Ο Eλιο Ντ’ Aνα σίγουρα δεν είναι ο μέσος συγγραφέας βιβλίων προσωπικής ανάπτυξης. Τέλη δεκαετίας του 1960 ξεκίνησε να παίζει μουσική και γνώρισε μεγάλη επιτυχία στην πατρίδα του στα 70s με συγκροτήματα όπως Osanna, Uno και Nova.
Σήμερα έχει αποκηρύξει το παρελθόν για ένα παρόν… ακόμη πιο επιτυχημένο: έχει ιδρύσει από το 1994 την ιδιωτική «σχολή επιχειρηματικότητας» European School Of Economics, που λειτουργεί σε έξι διαφορετικές πόλεις σε τέσσερις διαφορετικές χώρες, διαχειρίζεται μπουτίκ ξενοδοχεία στην Τοσκάνη, περιοδεύει σε όλο τον κόσμο δίνοντας ομιλίες επί πληρωμή και έχει γράψει δύο ευπώλητα βιβλία τα οποία έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 15 γλώσσες.
Δηλώνει «συγγραφέας, φιλόσοφος, οικονομολόγος, επιχειρηματίας, ποιητής και μουσικός» και αυτόματα δεν μπορεί παρά κάποιος να σταθεί επιφυλακτικά απέναντι σε όλες αυτές τις παράλληλες ιδιότητες.
«Εχω ακυρώσει εδώ και δεκαετίες την παλιά μου ζωή. Ημουν πολύ απογοητευμένος με τη μουσική, τις παρέες μου – και όλα όσα συνοδεύουν τη μυθολογία του ροκ. Ηταν τέλη δεκαετίας του 1970, όταν με τους Nova περιοδεύαμε στην Αμερική. Κάποια στιγμή ο μάνατζέρ μας συνελήφθη για κατοχή ναρκωτικών – και αυτό ήταν, ίσως, ό,τι καλύτερο μπορούσε να συμβεί για μένα. Λόγω αυτού, ξέμεινα στο Λος Αντζελες για δύο ολόκληρα χρόνια, εντελώς μόνος μου και μπόρεσα να ασχοληθώ με τον εαυτό μου. Αναρωτήθηκα γιατί ενώ ήμουν επιτυχημένος… ένιωθα ότι κάτι έλειπε. Παρατηρούσα τον κόσμο γύρω μου και έβλεπα τη βία, την επιθετικότητα, τη μόνιμη τάση για σύγκρουση. Και αισθάνθηκα ότι αυτό με περιόριζε – και με καθόριζε. Μετά όμως κατάλαβα ότι ο κόσμος πρακτικά, απλώς, ήταν μια εικόνα του εαυτού μου. Και όλα τα αρνητικά βρίσκονταν μέσα μου. Οπότε αντιλήφθηκα ότι η αποστολή μου ήταν να τα ξεφορτωθώ όλα αυτά, να απομακρύνω κάθε τι καταστροφικό από τον εσωτερικό μου κόσμο. Και να μην κατηγορώ κανέναν άλλον για οτιδήποτε μου συνέβαινε. Οταν ανέλαβα την ευθύνη της ζωής μου, τότε ουσιαστικά ξεκίνησα να ζω από την αρχή».
– Αρα κάνετε λόγο για «προσωπική ευθύνη» – δεν είναι όμως όλες οι εποχές ούτε όλα τα δεδομένα το ίδιο ευνοϊκά για την ψυχική υγεία του ανθρώπου, σωστά;
– Νομίζουμε, λανθασμένα, ότι αυτό που ονομάζουμε «πραγματικότητα» είναι κάτι πολυσύνθετο που αναπτύσσεται γύρω από εμάς, ενώ απλώς βρίσκεται μέσα μας. Κακώς ασχολούμαστε με το πλήθος που μας περιβάλλει – τον εαυτό μας πρέπει να ανακαλύψουμε. Αν επιστρέψουμε στη μοναδικότητά μας, θα ανακαλύψουμε τον παράδεισο. Επί της Γης, κυριολεκτικά.
– Πώς εξηγείτε την επιτυχία των βιβλίων σας και μάλιστα σε αγορές διαφορετικές μεταξύ τους, όπως για παράδειγμα η ισπανική και η τουρκική;
– Τα βιβλία αρέσουν σε αναγνώστες με διαφορετικό υπόβαθρο, γιατί ο άνθρωπος είναι παγκόσμιο ον, ανεξαρτήτως καταβολών. Ο άνθρωπος εκ φύσεως έχει ανάγκη να διαφυλάξει την ακεραιότητά του – όσο είσαι ακέραιος τότε μπορείς να επιλέξεις όποια κατεύθυνση επιθυμείς.
Αλλά αυτό που εσείς ονομάζετε επιτυχία δεν είναι απαραίτητα το ίδιο με αυτό που εννοώ εγώ. Οπως και όλα τα άλλα, η επιτυχία βρίσκεται πρωτίστως μέσα μου. Σημασία έχει τι ορισμό δίνω εγώ στις έννοιες, όχι οι άλλοι. Η επιτυχία θα έρθει σε σένα, όταν εσύ πλησιάσεις τον εαυτό σου. Αυτό συμβαίνει επειδή με αυτόν τον τρόπο ο κόσμος εκφράζει την ευγνωμοσύνη του απέναντι σε σένα, επειδή συνδέθηκες με την αλήθεια σου. Εσύ κινείς τα νήματα του κόσμου, όχι ο κόσμος τα δικά σου. Ο στόχος είναι πάντοτε ένας: αλλάζουμε τον κόσμο, αλλάζοντας πρώτα αυτά που δεν μας αρέσουν.
– Ο κόσμος όμως υπάρχει δισεκατομμύρια χρόνια – τα κατάφερνε μια χαρά και χωρίς εμάς και μάλλον μπορεί να το ξανακάνει όσες φορές χρειαστεί. Δεν είμαστε ασήμαντοι σε σχέση με τον πανδαμάτορα χρόνο;
– Οι περισσότεροι έχουν εντελώς λάθος αντίληψη του χρόνου. Πιστεύουν ότι ο χρόνος που κυλάει είναι όντως αυτό που θα έπρεπε να μας ενδιαφέρει. Δεν είναι έτσι όμως – η στιγμή που περνάει είναι απλά μια μορφή υπνωτισμού. Ο χρόνος δεν είναι το δευτερόλεπτο που πέρασε, αλλά αυτό που ζούμε τώρα. Νομίζουμε ότι ο εξωτερικός κόσμος είναι η αλήθεια. Δεν είναι, όμως. Είναι απλά ένας καθρέφτης. Πώς περιμένεις να βρεις την αλήθεια σε έναν καθρέφτη;
– Στα βιβλιοπωλεία τα βιβλία σας συνήθως τοποθετούνται στην κατηγορία «αυτοβελτίωση» – υπάρχουν, εντούτοις, πολλές αναφορές που άπτονται της θεολογίας. Σίγουρα αρκετοί επιστήμονες θα είχαν πολλά να αντιτάξουν. Ειδικά στην Ιταλία, χώρα με έντονο το θρησκευτικό στοιχείο, δεν υπάρχουν αντιδράσεις σ’ αυτά;
– Η θρησκεία είναι για τους συνηθισμένους ανθρώπους. Η θρησκεία είναι μια εναλλακτική νομοθεσία, ένα σύνολο αρχών που κρατάει τους ανθρώπους σε μια κοινή ηθική γραμμή. Αλλά αν κατακτήσεις τον εαυτό σου, δεν έχεις ανάγκη τίποτε άλλο να σου δείξει τον δρόμο – κανένα σύστημα, καμία μέθοδο, καμία πειθαρχία έξωθεν επιβαλλόμενη.
Η θρησκεία είναι μια εναλλακτική νομοθεσία, ένα σύνολο αρχών που κρατάει τους ανθρώπους σε μια κοινή ηθική γραμμή. Αλλά αν κατακτήσεις τον εαυτό σου, δεν έχεις ανάγκη τίποτε άλλο να σου δείξει τον δρόμο.
Αν ορίσεις τον εσωτερικό σου κόσμο, ο εξωτερικός γίνεται απλώς μια συνέπεια αυτού. Μην περιμένουμε από άλλους να μας βοηθήσουν. Το δευτερόλεπτο που στρεφόμαστε αλλού για βοήθεια συντελείται μια καταστροφή.
– Πώς νιώθετε που με την τεχνητή νοημοσύνη μπορεί ο οποιοσδήποτε να διαβάσει περιλήψεις των βιβλίων σας χωρίς να χρειαστεί να κοπιάσει;
– Με την τεχνητή νοημοσύνη, τους υπολογιστές, τα ρομπότ… εισερχόμαστε σε μια εποχή που δεν θα υπάρχουν δουλειές για τους ανθρώπους, όπως τις ξέρουμε. Οι δουλειές θα εξαφανιστούν και κακώς θεωρούμε ότι αυτό είναι απειλή. Αντιθέτως, είναι ευλογία, είναι σπουδαίο να μην έχεις δουλειά. Γιατί τότε θα είσαι ελεύθερος να επιστρέψεις στην ουσία: στις τέχνες, στον χορό, στη ζωγραφική. Ξεκινάει, λοιπόν, αυτό που αποκαλώ «η χρυσή εποχή της δημιουργικής ελευθερίας». Για ποιον λόγο να δουλεύεις για μια τράπεζα, για μια μεγάλη εταιρεία; Δεν είναι δουλειά αυτό, είναι σκλαβιά. Πιστεύω ότι σε μερικές δεκαετίες θα έχει, πολύ σωστά, ποινικοποιηθεί η εργασία.
– Εχετε δηλώσει ότι «για να μάθεις περισσότερα πρέπει να γίνεις κάτι μεγαλύτερο. Για να ξαναγεννηθείς πρέπει να πεθάνουν όλα τα παλιά». Μπορείτε να μας το εξηγήσετε λίγο πρακτικά;
– Το παρελθόν είναι σκόνη. Δεν μπορείς να καταλάβεις τίποτα καινούργιο αν δεν αποκηρύξεις τις παλιές ιδέες σου. Είναι σαφές.
– Eνας συμπατριώτης σας, ο Νούτσιο Oρντινε (1958-2023), καθηγητής Ιταλικής Φιλολογίας και συγγραφέας με ειδίκευση στην Αναγέννηση, υποστήριζε αφενός ότι δεν υπάρχει άχρηστη γνώση, αφετέρου ότι τα λογοτεχνικά αριστουργήματα του παρελθόντος δεν θα πάψουν ποτέ να είναι επίκαιρα. Οι θεωρίες του μάλλον δεν θα μπορούσαν να συνδυαστούν με τις δικές σας.
– Αν θέλεις να κάνεις επανεκκίνηση της ζωής σου πρέπει να ξεχάσεις αυτά που ήξερες. Δεν πρέπει να κουβαλάμε τίποτα περιττό. Το σύστημα εκπαίδευσης που υπάρχει τώρα είναι εγκληματικό: δεν μπορείς να αποκτήσεις καμιά γνώση από τον εξωτερικό κόσμο – η μοναδική γνώση είναι η γνώση του εαυτού μας. Μόνον αν την αποκτήσεις μπορείς να αποκωδικοποιήσεις αυτά που συμβαίνουν. Και μόνον αν έχεις τον έλεγχο του εαυτού σου μπορείς να προβείς σε αλλαγές. Κάθε άλλη γνώση είναι ψεύτικη. Αν εσύ δεν δώσεις έγκριση σε οτιδήποτε συμβαίνει έξω, δεν θα σε επηρεάσει. Γι’ αυτό εγώ εστιάζω στο άτομο. Μόνον το άτομο μπορεί να αλλάξει τον κόσμο, όχι τα κοινωνικά σύνολα. Καμιά επανάσταση σε κανέναν τομέα δεν άλλαξε την ανθρωπότητα. Μόνον το ατομικό όραμα έχει αυτή τη δύναμη να αλλάξει την πραγματικότητα.
– Στη σχολή σας, όμως, το European School of Economics, δεν έχετε αντίστοιχα καθηγητές, δεν δίνετε πιστοποιήσεις, πτυχία; Αρα υπάρχει γνώση να διδαχθεί – όχι;
– Ναι, γιατί μερικές φορές χρειάζεται να φοράς μάσκα – πρέπει να παίξεις έναν ρόλο για τα μάτια του κόσμου. Αλλά είναι απλά ένας ρόλος: η αλήθεια βρίσκεται μόνο μέσα μας. Πρέπει λοιπόν να δουλέψουμε με τον εαυτό μας, ώστε να καταλάβουμε ότι αυτό που μας προσδιορίζει κοινωνικά είναι… αυτό ακριβώς που δεν είμαστε! Οταν ο Σωκράτης έλεγε ότι η αυτογνωσία είναι θεμελιώδης αρετή, εννοούσε ότι το «γνώθι σαυτόν» προϋποθέτει να γνωρίζουμε πρώτα τι δεν είμαστε! Πρώτα αποκλείουμε αυτό που δεν είμαστε και μετά πλησιάζουμε τον πυρήνα της ύπαρξής μας – αυτή είναι η σωστή σειρά.
Ο χρόνος δεν είναι το δευτερόλεπτο που πέρασε αλλά αυτό που ζούμε τώρα. Νομίζουμε ότι ο εξωτερικός κόσμος είναι η αλήθεια. Δεν είναι, όμως. Είναι απλά ένας καθρέφτης. Πώς περιμένεις να βρεις την αλήθεια σε έναν καθρέφτη;
Γι’ αυτό ο κόσμος είναι σε τέτοια χάλια – επειδή υπηρετούμε όλοι ένα προσωπείο που νομίζουμε ότι μας έχει επιβληθεί, χωρίς να έχει σχέση με τον αληθινό μας εαυτό. Και βουλιάζουμε στις φοβίες, στις ανησυχίες, στις αμφιβολίες, στην ανασφάλεια…
– Εχετε γνωρίσει αρκετούς πολιτικούς, είχατε φιλική σχέση με τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Θα είχε ενδιαφέρον να μας πείτε τη γνώμη σας. Για παράδειγμα, ποιον θα προτιμούσατε: Σίλβιο Μπερλουσκόνι ή Τζόρτζια Μελόνι;
– Για μένα είναι το ίδιο ακριβώς. Η Μελόνι είναι ένας πολύ καλός άνδρας.
