Ο 21ος αιώνας μπήκε με φόρα. Μετρό (2000), νέο αεροδρόμιο (2001), ο πρώτος κλειστός αστικός αυτοκινητόδρομος (2001). Και το κερασάκι στην τούρτα οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004. Θα χρειαστούν μόλις τέσσερα χρόνια για να αρχίσει να ξηλώνεται το πουλόβερ του αθηναϊκού comeback – με τις πρωτοφανείς για περίοδο ειρήνης καταστροφές στο κέντρο της πόλης στον απόηχο της δολοφονίας του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Ο δεύτερος γύρος θα «απλωθεί» σε όλο το πρώτο μισό της δεκαετίας της κρίσης με συμβολικό αποκορύφωμα τον εμπρησμό του «Αττικόν». Η σταδιακή επιστροφή στην «κανονικότητα», αλλά κυρίως η θεαματική εκτίναξη των μετοχών της πόλης στο χρηματιστήριο αξιών του διεθνούς τουρισμού θα θέσουν τις βάσεις για έναν νέο «ενάρετο» κύκλο, όχι απαραιτήτως χωρίς τα δικά του όρια και αδιέξοδα.
Η Αθήνα δεν θα ζήσει από κοντά την ακμή της εποχής των star architects στο γύρισμα του αιώνα καθώς η πόλη δυσκολεύεται να βρει θέση στον ιδιαίτερα απαιτητικό διεθνή χάρτη των μεγάλων μητροπολιτικών ανταγωνισμών. Θα το επιχειρήσει για πρώτη φορά με την ανάθεση της αναβάθμισης των εγκαταστάσεων του ΟΑΚΑ στον Ισπανό Σαντιάγο Καλατράβα, ενώ ο Ελβετός Μάριο Μπότα εγκαινιάζει μια συνεργασία με την Εθνική Τράπεζα που θα αποδώσει δύο ιδιαίτερα ενδιαφέροντα κτίρια στην οδό Αιόλου και στη λεωφόρο Συγγρού. Τη σκυτάλη θα πάρει ο Ρέντσο Πιάνο μέσα από τον σχεδιασμό του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, ενώ κομβικής σημασίας για την παρουσία μεγάλων αρχιτεκτονικών ονομάτων στην Ελλάδα θα αποδειχθεί η ωρίμανση του πρότζεκτ του Ελληνικού. Σταχυολογούμε ορισμένα από τα πιο προβεβλημένα ονόματα: Νόρμαν Φόστερ, Κένγκο Κούμα, Μπιάρκε Ινγκελς κ.ά.
Η θεαματική εκτίναξη των μετοχών της πόλης στο χρηματιστήριο αξιών του διεθνούς τουρισμού θα θέσουν τις βάσεις για έναν νέο «ενάρετο» κύκλο, όχι απαραιτήτως χωρίς τα δικά του όρια και αδιέξοδα.
Ηταν θέμα χρόνου να υιοθετηθεί η ελληνική εκδοχή του δημοφιλούς αγγλοσαξονικού όρου «gentrification». Υπονοεί ένα καλά οργανωμένο σχέδιο ιδιωτών (ιδανικά με τη συνεργασία του βαθέος κράτους) που στοχεύει στη βεβιασμένη «αναβάθμιση» μιας περιοχής προκειμένου να αυξηθούν οι αξίες της γης και οι τιμές των ενοικίων. Στο πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα μια αθηναϊκή παραλλαγή αστικού εξευγενισμού εμφανίστηκε στου Ψυρρή και στο Γκάζι, ωθούμενη από τη νέα πραγματικότητα του μετρό και την ανάγκη για νέους προορισμούς διασκέδασης με φόντο μητροπολιτικά σκηνικά παρηκμασμένου κάλλους και μεταβιομηχανικής αισθητικής.
Ηταν στις 7.30 το απόγευμα της 27ης Μαρτίου του 2001 όταν ένα αεροσκάφος Boeing 737 της Ολυμπιακής Αεροπορίας με την επωνυμία «Νηρεύς» πραγματοποιεί την τελευταία πτήση από το αεροδρόμιο του Ελληνικού. Επιστρέφοντας στη βάση του μετά το σύντομο δρομολόγιο μέχρι τη Θεσσαλονίκη θα προσγειωθεί στο ολοκαίνουργιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» στα εξωτικά, τότε, Σπάτα. Η Αθήνα φοράει για τα καλά το μητροπολιτικό της κουστούμι καθώς η πόλη αναζητά ζωτικό χώρο εκτός λεκανοπεδίου, στην κάποτε αγροτική ενδοχώρα των Μεσογείων. Και το παροπλισμένο αεροδρόμιο μεταμορφώνεται μπροστά στα μάτια μας σε μία «πρότυπη» πόλη δίπλα στο κύμα με περισσότερους από 25.000 μόνιμους κατοίκους και τουλάχιστον 40.000 επισκέπτες ημερησίως, αλλάζοντας εντελώς τις εσωτερικές πολεοδομικές, κυκλοφοριακές και όχι μόνο ισορροπίες της πρωτεύουσας.
Αρχικά ο νέος αιώνας έφερε στην ελληνική πόλη μεγαλύτερη διάθεση για πειραματισμό. Οι δίαυλοι επικοινωνίας με τα διεθνή ρεύματα ήταν πιο ανοιχτοί από ποτέ, το Διαδίκτυο επιτάχυνε την κυοφορούμενη παγκοσμιοποίηση των νέων τάσεων και κανείς δεν περίμενε ότι αυτός ο φαινομενικά συναρπαστικός ιδεολογικός και αισθητικός αντιδραστήρας θα οδηγούσε με τα χρόνια σε μία άνευ προηγουμένου τυποποίηση του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού. Παραδόξως για πολλούς, αυτός ο αναπάντεχος κομφορμισμός βρήκε στα καθ’ ημάς την ιδανικότερη έκφρασή του στις δύο πιο δημοφιλείς κατηγορίες κατασκευαστικής δραστηριότητας: στην «πειραγμένη» τυπολογία της ελληνικής πολυκατοικίας (κατά προτίμηση γκρίζας απόχρωσης) και στον μορφολογικό μινιμαλισμό της εξοχικής κατοικίας.
