FREDERIC PAULIN
Κανένας εχθρός σαν τον αδερφό
Μτφρ: Γιάννης Καυκιάς
Εκδ. του Εικοστού Πρώτου, 2025,
σελ. 480
Ο χρόνος προσδιορίζεται επακριβώς στον ψευδότιτλο του έργου: 1975-1983. Οι δε κύριες εστίες της μυθιστορηματικής ανέλιξης είναι πρωτίστως τα αιμόφυρτα ερείπια του φλεγόμενου από τις εμφύλιες συμπλοκές Λιβάνου, η τιμωρός, η απειλητική Τεχεράνη του Χομεϊνί, αλλά και η ανοχύρωτη, ευάλωτη πρωτεύουσα της Γαλλίας, η οποία τραυματίζεται συνεχώς από τα αλλεπάλληλα κτυπήματα επαρκώς οπλισμένων τρομοκρατών. Μια επιλογική δήλωση πιστοποιεί υποδειγματικά το εύρος των αλλεπάλληλων παραλογισμών. Eχει κατά λέξη ως εξής: «Πιστεύουμε ότι πεθαίνουμε για την πατρίδα μας, ενώ στην πραγματικότητα πεθαίνουμε για τους βιομηχάνους όπλων που επινόησαν τον πόλεμο όπως οι έμποροι μπιντέδων επινόησαν τον έρωτα». Συγκρατώ ότι φαίνεται να έχει προηγηθεί σχολαστική, διαχρονική επιμελής διερεύνηση των συναφών ιστορικών αιτίων και αιτιατών. Ο συγγραφέας (Παρίσι, 1972 – ) άλλωστε έχει εργαστεί ως καθηγητής στη μέση εκπαίδευση, έχοντας διακριθεί επίσης στον καθαρά δημοσιογραφικό χώρο.
Η δε δράση κι εδώ, όπως συμβαίνει, τονίζω, και σε ένα άλλο νουάρ έργο του Φρεντερίκ Πολέν, το οποίο πολιτογραφήθηκε προ ετών στη γλώσσα μας, εννοώ τη «Νύχτα που έπεσε στις ψυχές μας, Γένοβα, 2001», (βλ. εκδόσεις Πόλις, 2023) είναι ασίγαστη. Οι διαδοχικές εξομολογήσεις, οι αβίαστες απολογίες, όπως και οι κατά κανόνα απροσδόκητες αυτοκριτικές μαρτυρούν το βάθος των ακραίων εν ολίγοις συμπεριφορών. Οπως αποτυπώνεται, φέρ’ ειπείν, στη σελίδα 323: «Αυτοί που θα πουν ότι ο πόλεμος δεν είναι να κόβεις τα γεννητικά όργανα των αιχμαλώτων, να σκοτώνεις παιδιά, να βιάζεις γυναίκες ή κοριτσάκια, να εκτελείς γερόντια, να κόβεις τα δάχτυλα των πτωμάτων ή των τραυματιών για να κλέψεις τα δαχτυλίδια τους, αυτοί δεν πολέμησαν ποτέ τους». Κι όλα αυτά σε συνδυασμό με την ad hoc ανάλυση της σαιξπηρικής ετυμηγορίας, η οποία αποφαίνεται ότι «το πιο άγριο θηρίο γνωρίζει τον οίκτο, εγώ δεν τον γνωρίζω, άρα δεν είμαι άγριο θηρίο».
Ο εμφανώς φανατικός σιίτης Αμπντούλ Ρασούλ αλ-Αμίν με το «Κίνημα των Απόκληρων» στο πλευρό του παραμένει αδέκαστος. Ο Λιβανέζος δικηγόρος Μισέλ Ναντά καταφεύγει στη Γαλλία προκειμένου να ευαισθητοποιήσει την εκεί δεξιά παράταξη υπέρ των συμπατριωτών του χριστιανών. Τα δύο αδέρφια του παραμένουν στη Βηρυτό. Θα πολεμήσουν συνειδητά μέχρις εσχάτων. Στην πρεσβεία της Γαλλίας στη Βηρυτό ο διπλωμάτης Φιλίπ Κελερμάν θα υπερβεί εκών άκων τα όρια της αντοχής του.
Οι διάλογοι θα διατηρήσουν από την αρχή έως το τέλος τη φυσικότητά τους. Ολοι οι φορείς της αφήγησης, μοιραίοι ήρωες και αντιήρωες, πείθουν χωρίς καμία εξαίρεση τόσο για τις ποσότητες όσο και για τις ποιότητες των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων τους. Οι επί μέρους αποτιμήσεις διακρίνονται συστηματικά για τη γνωσιολογική τους πιστότητα. Εστω το εξής παράδειγμα: «Οι άνθρωποι που ζουν εδώ έχουν αλλάξει: όταν (ο Μισέλ Ναντά) είχε φύγει από τον Λίβανο, οι γείτονές του ήταν μαρωνίτες, ελληνορθόδοξοι, ελληνοκαθολικοί, Αρμένιοι αποστολικοί, Αρμένιοι καθολικοί, συρορθόδοξοι, συροκαθολικοί, χαλδαίοι, κόπτες ορθόδοξοι, ακόμη και προτεστάντες. Σήμερα αυτοί οι άνθρωποι είναι χριστιανοί και μόνο χριστιανοί» (βλ. σελ. 313). Η γραφή δεν θέλει να κρύψει τις διαχρονικές, εξαντλητικές όντως δοκιμές της, περικειμένου να επιτευχθεί η λυσιτελής δομική αρτίωση. Δικαίως συνεπώς η L’ Humanité έκρινε ήδη ότι πρόκειται για «ένα μυθιστόρημα που διαβάζεται με μια ανάσα». Συγκρατώ επίσης ότι τηρείται με τυπική προσήλωση σε όλη την έκταση της εξιστόρησης ένας αυστηρός υφολογικός κανόνας του Ερνεστ Χέμινγουεϊ, ο οποίος παρατίθεται μάλιστα ως δεσμευτική προμετωπίδα. Κατά λέξη επιτάσσει ότι «ο βαθμός αληθοφάνειας πρέπει να είναι τόσο υψηλός ώστε η περιγραφή που επινοεί ο συγγραφέας με βάση αυτά που γνωρίζει να είναι πιο αληθινή απ’ ό,τι θα ήταν τα πραγματικά γεγονότα». Η μετάφραση, εμπλουτισμένη με πλήθος χρηστικών σημειώσεων, δικαιώνει εκ του ασφαλούς το πρωτότυπο.
