καλό μυθιστοριογράφο, ο συγγραφέας αναπαριστά την ατμόσφαιρα που βίωσε στους διαδρόμους της εξουσίας, είτε βρισκόταν στο κτίριο του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, είτε στο ξενοδοχείο Ριτζ Κάρλτον στο Ριάντ είτε σε πάνελ τεχνητής νοημοσύνης στη Λισσαβώνα, προσφέροντας ένα σύντομο σκιαγράφημα της ετερόκλητης συμμαχίας.
Ανατρέχοντας στον «Ηγεμόνα» του Μακιαβέλι ή στη «Δίκη» και στον «Πύργο» του Κάφκα επικεντρώνεται στην απειλή από τη μετατροπή της τεχνητής νοημοσύνης σε «αυταρχική νοημοσύνη» σε μια χαοτική περίοδο, όπως η σημερινή, όταν με τη δύναμη που τους προσφέρουν τα άφθονα δεδομένα που συλλέγουν από εκατομμύρια πολίτες, οι τεχνολογικοί κολοσσοί δρώντας ως «αρπακτικά» αψηφούν τους κανόνες με ελάχιστο κόστος, επιδρούν καθοριστικά στον τρόπο που σκέπτονται και αποφασίζουν οι πολίτες, συσσωρεύουν απίστευτο πλούτο και απαιτούν μηδενικούς περιορισμούς από τους πολιτικούς.
Mετά την επιτυχία του «Μάγου του Κρεμλίνου», o Ντα Εμπολι αναπαριστά όσα βίωσε στους διαδρόμους της εξουσίας, είτε βρισκόταν στο κτίριο του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη είτε στο ξενοδοχείο Ριτζ Κάρλτον του Ριάντ είτε σε πάνελ τεχνητής νοημοσύνης στη Λισσαβώνα.
Ο υπόλοιπος κόσμος απέναντί τους μοιάζει με τους εμβρόντητους Αζτέκους, όταν αντίκρισαν τους Ισπανούς κατακτητές με τα παράξενα σίδερα, που κατέστρεψαν τον πολιτισμό τους. Στις τελευταίες δεκαετίες οι ηγέτες των δυτικών δημοκρατιών έχουν υποταχθεί στις διεκδικήσεις των κονκισταδόρων της τεχνολογίας, με την ελπίδα ότι θα ωφεληθούν και οι ίδιοι από τη «μαγική φωτιά και βρόντο» του Διαδικτύου, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της τεχνητής νοημοσύνης.
Οι θιασώτες του αντισυστημισμού στους χώρους της πολιτικής και τεχνολογίας, όπως ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Βλαντιμίρ Πούτιν, ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο Ναγίμπ Μπουκάλε, ο Ελον Μασκ, ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ και ο Σαμ Αλτμαν, δεν δέχονται η δύναμή τους να περιορίζεται από τις παλιές πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες. Για τον συγγραφέα θυμίζουν τους Βοργίες στην Ιταλία της Αναγέννησης, που αναρριχήθηκαν στον παπικό θρόνο μη ορρωδώντας προ ουδενός, μη διστάζοντας να καταφύγουν σε μηχανορραφίες και βία. Στόχος τους τώρα είναι να αποδομηθεί η τεχνοκρατική ελίτ της επονομαζόμενης «συναίνεσης του Νταβός».
Στο στόχαστρό τους τίθενται συχνά οι νόμοι των Βρυξελλών και οι διαδικασίες της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Μέριμνά τους δεν είναι η αποτελεσματική διαχείριση του στάτους κβο, αλλά η ανατροπή του. Με περιφρόνηση στην καθεστηκυία τάξη και με όχημα το σοκ και δέος, αρέσκονται να σπάζουν πράγματα, χωρίς να διαφαίνεται τι θα κτιστεί στη θέση αυτού που γκρεμίζεται.
Στη νέα ψηφιακή εποχή όλα επιτρέπονται στον δημόσιο διάλογο και οι κανόνες του παιχνιδιού επιβάλλονται από τις μεγάλες πλατφόρμες, με πολιορκητικό κριό την τεχνητή νοημοσύνη. «Εμείς δημιουργούμε το μέλλον που ονειρεύεται η ανθρωπότητα. Αφήστε μας ήσυχους να υλοποιήσουμε τα σχέδιά μας, ειδάλλως θα παραμείνετε στο περιθώριο, θα ανήκετε στις ξεχασμένες σελίδες της Ιστορίας», προειδοποιούν εκβιαστικά.
Οπως επισημαίνει ο Ντα Εμπολι, τα τελευταία χρόνια έχει καταρρεύσει το βάθρο στο οποίο στηριζόταν η παλαιά τάξη. Στα μέσα της δεκαετίας του 2010 ο Τραμπ, ο Μπολσονάρο και οι υπέρμαχοι του Brexit έδρασαν ως αντάρτες υιοθετώντας τη στρατηγική του χάους. Τώρα το χάος δεν είναι όπλο των ανταρτών, αλλά των ισχυρών που κατέχουν την εξουσία, καθώς τα προστατευτικά κιγκλιδώματα του παλαιού κόσμου υπονομεύονται, παρακάμπτονται ή καταργούνται. Σ’ αυτό το ρευστό περιβάλλον οι νέοι Βοργίες τρέφονται από την αστάθεια, την απροβλεψιμότητα και την επιθετικότητα και ευδοκιμούν σε περιόδους αναταραχής.
«Εμείς δημιουργούμε το μέλλον που ονειρεύεται η ανθρωπότητα. Αφήστε μας ήσυχους να υλοποιήσουμε τα σχέδιά μας, ειδάλλως θα παραμείνετε στο περιθώριο, θα ανήκετε στις ξεχασμένες σελίδες της Ιστορίας», προειδοποιούν εκβιαστικά.
Τους ενδιαφέρει το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα και όχι τα πρωτόκολλα και οι τυπικές διαδικασίες υποσχόμενοι ότι μόνο αυτοί μπορούν να λύσουν τα προβλήματα του λαού και να φέρουν την πρόοδο. Ενα χαοτικό περιβάλλον προσφέρει πρόσφορο έδαφος για παράτολμες αποφάσεις, που αιχμαλωτίζουν τη δημόσια προσοχή και σοκάρουν τους αντιπάλους. Κύριος εκφραστής της αντισυστημικής ανατροπής είναι ο Ντόναλντ Τραμπ, με τους κονκισταδόρες της τεχνολογίας να συντάσσονται πίσω του.
Για τους αισιόδοξους, η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται μια νέα τάξη, έναν ορθολογικότερο κόσμο, με αποφάσεις που στηρίζονται σε πλήθος δεδομένων. Για τον συγγραφέα, πάντως, παρότι σήμερα διαθέτουμε περισσότερες πληροφορίες από ποτέ, έχουμε λιγότερη κατανόηση του κόσμου στον οποίο θα ξυπνήσουμε αύριο.
*Ο κ. Αχιλλέας Παπαρσένος διηύθυνε γραφεία Τύπου και Επικοινωνίας της Ελλάδας στο εξωτερικό.
