«Σοστακόβιτς… υπό το σεληνόφως» ήταν ο τίτλος της βραδιάς που παρουσιάστηκε στις 20 Νοεμβρίου στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος». Με αφορμή την επέτειο μισού αιώνα από τον θάνατο του Σοστακόβιτς, ο Ηλίας Σδούκος (βιόλα) και ο Μάνος Κιτσικόπουλος (πιάνο) ερμήνευσαν τη βαθιά συγκινητική Σονάτα για βιόλα και πιάνο, έργο 147, που ο συνθέτης ολοκλήρωσε λίγο πριν από τον θάνατό του, αλλά δεν πρόλαβε να ακούσει. Στο τελευταίο μέρος της ο Σοστακόβιτς αναφέρεται στο πρώτο μέρος της Σονάτας «Υπό το σεληνόφως» του Μπετόβεν, η οποία ακούστηκε στην αρχή της βραδιάς. Ανάμεσα στα δύο έργα, οι δύο ερμηνευτές απέδωσαν τη νεανική Σονάτα για βιόλα και πιάνο, έργο 11, αρ. 4, που ο Πάουλ Χίντεμιτ ολοκλήρωσε το 1919.
Ερμηνευτικά, τη μεγαλύτερη πρόκληση αντιμετώπισε ο Κιτσικόπουλος, καθώς η περίφημη Σονάτα «Υπό το σεληνόφως» έχει παιχτεί και ηχογραφηθεί αναρίθμητες φορές. Επομένως, κάθε φιλόμουσος έχει τις προτιμήσεις του και αναμένει να ακούσει το έργο έτσι όπως το έχει συνηθίσει. Το βασικό ζήτημα προκύπτει από την προσωνυμία της Σονάτας, την οποία εμπνεύστηκε μετά τον θάνατο του Μπετόβεν ο Γερμανός ποιητής και μουσικοκριτικός Λούντβιχ Ρέλσταμπ, εμφορούμενος από ιδανικά όπως η λατρεία της φύσης, που όμως ανήκαν στη δική του εποχή, αυτήν του ρομαντισμού. Ετσι, προέκυψε σειρά από άκρως «ρομαντικές» ερμηνείες, οι οποίες χειρίζονται με σημαντική ελευθερία τις χρονικές διάρκειες και τη δυναμική. Στον 20ό αιώνα, μετά τη στροφή του μουσικού κόσμου στις ιστορικά ενημερωμένες ερμηνείες, εμφανίστηκαν αναγνώσεις που προσδιορίζονται από τις δυνατότητες των οργάνων εποχής και εντάσσουν το έργο καλύτερα στην εποχή του.
Ο Κιτσικόπουλος στάθηκε στη μέση. Αξιοποίησε τις δυνατότητες του σύγχρονου οργάνου στο οποίο απέδωσε τη Σονάτα ενώ, ταυτόχρονα, προτίμησε να ερμηνεύσει το έργο με ενάργεια, όπως ταιριάζει περισσότερο στην εποχή και στη μουσική γλώσσα του Μπετόβεν. Ενδιαφέρουσα υπήρξε η απόδοση του δεύτερου μέρους, στο οποίο η γεμάτη φαντασία διαμόρφωση των φράσεων και οι τονισμοί έδωσαν ξεχωριστή εκφραστικότητα. Τέλος, ο Κιτσικόπουλος διέθετε την απαραίτητη δεξιοτεχνία για το καταιγιστικό, παράφορο τελευταίο μέρος της Σονάτας.
Μουσικός αποχαιρετισμός
Ανάλογης ποιότητας ήταν η ερμηνεία του Σδούκου στη Σονάτα του Σοστακόβιτς. Παρότι κατά τον συνθέτη το τρίτο μέρος χαρακτηρίζεται «μουσική που λάμπει», «φωτεινή και διαυγής», αυτό που ακούει κανείς είναι μεν εκπληκτικής ποίησης, αλλά σκοτεινό. Μοιάζει με αποχαιρετισμό μιας πλούσιας δημιουργικής πορείας, όπου ο Σοστακόβιτς συνομιλεί με το παρελθόν, με τον Μπεργκ, τον Τσαϊκόφσκι, τον Ραχμάνινοφ, αλλά και με μνήμες από δικά του έργα. Προπάντων, όμως, ανακαλεί το πρώτο μέρος της Σονάτας «Υπό το σεληνόφως», το οποίο επεξεργάζεται και οικειοποιείται στο πλαίσιο των δικών του εκφραστικών μέσων με τρόπο ιδιοφυή. Διαθέτοντας ήχο μεστό και εκφραστικό, ο Σδούκος πήγε πέρα από τις νότες και απέδωσε την ποιητική διάσταση της μουσικής σε συνομιλία με τον Κιτσικόπουλο, που ερμηνευτικά ήταν εξίσου παρών. Είχε προηγηθεί η αρχικά υπαινικτική και στη συνέχεια έντονα δραματική ερμηνεία τους στο πρώτο μέρος της Σονάτας, περισσότερο δύο παράλληλοι μονόλογοι, όπως προβλέπει ο συνθέτης, παρά μια συνομιλία με την πιο συμβατική έννοια. Το δεύτερο μέρος, όπου οι γνωστοί μηχανιστικοί ρυθμοί του Σοστακόβιτς συνδυάζονται με τη διάθεση παραδοσιακών χορών, δόθηκε με νεύρο, όπως και με τη σκοτεινή διάθεση που, στην ουσία, κυριαρχεί σε όλο το έργο.
Ανάμεσα στις δύο συνθέσεις ακούστηκε η Σονάτα για βιόλα και πιάνο του Χίντεμιτ. Λυρική, αλλά χωρίς συναισθηματισμούς, ευθυγραμμίζεται με τη μοντερνιστική αισθητική που κυριαρχούσε στον γερμανικό χώρο εκείνη την εποχή. Παραβλέποντας ορισμένα θέματα τονικής ακρίβειας στην αρχή, οι δύο μουσικοί ανταποκρίθηκαν με επιτυχία στη ρυθμική του πολυπλοκότητα και στις δεξιοτεχνικές προκλήσεις του έργου.
