Σαν ένας τόπος μύθων, αρχαίων δοξασιών, ιερών και ξωτικών, ο λόφος Αρδηττού και το παριλίσιο τοπίο, θαμμένο σε μεγάλο βαθμό αλλά αισθητό ακόμη μέσα από τη θραυσματική επιβίωσή του, προσφέρει όσα δεν είναι εύκολα αναγνωρίσιμα: μια παράλληλη πόλη μέσα στο αστικό χάος. Τις προάλλες, περπατώντας προς το Α΄ Νεκροταφείο για έναν τελευταίο αποχαιρετισμό, από αυτούς που μας δένουν με τη φύση μας και τη ρευστότητά της, συνάντησα αυτό που θα έλεγε κανείς απόκοσμη εκδοχή του Μετς.
Εξω από το Παναθηναϊκό Στάδιο, οι τουρίστες φωτογραφίζονταν και στο κάδρο έμπαινε συχνά ακόμη και ο περίφημος ανδριάντας του Γεωργίου Αβέρωφ, έργο του γλύπτη Γεωργίου Βρούτου, ένα έργο καλλιτεχνικής και συμβολικής αξίας που στέκει διακριτικά στην άκρη. Είναι κατά μία έννοια, μια εισαγωγή στις πολλές ιστορίες που αφηγείται η Αθήνα γύρω από την κοίτη του Ιλισού.
Αυτήν την εποχή, που η φύση έχει θεριέψει και τα αγριόχορτα είναι καταπράσινα, μπορούμε χωρίς κόπο να αντιληφθούμε την παρουσία της φύσης στον αστικό ιστό. Είναι ίσως μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους που συχνά υποτιμάται στην Αθήνα, αλλά που αποτελεί μια μείζονα διάσταση για το παρόν και το μέλλον της πόλης.
Ακόμη και η ατίθαση φύση με τα χορταράκια της έχει μια αξία φιλοσοφική, οικολογική, αισθητική και προσφέρει υπηρεσία στις αισθήσεις. Στις παρυφές του λόφου του Αρδηττού, μπαίνοντας στη γειτονιά του Μετς, κυριαρχεί η γλυπτική διάσταση που προσφέρει ως αποτύπωμα ο ίδιος ο λόφος καθώς περπατάμε ανηφορικά την πεζοδρομημένη οδό Νικηφόρου Θεοτόκη (προς τιμήν του Κερκυραίου λογίου του 18ου αιώνα).
Η τομή μέσα στον βράχο αποκαλύπτει τη μαλακιά ύλη, τους νευρώνες και το γεωφυσικό ανάγλυφο. Θεριεύει ολόγυρα η πρασινάδα, σε οδηγεί στις προσόψεις των παλιών σπιτιών, σπίτια αστικά και λαϊκά, συντηρημένα ή καταφρονημένα. Σε κανένα άλλο σημείο της Αθήνας, μέσα στην ευρύτερη ακτίνα των κεντρικών δρόμων της, δεν υπάρχει τόσο έντονη η ανάμνηση του φυσικού κόσμου. Εδώ, στα παριλίσια δένεται ένα παλίμψηστο διαφορετικών αναγνώσεων της Ιστορίας: της παγανιστικής λατρείας, των σωκρατικών διαλόγων, της ρωμαϊκής ελίτ, των Ευρωπαίων περιηγητών, των καφωδείων και των κέντρων διασκεδάσεως του 1900. Εδώ, υπάρχει μια ανάγκη. μνήμης, διάσωσης και ανάδειξης.
Οι παλιές φωτογραφίες από τις αρχές του 20ού αιώνα, όπως αυτή του Μπουασονά, που δοξάζει το παριλίσιο τοπίο στον άξονα του Παρθενώνα να στεφανώνει τον σκηνοθετημένο ιδεαλισμό, μιλούν για την επίγνωση της αξίας αυτής της ημιαστικής, έως τον Μεσοπόλεμο, Αθήνας.
Το τοπίο του Ιλισού καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό συνεπεία της αστικοποίησης στη διάρκεια του 20ού αιώνα, της ιεράρχησης του εκσυγχρονισμού των υποδομών υψηλότερα από τη φύση και την ιστορία της πόλης, της κραταιάς εκείνη την εποχή αντίληψης ότι η αντίσταση στην τεχνοκρατία είναι ρομαντική οπισθοδρόμηση.
Η κάλυψη της κοίτης του Ιλισού σχεδιάστηκε αρχικά στον Μεσοπόλεμο και ολοκληρώθηκε μεταπολεμικά, δίνοντας νέες λεωφόρους στην Αθήνα και νέα ζωή στις παριλίσιες περιοχές. Ωστόσο, σήμερα, η πόλη ξεδιπλώνεται με τρόπο πολυδιάστατο και επ’ ουδενί μονοσήμαντο. Ο,τι έγινε έγινε, αλλά χωρίς αμφιβολία η οδός Αρδηττού απαιτεί μια άλλου τύπου παρέμβαση. Δεν είναι μόνο ένας δρόμος για να τον διασχίσει κανείς όσο πιο γρήγορα μπορεί.
