Ενα από τα ιστορικά μαστιχοχώρια της Χίου, η Καλαμωτή, γίνεται αντικείμενο καταγραφής και όχημα για να σκεφτούμε το μέλλον ενός παραδοσιακού οικισμού στην εποχή μας.
Το Ιδρυμα Παναγιώτη και Εφης Μιχελή ανέθεσε στον Γιώργη Γερόλυμπο τη φωτογράφιση της Καλαμωτής, «θέλοντας να αναδείξει τη μοναδικότητα αυτού του μεσαιωνικού χωριού της Χίου, η οποία έγκειται στο ότι συνδυάζει το αρχιτεκτονικό με το ιστορικό ενδιαφέρον», όπως λέει η Μαρίνα Τσούλου, διευθύντρια του ιδρύματος. «Το παράδειγμα της Καλαμωτής συνοψίζει πολλούς από τους σύγχρονους προβληματισμούς σχετικά με τη διατήρηση και ανάδειξη της πολιτισμικής μας κληρονομιάς και τους τρόπους με τους οποίους καλούμαστε να τη διαχειριστούμε στον 21ο αιώνα».
Αυτές τις ημέρες (και έως 22 Δεκεμβρίου) φιλοξενείται στο Ιδρυμα Μιχελή (Βασ. Σοφίας 79, σε πολυκατοικία σχεδιασμένη από τον Π. Μιχελή) η έκθεση φωτογραφίας του Γιώργη Γερόλυμπου «Καλαμωτή: ένα μεσαιωνικό χωριό της Χίου», μια έκθεση που όχι μόνο δοξάζει τον τόπο και τους ανθρώπους του, αλλά μπορεί να αντιμετωπιστεί διττά: αφενός ως ένα εικαστικό έργο υψηλού διαμετρήματος και αφετέρου ως ένα προσκλητήριο για τη διάσωση ενός οικισμού που φέρει όλες τις σημάνσεις της ιστορίας, της κοινωνίας και της οικονομίας της Χίου.
«Πρόκειται για ένα από τα μαστιχοχώρια, λιγότερο προβεβλημένο από τα γνωστότερα υπόλοιπα, που έχει τη μοναδική πρωτοτυπία να διαθέτει ένα ορθοκανονικό σύστημα δρόμων, κάθετων και οριζόντιων», λέει ο Γιώργης Γερόλυμπος. «Εν αντιθέσει με τα άλλα χωριά της μαστίχας, η Καλαμωτή δεν φαίνεται να είναι μεσαιωνική, αλλά μάλλον αναγεννησιακή, με ορθές γωνίες στα τετράγωνά της. Η αίσθηση που αποκόμισα ήταν αυτή της μοναδικότητας και ηρεμίας, γαλήνης στο κτιριακό απόθεμά της, και γαλήνη στα πρόσωπα των ανθρώπων που την αποκαλούν σπίτι τους».
Και πράγματι, σε αυτήν την αποστολή του ο Γιώργης Γερόλυμπος επέκτεινε το φωτογραφικό βλέμμα του ώστε να περιλάβει και την ανθρώπινη μορφή: «Οταν ανέλαβα τη φωτογράφιση της Καλαμωτής θεωρήθηκε εκ των ων ουκ άνευ ότι θα φωτογράφιζα το κτιριακό απόθεμα του χωριού, τους άξονες των δρόμων του όπως τους περπατά ο επισκέπτης, αλλά και τη θέα του από ψηλά, την περίφημη “5η όψη”», λέει ο ίδιος. Οταν, όμως, επισκέφθηκε το χωριό, γεννήθηκε μια επιπλέον επιθυμία. «Μου έγινε αμέσως σαφές», αφηγείται ο Γιώργης Γερόλυμπος, «ότι για έναν τόπο με αυτά τα χαρακτηριστικά, ιστορικά, κοινωνικά και πληθυσμιακά, είναι αδύνατον να σχηματίσεις και να καταθέσεις ολοκληρωμένη άποψη αν δεν κοιτάξεις προσεκτικά τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται εκεί. Μου έγινε ξεκάθαρο ότι δεν μπορείς να μιλήσεις πειστικά για ένα τέτοιο χωριό αν δεν κοιτάξεις βαθιά το “μυαλό” και τα “χέρια” του, τους ανθρώπους που το δημιούργησαν και το κρατούν ζωντανό. Πορτρέτα, λοιπόν, κτιρίων, δρόμων, ανθρώπων και δένδρων».
«Επιθυμώ το βλέμμα μας, τουλάχιστον το δικό μου, να εστιάσει στο θετικό πρόσημο της πολυπλοκότητας του τοπίου και της χώρας μας, εκτιμώντας το για το παρόν και το μέλλον του».
Τα δέντρα αποτελούν επίσης ξεχωριστή ενότητα. Αυτονομούνται, ιεραρχούνται ως ισότιμα των υπολειμμάτων της ιστορίας και του ίχνους των ανθρώπων.
Συνοδευτικός βραχίονας της έκθεσης είναι το λεύκωμα που εξέδωσε το Ιδρυμα Μιχελή, στο οποίο περιλαμβάνονται οι φωτογραφίες του Γιώργη Γερόλυμπου καθώς και το εμβριθές εισαγωγικό κείμενο του αρχιτέκτονα Μανώλη Βουρνούς. Σε αυτό –πέραν της ιστορικής ταυτότητας της Καλαμωτής– αναδεικνύεται το μείζον θέμα της κατάρρευσης ή της ετοιμορροπίας ιστορικών κτισμάτων και η πρόκληση της ανάταξης αυτής της φθίνουσας πορείας.
Επιπλέον, η έκθεση του Γιώργη Γερόλυμπου οδηγεί τη σκέψη μας από το μέρος στο όλον, από τον μικρό οικισμό στο σύνολο της χώρας. Οπως λέει ο ίδιος, η καταγραφή του πολιτισμικού χώρου της Ελλάδας «αποτελεί εμμονή».
«Ταξιδεύοντας και φωτογραφίζοντας επί πολλά χρόνια τη χώρα μας από το ένα άκρο της έως το άλλο, έχω εντυπωσιαστεί από το απερίγραπτο εύρος τόσο των τοπίων της όσο και των κτιρίων της», λέει ο Γιώργης Γερόλυμπος, επισημαίνοντας ενδεικτικά τα κτίρια μοντερνισμού της Αθήνας, τα ενετικά κάστρα της Κρήτης, τα οθωμανικά τεμένη που αποκαθίστανται στα Τρίκαλα, στη Θεσσαλονίκη, στη Ρόδο, και προσφάτως στη Δράμα, τα ιταλικά στα Δωδεκάνησα και στα Επτάνησα, και τη λαϊκή αρχιτεκτονική στα Ζαγοροχώρια, στα Τζουμέρκα και στις Κυκλάδες.
«Αποτελεί βεβαιότητά μου», καταλήγει, «ότι είμαστε πλέον σε ένα σημείο στην ιστορία μας που μπορούμε να αναδείξουμε τον απίστευτο πλούτο που έχουμε ως χώρα με αυτοπεποίθηση για το ποιοι είμαστε.
»Μπροστά στα υπαρκτά και σημαντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε τώρα και στο μέλλον, τη μείωση του πληθυσμού, την ερήμωση της επαρχίας και τη συγκέντρωση του πληθυσμού στα αστικά κέντρα, επιθυμώ το βλέμμα μας, τουλάχιστον το δικό μου, να εστιάσει στο θετικό πρόσημο της πολυπλοκότητας του τοπίου και της χώρας μας, εκτιμώντας το για το παρόν και το μέλλον του, χωρίς να μοιρολογούμε για το ένδοξο παρελθόν του».
