Τέλη δεκαετίας του ’60 και ένα αυγουστιάτικο βράδυ που ο Χουάν Σάλβο παίζει χαρτιά με τους φίλους του, νιφάδες πέφτουν πάνω από το Μπουένος Αϊρες. Μόνο που δεν είναι χιόνι, αλλά μια ύπουλη βροχή θανάτου που προξενούν εξωγήινοι, η οποία σπέρνει αθόρυβα τον τρόμο, θερίζοντας κάθε μορφή ζωής στην πόλη. Ο Σάλβο, ένας άνθρωπος της διπλανής πόρτας, μεταμορφώνεται σε μάχιμο αγωνιστή και, μαζί με μια μικρή ομάδα επιζώντων, αντιστέκεται απέναντι σε γιγάντια σκαθάρια με ακτινοπυροβόλα και ανθρώπους-ρομπότ στους ερειπωμένους δρόμους της πρωτεύουσας.
Εμπνευση του Εκτορ Χερμάν Εστερχελντ, το μετααποκαλυπτικό γκράφικ νόβελ τρόμου «El Eternauta» είχε ήδη καθιερωθεί μια από τις πιο δημοφιλείς σειρές κόμικ της Αργεντινής από το 1957 έως το 1959, όταν δημοσιευόταν σε συνέχειες στο εβδομαδιαίο περιοδικό κόμικς Hora Cero, σε σχέδια του Φρανσίσκο Σολάνο Λόπες (κυκλοφόρησε σε δύο τόμους στα ελληνικά από τις εκδόσεις Jemma Press, σε μετάφραση Ντίνας Σώτηρα). Το 1969 ο Εστερχελντ συνεργάστηκε με τον εικονογράφο Αλμπέρτο Μπρέτσια και μαζί επανήλθαν με μια ριζικά διαφορετική και σκοτεινότερη εκδοχή, που κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει ότι θα εξελισσόταν σε ένα κλασικό πολιτικό έργο της λατινοαμερικανικής εικονογραφημένης αφήγησης.
Ο δημιουργός του, Εκτορ Χερμάν Εστερχελντ, και οι κόρες του «εξαφανίστηκαν» από το δικτατορικό καθεστώς του Χόρχε Ραφαέλ Βιδέλα (1976-1981).
Μάλιστα, αναγνώστες του περιοδικού Gente, όπου δημοσιεύθηκε σε συνέχειες το ριμέικ «El Eternauta 1969: ο κοσμοναύτης του απείρου» παραπονέθηκαν για το δυστοπικό ύφος και τις πολιτικές αιχμές, ζητώντας μάλιστα αλλαγές στα σχέδια. Ο Μπρέτσια αρνήθηκε και ο Εστερχελντ αναγκάστηκε απλώς να επιταχύνει το φινάλε. Παρά τη βιαστική ολοκλήρωση, το γκράφικ νόβελ αγαπήθηκε από την ισπανική και την ιταλική αγορά, ενώ ο προφητικός χαρακτήρας των σκηνών μάχης στις αντιδικτατορικές διαδηλώσεις του ’70 στο κέντρο της πρωτεύουσας της Αργεντινής ανάμεσα σε διαδηλωτές, στρατό και παρακρατικούς συνέβαλε στην επιτυχία του. Τον περασμένο Μάιο το έργο των Εστερχελντ και Μπρέτσια μεταφέρθηκε και σε μίνι σειρά έξι επεισοδίων στο Netflix, ενώ πρόσφατα κυκλοφόρησε και στα ελληνικά βιβλιοπωλεία από μια σύμπραξη των εκδόσεων Jemma Press και DocMZ Publishing, σε μετάφραση Δανάης Ταχταρά.
Αντιλαμβανόμενος τα όρια της άμεσης πολιτικής κριτικής σε μια περίοδο όξυνσης του Ψυχρού Πολέμου και διαδοχικών αμερικανικών επεμβάσεων στη Λατινική Αμερική, ο Εστερχελντ χρησιμοποίησε την επιστημονική φαντασία ως ασφαλές όχημα για να μιλήσει για την καταστολή, τον φόβο και τη χειραγώγηση. Η εξωγήινη εισβολή λειτουργεί ως μεταφορά για τις αθέατες δυνάμεις που ελέγχουν και απειλούν τις κοινωνίες, ενώ ο Σάλβο ενσαρκώνει τη συλλογική εμπειρία των λατινοαμερικανικών λαών: τον άνθρωπο που αναγκάζεται να αντισταθεί, ακόμη και όταν ο κόσμος γύρω του μοιάζει να έχει καταρρεύσει.
Η πειραματική εικονογραφία του Μπρέτσια –τα κολάζ, οι σκιές, το συνεχές παιχνίδι με το μαύρο, η ανομοιομορφία των καρέ και η έλλειψη περιγραμμάτων– είναι οργανικό κομμάτι του σχολιασμού. «Η πολιτική κατάσταση ήταν σκοτεινή και απρόβλεπτη, αντίστοιχη και η σχεδιαστική της απόδοση. Ο Μπρέτσια κατάφερε να περιγράψει με αφηρημένες εικόνες, συχνά μόνο με γραμμές ή σκιές, τον τρόμο, τη μοναξιά, την απόγνωση, την προδοσία. Αλλά με τα ποικίλα τεχνάσματα και τους πειραματισμούς του κατάφερε επίσης να δείξει και την αλληλεγγύη, την ανθρωπιά, την αντίσταση», αναφέρει ο Γιάννης Κουκουλάς, ιστορικός τέχνης και επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, ο οποίος υπογράφει και την εισαγωγή της έκδοσης.
Προφητικό έργο
Μπορεί οι αναγνώστες του Gente να είχαν θορυβηθεί από τις απεικονίσεις των μαχών με τους εξωγήινους στο κέντρο του Μπουένος Αϊρες, αλλά τελικά αποδείχθηκαν προφητικές. Στη δεκαετία του ’70 η πόλη συγκλονιζόταν από διαδηλώσεις ενάντια στην κρατική καταστολή, τη φτώχεια, τις συνεχείς στρατιωτικές παρεμβάσεις στην πολιτική ζωή και την κλιμακούμενη βία που ακολούθησε την ανατροπή των δημοκρατικών κυβερνήσεων. Οι εικόνες των οδομαχιών στο κόμικ θύμιζαν επικίνδυνα εκείνες των πραγματικών συγκρούσεων ανάμεσα σε φοιτητές, αριστερές οργανώσεις και τις δυνάμεις ασφαλείας.
Αυτή η σύγκλιση ζωής και αφήγησης είναι και ένας από τους λόγους που, όπως επισημαίνει ο κ. Κουκουλάς, «η επίθεση που δέχονται οι ανθρώπινες κοινωνίες από τις ποικίλες εξουσίες, κυρίως τις πολιτικές, οικονομικές και στρατιωτικές, είναι εξίσου βίαιη με την εξωγήινη που περιγράφουν οι Εστερχελντ και Μπρέτσια, κι ας έχουν περάσει αρκετές δεκαετίες από τη φιλοτέχνηση του “El Eternauta”. Η Ιστορία κάνει κύκλους και επαναλαμβάνεται όπως το αιώνιο ταξίδι του κοσμοναύτη του απείρου, πότε βίαια και πότε σαν φάρσα, αλλά ακόμη δεν έχει τελειώσει».
Η αλληγορία του «El Eternauta» γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν συνδεθεί με τη βιογραφία του δημιουργού του. Το 1976 ο Εστερχελντ συνεργάστηκε ξανά με τον Λόπες για τη συνέχεια της σειράς. Ωστόσο, η συμμετοχή του στην ακροαριστερή επαναστατική οργάνωση των Μοντονέρος και η δουλειά του πάνω στην εικονογραφημένη βιογραφία του Τσε και της Εβίτα Περόν τον έκαναν στόχο του καθεστώτος του Χόρχε Ραφαέλ Βιδέλα (1976-1981). Τόσο ο ίδιος όσο και οι τέσσερις κόρες του με τους συντρόφους τους «εξαφανίστηκαν» το 1977, όντας θύματα των μηχανισμών βίας και ελέγχου που προέβλεπε στα έργα του.
