Μέχρι τις 26 Ιανουαρίου του 2022, ο Αλεχάντρο Παλόμας (γενν. 1967) ήταν ένας γνωστός Ισπανός συγγραφέας, τιμημένος ήδη με δύο σημαντικά βραβεία της χώρας του (Εθνικό Βραβείο Παιδικής και Εφηβικής Λογοτεχνίας και βραβείο Nadal) για ισάριθμα βιβλία του. Από το βράδυ εκείνης της ημέρας έγινε κάτι πολύ περισσότερο: ένας μάρτυρας κι ένα σύμβολο.
Ενας μάρτυρας σεξουαλικής κακοποίησης από έναν κληρικό εκπαιδευτικό όταν ήταν μόλις οκτώ ετών, αλλά και το σύμβολο του αγώνα για δικαιοσύνη των θυμάτων παιδεραστίας από δεκάδες κληρικούς της Καθολικής Εκκλησίας της Ισπανίας που παρέμεναν στη θέση τους, έχοντας κερδίσει μια διαχρονική ασυλία χάρη στη δύναμη του θεσμού που τους προστάτευε.
Οι αποκαλύψεις του Παλόμας σε εκπομπή ραδιοφωνικού δικτύου εθνικής εμβέλειας προκάλεσαν πάταγο, γιατί πίσω από την καταγγελία δεν βρισκόταν ένα ακόμη ανώνυμο πρόσωπο, αλλά ένας διάσημος συγγραφέας. Ακολούθησε τις επόμενες ημέρες (και μήνες) μια πραγματική θύελλα δημοσιότητας με επίκεντρο τον ίδιο τον Παλόμας και την ιστορία του. Ηταν τέτοια η δίνη των αποκαλύψεων, που ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ κάλεσε τον Αλεχάντρο Παλόμας στην επίσημη πρωθυπουργική κατοικία στη Μαδρίτη, προκειμένου να συζητήσουν πιθανές νομοθετικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης με στόχο την εξάλειψη της διαχρονικής μάστιγας της κακοποίησης ανηλίκων από μέλη της Καθολικής Εκκλησίας.
Χρειάστηκε, ένα μήνα μετά, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία για να φύγει κάπως το θέμα από την πρώτη γραμμή της επικαιρότητας και να ανακτήσει ξανά ο Παλόμας τον έλεγχο της ζωής του, αλλά και μια στοιχειώδη εσωτερική ηρεμία. Αυτό που από τα εννέα του χρόνια ήταν ένα καλά φυλαγμένο οικογενειακό μυστικό, ξαφνικά είχε μετατραπεί σε αναπόσπαστο κομμάτι της δημόσιας ταυτότητάς του. Οσο και αν ακούγεται παράξενο, έπρεπε να κλείσει και άλλες εκκρεμότητες, κυρίως με τις δύο αδελφές του, οι οποίες άκουσαν για πρώτη φορά τις πιο οδυνηρές λεπτομέρειες αυτής της αποκρουστικής ιστορίας κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων που έδινε ο μικρός τους αδελφός εκείνες τις πρώτες εβδομάδες μετά τη ραδιοφωνική εξομολόγηση.
Και αυτή η ανάγκη για «τακτοποίηση» έδωσε στον Αλεχάντρο Παλόμας το πνευματικό και συναισθηματικό κίνητρο για να αφοσιωθεί σε ένα βιβλίο που αυτή τη φορά δεν θα είχε ως κεκαλυμμένους πρωταγωνιστές τους νεκρούς του –την πολυαγαπημένη μητέρα του και τον απόμακρο και «σκοτεινό» πατέρα– αλλά τον ίδιο του τον εαυτό με το ανείπωτο τραύμα σε πρώτο πλάνο και σε κοινή θέα. Το αυτοβιογραφικό «Αυτά δεν λέγονται» κυκλοφόρησε στην Ισπανία το 2022 κι εδώ και λίγους μήνες βρίσκεται στις προθήκες και των ελληνικών βιβλιοπωλείων από τις εκδόσεις Opera, που τα τελευταία χρόνια μάς έχουν δώσει πρόσβαση σε έξι από τα βιβλία του μέσα από τις πάντα εξαιρετικές μεταφράσεις της Αλεξάνδρας Γκολφινοπούλου.
Βρήκαμε τον Παλόμας στο καταφύγιό του, ένα απομονωμένο εξοχικό σπίτι, στις παρυφές ενός δάσους αρκετά χιλιόμετρα έξω από τη Βαρκελώνη, εκεί όπου ζει μόνιμα εδώ και πολλά χρόνια μαζί με τα ζώα του. Υστερα από κάποιες απόπειρες σύναψης συντροφικών σχέσεων με άλλους άνδρες, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η σκιά της κακοποίησης παραήταν βαριά για να συνεχίσει τους πειραματισμούς του. Η επαφή με άλλα σώματα εξακολουθεί να παράγει πόνο και φόβο. Με το βιβλίο του ο Παλόμας μάς λέει, με τον τρόπο του, ότι τέτοιου είδους βάναυσες συμπεριφορές έχουν χειροπιαστό κόστος στη ζωή των ανθρώπων, όχι απλά «φόβο» ή «το βίαιο τέλος της παιδικής ηλικίας», αλλά σωματικές καταγραφές και αποφάσεις ζωής, που ακολουθούν τα θύματα βαθιά μέσα στην ενήλικη ζωή τους.
Ο κληρικός –που αρχικά, υποτίθεται ότι, τον πλησίασε για να τον προστατεύσει από τον ανελέητο εκφοβισμό των συμμαθητών του– τον παρενοχλούσε σεξουαλικά για ένα ολόκληρο σχολικό έτος. Τα βασανιστήρια του μικρού Αλεχάντρο κορυφώθηκαν με έναν απροκάλυπτο βιασμό. Παρά τους τόνους ντροπής και ενοχών, το εννιάχρονο θύμα βρήκε το κουράγιο να μοιραστεί τα γεγονότα με τους γονείς του και αυτοί με τη σειρά τους να προχωρήσουν στη σχετική καταγγελία στο σχολείο του γιου τους. Αυτό που πέτυχαν ήταν απλώς να σταματήσει ο συγκεκριμένος κληρικός να έχει άμεση επαφή με τον Αλεχάντρο. Καμία δίωξη από τη Δικαιοσύνη, ο συγκεκριμένος άνθρωπος συνέχισε να διδάσκει μέχρι που συνταξιοδοτήθηκε.
Αλλά αυτή ήταν η μοίρα όλων των επίορκων κληρικών στην Ισπανία έως σήμερα. Πώς νιώθει ο ίδιος ο Παλόμας για αυτή την πολύ «ειδική μεταχείριση»; «Η Καθολική Εκκλησία –και δεν είναι η μόνη– είναι μια επιχείρηση, μία από τις μεγαλύτερες πολυεθνικές εταιρείες ιστορικά εδραιωμένες στον πλανήτη. Αν κάποιος πιστεύει, σήμερα, ότι υπάρχει κάποια πραγματική πρόθεση εκ μέρους του συγκεκριμένου θεσμού να αναγνωρίσει τις φρικαλεότητες της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών που διέπραξε ένας σεβαστός αριθμός μελών της, λυπάμαι που θα τον απογοητεύσω. Η Εκκλησία είναι σαν τον στρατό, αν και με μια δομή και μια επιχειρηματική προσέγγιση που δεν γνωρίζουν όρια, πάντα με την έγκριση των εκάστοτε κυβερνήσεων. “Ο,τι συμβαίνει στην Εκκλησία, μένει στην Εκκλησία” ή, με άλλα λόγια, δεν αναγνωρίζουν ποτέ τα εγκλήματά τους μέχρι να αναγκαστούν να πληρώσουν γι’ αυτά».
Η Καθολική Εκκλησία –και δεν είναι η μόνη– είναι μια επιχείρηση, μία από τις μεγαλύτερες πολυεθνικές εταιρείες ιστορικά εδραιωμένες στον πλανήτη, πάντα με την έγκριση των εκάστοτε κυβερνήσεων. «Ο,τι συμβαίνει στην Εκκλησία, μένει στην Εκκλησία».
– Γράφετε στο βιβλίο σας για τη δυσπιστία και το κλασικό «γιατί μιλάει τώρα;», μια συχνή, υποδόρια μομφή που απευθύνεται στα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης. Πού αποδίδετε εσείς αυτό το τείχος αμφισβήτησης;
– Μόλις μιλήσεις και ομολογήσεις τη φρίκη, γίνεσαι ύποπτος επειδή λες δυνατά αυτό που κανείς δεν θέλει να ακούσει. Γίνεσαι κάτι ενοχλητικό, μέρος αυτού που δεν θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει. Γι’ αυτό πολλοί άνδρες και γυναίκες, που έχουν κακοποιηθεί στην παιδική ηλικία τους, δεν μιλούν.
– Υπήρξε κάποια στιγμή που μετανιώσατε για την αποκάλυψή σας;
– Ναι, υπήρξε. Τη στιγμή που κατάλαβα ότι είχα μόλις παραδοθεί ολοκληρωτικά στα μέσα ενημέρωσης, χωρίς φίλτρα, και ότι αυτό που κατήγγειλα θα έπαυε να έχει σημασία τη στιγμή που δεν θα αποτελούσε πλέον είδηση. Θα το έκανα ξανά; Ναι και όχι. Ως προσωπική εμπειρία και ευκαιρία μάθησης, ήταν βάναυσο· ως μέσο επίτευξης ενός συλλογικού στόχου, θα σας πω μόνο αυτό: σήμερα, στην Ισπανία, ένα στα πέντε παιδιά κακοποιείται σεξουαλικά, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων από ένα μέλος της οικογένειάς του ή κάποιον στον άμεσο κύκλο του. Δεν νομίζω ότι υπάρχουν πολύ περισσότερα να προσθέσω.
Μόλις μιλήσεις και ομολογήσεις τη φρίκη, γίνεσαι ύποπτος επειδή λες δυνατά αυτό που κανείς δεν θέλει να ακούσει. Γίνεσαι κάτι ενοχλητικό. Γι’ αυτό πολλοί άνδρες και γυναίκες, που έχουν κακοποιηθεί στην παιδική ηλικία τους, δεν μιλούν.
– Επισημαίνετε στο βιβλίο τις σκέψεις που είχατε για το αν το πρόσωπο του συγγραφέα επικαλυφθεί από το πρόσωπο του θύματος μετά την αποκάλυψη. Τι συνέβη τελικά;
– Υποθέτω ότι ήμουν αφελής. Τώρα καταλαβαίνω ότι ήταν ένας αβάσιμος φόβος. Η καταγγελία μου έγινε πρώτο θέμα στην Ισπανία για μερικές εβδομάδες. Ημουν παντού στα μέσα ενημέρωσης και στη διάρκεια αυτής της περιόδου το «σκάνδαλο» κακοποίησης ήταν πρακτικά εθνική, ακόμη και πολιτική προτεραιότητα. Ηταν πέντε εξοργιστικές εβδομάδες κατά τις οποίες φαινόταν ότι ήμουν απλώς αυτό, το δημόσιο πρόσωπο που θα έφερνε μια αλλαγή «στρατοσφαιρικών» διαστάσεων στην ισπανική κοινωνία. Ωστόσο, η έκτη εβδομάδα μάς έφερε τον πόλεμο στην Ουκρανία και ξαφνικά επικράτησε σιωπή. Ολα σκοτείνιασαν. Ο ακτιβιστής Αλεχάντρο έπαψε να ενδιαφέρει και η εστίαση μετατοπίστηκε σε αυτή τη νέα πραγματικότητα. Ενα χρόνο αργότερα, σχεδόν κανείς δεν θυμόταν αυτό το «επεισόδιο» και επέστρεψα στο να είμαι ο συγγραφέας-θεατρικός συγγραφέας-ποιητής που ήμουν πριν από την καταγγελία μου.
– Από τη στιγμή που γράψατε την ιστορία σας και εκθέσατε το τραύμα σας σε κοινή θέα, δεν φοβηθήκατε ότι ακριβώς αυτή η έκθεση θα μπορούσε να υπονομεύσει τη δημιουργική δεξαμενή σας, που παρήγαγε δύο από τα πιο δημοφιλή μυθιστορήματά σας, το «Ενας γιος» και το «Μια μητέρα»;
– Οχι, αυτό δεν συνέβη ποτέ. Ο Αλεχάντρο που γράφει ζωές κλεισμένες σε ένα γυάλινο βάζο χωριστά από τα τρέχοντα γεγονότα είναι πάντα εδώ. Είναι το ίδιο βάζο που με προστατεύει από τον έξω κόσμο από τότε που ήμουν οκτώ ετών. Υποθέτω ότι είναι, ταυτόχρονα, η ευλογία και η κατάρα μου. Οχι, η δημιουργική πηγή μου παραμένει ανέγγιχτη. Σαν να μην τρέφεται από αυτό που είναι μέρος τού «τι συμβαίνει», αλλά από το «τι υπάρχει».
– Κάνοντας αναφορά στα βιβλία που σας βοήθησαν στα δύσκολα χρόνια μετά την κακοποίηση, ανακαλείτε το «Ενας άνδρας» της Οριάνα Φαλάτσι, που γράφει για τον σύντροφό της και σύμβολο του ελληνικού αντιδικτατορικού αγώνα Αλέκο Παναγούλη. Τι σας είχε συνεπάρει σε αυτή την ιστορία;
– Τα πάντα και με έναν απόλυτο τρόπο. Είναι ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία και ήταν επίσης ένα από τα αγαπημένα βιβλία της μητέρας μου. Στην πραγματικότητα, ήταν ένα από τα πρώτα βιβλία που διάβασα όταν μπήκα στην εφηβεία και από αυτά που με επηρέασαν περισσότερο, ως αναγνώστη και ως συγγραφέα. Το «Ενας άνδρας» δεν είναι μια ιστορία αγάπης, αλλά η ιστορία αγάπης: για μια γη, για έναν άλλο άνθρωπο, αγάπη για τις λέξεις, για τη δικαιοσύνη. Για αυτό που υπερβαίνει τον χρόνο και τη συγχώρεση.
*To βιβλίο «Αυτά δεν λέγονται», του Αλεχάντρο Παλόμας, κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Opera.
