Την 1η Σεπτεμβρίου του 1910, ο πενηντάχρονος Γουστάβος Μάλερ ολοκληρώνει τη σύνθεση του κύκλου τραγουδιών «Το τραγούδι της Γης».
Ο ίδιος δεν ξέρει «πώς να τα περιγράψει», μας λέει ο Αγγλος μουσικοκριτικός Νόρμαν Λέμπρεχτ στο βιβλίο του «Why Mahler? How one Man and Ten Symphonies changed the World» (εκδ. Faber and Faber, 2010).
«Είναι ό,τι πιο προσωπικό έχω φτιάξει ποτέ», εξομολογείται στον φίλο και μαθητή του Μπρούνο Βάλτερ. Ηταν επίσης το αποτέλεσμα «τριών μεγάλων χτυπημάτων»: το 1907 πέθανε η τετράχρονη κόρη του· έχασε τη θέση του ως διευθυντή της Οπερας της Βιέννης έπειτα από παρασκηνιακές μηχανορραφίες και, τέλος, διαγνώστηκε ο ίδιος με καρδιοπάθεια. Τον σκότωσε ένα χρόνο μετά…
Το έργο αποτελείται από έξι μελοποιήσεις κινεζικών ποιημάτων του Μεσαίωνα (σε ελεύθερη γερμανική απόδοση). Το πρώτο, το τρίτο, το τέταρτο και το πέμπτο μέρος είναι ποιήματα του Λι Μπάι (ή Λι Πο ή Λι Τάι Πο). Ο θρύλος τον θέλει να πνίγεται στα νερά μιας λίμνης κυνηγώντας την αντανάκλαση της Σελήνης στο νερό. Η πιο πεζή αλήθεια είναι ότι αυτοκτόνησε από έρωτα. Στα ποιήματα αυτά εξέφρασε τον κλονισμό που μπορεί να επιφέρει «η απερίγραπτη ομορφιά του κόσμου, ο αέναος πόνος και το μυστήριο της ύπαρξης» (τυπικά μαλερικές καταστάσεις…).
Το δεύτερο μέρος είναι σε ποίηση του Κουιάν Κι, ενώ το τελευταίο, ο μνημειώδης «Αποχαιρετισμός» (Das Abschied), συνδυάζει στίχους των Μενγκ Χαοράν και Ουάνγκ Ουέι. Είναι και η εκτενέστερη σε διάρκεια σύνθεση από όλες (αγγίζει τη μισή ώρα). Ενας αργόσυρτος, εκστατικός όσο και λυγμικός αποχαιρετισμός στη ζωή, στη Γη και στη φύση της, ένα αγκάλιασμα σε έναν ουρανό-μήτρα μα έναν ουρανό-σκοτάδι την ίδια στιγμή.
«Υποφέρεται;» ρώτησε ο Μάλερ τον Βάλτερ όταν του έδειξε την παρτιτούρα. «Δεν θα θέλει ο κόσμος να τα τινάξει όταν το ακούσει;». Το έργο γνώρισε πολλές ερμηνείες. Μερικές από αυτές αξεπέραστες· όπως αυτή του 1966 από την Ορχήστρα Φιλαρμόνια, τον Οτο Κλέμπερερ και την Κρίστα Λούντβιχ, ειδικά στον «Αποχαιρετισμό».
Τώρα, η Harmonia Mundi μάς δίνει μια νέα ερμηνεία για τον 21ο αιώνα, με όργανα εποχής, με το μουσικό σύνολο Le Siecles υπό την καθοδήγηση του γνωστού μας στη στήλη Φρανσουά-Χαβιέρ Ροθ και δύο εξαιρετικές φωνές. Ο δε «Αποχαιρετισμός» από την κοντράλτο Μαρί-Νικόλ Λεμιέ ίσως να παίρνει τη δική της θέση σε μια σειρά μεγάλων ερμηνειών του αριστουργήματος αυτού. Πώς να αποχαιρετήσεις κάτι τόσο μεγάλο όμως;
