Ο Γεώργιος Παπανικολάου (1883-1962) υπήρξε ένας άνθρωπος του χρέους. Είχε επίγνωση της αποστολής που υπηρετούσε. Τον Οκτώβριο του 1910 έγραφε στους γονείς του: «Διατήρησις υψηλότερων ιδανικών είναι δυστυχώς αδύνατος εις τον τόπον αυτόν και όλα τα επαγγέλματα έχουν μόνον ένα σκοπό: το χρηματίζεσθαι».
Ευρυμαθής, μουσόφιλος, πιστός στην έρευνά του, ο Γεώργιος Παπανικολάου είναι γνωστός παγκοσμίως για το «τεστ Παπ», για την πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Υπήρξε όμως μια σύνθετη προσωπικότητα που διέπρεψε στις ΗΠΑ, εκκινώντας από την Κύμη, όπου ο πατέρας του ήταν επίσης ιατρός με δημόσια αξιώματα (δήμαρχος και βουλευτής). Ο ίδιος παρέμεινε αταλάντευτος στα ιδανικά του. Ασάλευτος στον σκοπό του. Ενας βαθιά φιλοσοφημένος και καλλιεργημένος άνθρωπος.
Μέσα από τις επιστολές του μπορούμε να τον γνωρίσουμε και να τον κατανοήσουμε καλύτερα. Φωτογραφίες και περίπου 120 επιστολές του, πολύτιμη πτυχή της ζωής του, κατατέθηκαν προς φύλαξη από την ανιψιά του, Ολγα Σταματίου, παρουσία μελών της οικογενείας του, στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης.
«Θεωρήσαμε ότι το Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης είναι ο κατάλληλος χώρος για τη φύλαξη του αρχείου, το οποίο για εμένα έχει τεράστια συναισθηματική αξία», δήλωσε η Ολγα Σταματίου. «Ο θείος μου ήταν ένας πραγματικός διανοούμενος που διάβαζε φιλοσοφία, αγαπούσε πολύ τον Νίτσε και ήταν θερμός υποστηρικτής του δημοτικισμού. Δεν ήταν αφοσιωμένος μόνο στην επιστήμη του, αλλά αγαπούσε την τέχνη και ειδικά την κλασική μουσική. Θυμάμαι ότι άκουγε καθημερινά και στην κυριολεξία τον απορροφούσε, καθώς αντηχούσε σε όλο το σπίτι».
Οι επιστολές που απαρτίζουν το Αρχείο που κατατέθηκε, διατρέχουν την περίοδο που ήταν φοιτητής στην Αθήνα (1898-1904) και αργότερα στη Γερμανία (Ιένα, Φράιμπουργκ, Μόναχο 1907-1910), την περίοδο στο Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο του Μονακό (1912-13) και τέλος την ερευνητική περίοδο στο Νοσοκομείο της Νέας Υόρκης και στο Cornell Medical College (μετά το 1913).
Η τελευταία χρονολογικά επιστολή στο αρχείο είναι από το 1961, λίγους μήνες πριν από τον αιφνίδιο θάνατό του, όταν είχε ήδη μετακομίσει στο Μαϊάμι, «όπου θα αναλάμβανε τη διεύθυνση μεγάλου ερευνητικού κέντρου για τον καρκίνο που αργότερα ονομάστηκε Ινστιτούτο Καρκινικών Μελετών Παπανικολάου (Papanicolaou Cancer Research Institute). Η πιο παλαιά χρονολογείται το 1897, ένα χρόνο πριν εισαχθεί στην Ιατρική Σχολή Αθηνών. Αποδέκτες των επιστολών είναι οι γονείς του, η αδελφή του, φίλοι και συνάδελφοι.
Είναι ένα οικογενειακό αρχείο. Στην τελετή παράδοσης παρευρέθησαν και άλλα μέλη της οικογενείας του Γεωργίου Παπανικολάου, οι ανιψιές του Γιούλη Κόκκορη, Νίνα Σταματίου-Κωτσάκη και Αννα Παγκάλου. «Ο θείος Γιώργος ήταν ο μύθος για την οικογένειά μου», αναφέρει η Γιούλη Κόκκορη, οδοντίατρος. «Ηταν ο άνθρωπος και ο επιστήμονας που με το έργο του τίμησε την οικογένεια, την Κύμη –τόπο καταγωγής του– και την ανθρωπότητα ολόκληρη». Το αρχείο παρέλαβε η Ξένια Καλδάρα, πρόεδρος και γενική διευθύντρια του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης. «Η διαφύλαξή του και η δυνατότητά του να γίνει προσβάσιμο στο ευρύ κοινό», δήλωσε, «δεν αποτελούν μόνο φόρο τιμής στο έργο του και υποχρέωσή μας, αλλά και πολύτιμη παρακαταθήκη γνώσης για τις επόμενες γενιές».
