H θλιβερή όψη του Κεντρικού Ταχυδρομείου Αθηνών στα Χαυτεία, Αιόλου 100, συμβολίζει –θέλοντας και μη– την καταρράκωση της θεσμικής του υπόστασης στην πόλη. Δεν είναι το μόνο… Από τα ελάχιστα ταχυδρομεία που έχουν απομείνει στην πρωτεύουσα, το ταχυδρομείο της πλατείας Συντάγματος δεν διαθέτει επίσης και πολλά για να είναι περήφανο. Ζούμε την περίοδο μιας μαζικής έκπτωσης της θεσμικής ισχύος, που συμπλέει με την υποχώρηση ενός αξιακού κώδικα ιεραρχήσεων και κοινωνικών διαβαθμίσεων.
Παρότι ο ιδιωτικός, ως επί το πλείστον, τομέας δίνει σποραδικά δείγματα ανάκαμψης της ισχύος του αρχιτεκτονικού συμβολισμού, οι κρατικές λειτουργίες υποτιμούν την ανάγκη να προκαλούν σεβασμό μέσα από την αρχιτεκτονική τους εκπροσώπηση. Το Ταχυδρομείο της Αιόλου υπήρξε εξαρχής αποτυχημένο ως προς τη θεσμική αντανάκλαση του ρόλου του.
Από τότε που εγκαταλείφθηκε το κακοποιημένο, τότε, Μέγαρο Μελά στην πλατεία Κοτζιά, στέγη του Κεντρικού Ταχυδρομείου ώς το 1974, τα ταχυδρομικά γραφεία απέκτησαν εκείνη την πληκτική αύρα του Δημοσίου. Χωρίς συντήρηση, χωρίς πνοή και με προοδευτική συρρίκνωση του ρόλου τους, τα ταχυδρομικά γραφεία ενσωματώθηκαν στη ρυπαρή, δημοσιοϋπαλληλική και απωθητική σκηνογραφία μιας ανέμπνευστης αστικής γραφειοκρατικής τυποποίησης.
Πού μπορεί να βρει θέση ο πολίτης σε αυτό το σκηνικό; Η αρχιτεκτονική εκπροσώπηση των θεσμών του κράτους και των πυλώνων της οικονομίας, της τοπικής αυτοδιοίκησης και των κοινωνικών φορέων, έχει μεγαλύτερη ισχύ, άμεση και έμμεση, συνειδητή και υποσυνείδητη, στην καλλιέργεια σχέσεων ισχύος, κύρους, σεβασμού και αλληλεπίδρασης ενός οργανισμού με το άτομο. Οσα είναι αυτονόητα, στην Αθήνα αποτελούν χρόνια δυσεπίλυτα θέματα που διασύρουν ιστορικές διαδρομές και θεσμούς μεγάλης εθνικής προσφοράς.
Το ίδιο φυσικά αισθάνεται ο πολίτης στη Γραμμή 1 του μετρό, δηλαδή στον ηλεκτρικό. Αλλά αυτή η κατάσταση είναι επικίνδυνη να εξαπλωθεί και στο μετρό. Ορισμένοι παλιοί σταθμοί είναι προσβλητικοί. Δεν θα έγραφα (πάλι) για τον σταθμό Συγγρού-Φιξ, αν δεν χρειαζόταν (λόγω βλάβης του ανελκυστήρα) να χρησιμοποιήσω το κλιμακοστάσιο από το πάρκινγκ προς το μετρό. Ανθρώπινες εκκρίσεις και περιττώματα πολλών ημερών είχαν δημιουργήσει μια δυσάρεστη κατάσταση.
Αλλά, στην Αθήνα το αποτύπωμα των υπουργείων, των δημοτικών καταστημάτων και πολλών στάσεων λεωφορείων αποκαλύπτει το βαθύ πρόβλημα της πόλης, που είναι κατά βάση πρόβλημα σχέσεων με τους πολίτες. Κατ’ επέκταση η υποχώρηση του συμβολισμού που είχαν οι εφημερίδες στο κέντρο της πόλης, τα ιστορικά καφενεία, τα παλαιά βιβλιοπωλεία και τα πατροπαράδοτα αθηναϊκά καταστήματα, και η αντικατάστασή τους από νεότευκτα ξενοδοχεία, νεόκοπα εστιατόρια και πολυεθνικές αλυσίδες, υποδεικνύει μια αλλαγή αστικού προτύπου. Οι καιροί αλλάζουν…
Αυτό δεν σημαίνει ότι η παραδοσιακή αξία του θεσμικού κύρους από οργανισμούς και φορείς που απευθύνονται στο γενικό κοινό δεν εξακολουθεί να είναι ισχυρό ζητούμενο. Η εικόνα της οδού Αιόλου 100 συνοψίζει, δυστυχώς, μια πτωτική πορεία για το σύνολο της πόλης. Ο πολίτης διέρχεται από τα φορτωμένα με κακογραφίες σκηνικά της πόλης και αναλογίζεται αν είναι αυτό που του επιφυλάσσει η εποχή και αν ο αντίλογος, που ευτυχώς υπάρχει, είναι ικανός να εξισορροπήσει την εικόνα εξαθλίωσης.
