TIM WEINER
The Mission: The CIA
in the 21st Century
εκδ. William Collins, 2025, σελ. 464
Ο Τιμ Γουάινερ έχει καλύψει τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες για τους Νew Υork Τimes κερδίζοντας βραβείο Πούλιτζερ. Βραβεύθηκε επίσης το 2007 με το National Book Αward για το βιβλίο του «Legacy of Ashes», την ιστορία των 60 πρώτων ετών της CIA. Επανέρχεται με ένα βιβλίο για τις νέες προκλήσεις και απειλές που η αμερικανική υπηρεσία πληροφοριών αντιμετώπισε στο πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα, σε έναν κόσμο που γίνεται πιο περίπλοκος και επικίνδυνος. Αντλώντας από τις εμπειρίες έξι πρώην αρχηγών της, δεκατριών πρώην σταθμαρχών στο εξωτερικό και δεκάδων πρακτόρων, αξιολογεί τα πεπραγμένα της σε μια περίοδο που σημαδεύεται από τις φονικές τρομοκρατικές επιθέσεις σε αμερικανικό έδαφος την 11/9, τους πολέμους στο Αφγανιστάν, Ιράκ και Ουκρανία, τις κυβερνοεπιθέσεις Ρωσίας και Κίνας, αλλά και την καχυποψία που ο πρόεδρος Τραμπ τρέφει για τη CIA, θεωρώντας την όργανο ενός «βαθέος κράτους», που τον υπονομεύει.
Εκκινώντας από την παραδοχή ότι μια αποτελεσματική μυστική υπηρεσία μπορεί να συμβάλει στην αποτροπή μιας απροσδόκητης επίθεσης, ενός κακού υπολογισμού ή ενός άχρηστου πολέμου, συγκρίνει τις επιδόσεις όλων των διευθυντών της και εξετάζει αν η CIA εκπλήρωσε την κύρια αποστολή της, που είναι να γνωρίζει τις προθέσεις και τις δυνατότητες του εχθρού, περιγράφοντας τις αποτυχίες και επιτυχίες της, τους κανόνες λειτουργίας και λογοδοσίας σε μια δημοκρατική πολιτεία, την γκρίζα ζώνη μεταξύ νόμιμου και ηθικού, το κόστος της πολιτικοποίησης.
Στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η CIA είχε αναμειχθεί σε δεξιά πραξικοπήματα, πολιτικές δολοφονίες και χειραγώγηση εκλογών, αλλά η διάλυση της Σοβ. Ενωσης της είχε στερήσει τον κύριο εχθρό, με αποτέλεσμα το κλείσιμο άνω των 30 σταθμών στο εξωτερικό και περικοπές. Στην αυγή της νέας χιλιετίας, όμως, ήρθε το σοκ της 11/9, όταν η υπηρεσία πληροφοριών υπό τον Τζορτζ Τένετ βρέθηκε στο μάτι του κυκλώνα. Με την Αλ Κάιντα και την ισλαμιστική τρομοκρατία να χαρακτηρίζονται υπαρξιακή απειλή για τις ΗΠΑ, η CIA μετατράπηκε σε παραστρατιωτική δύναμη, όταν ο πρόεδρος Μπους ο νεότερος της ανέθεσε το έργο της καταπολέμησης της διεθνούς τρομοκρατίας «με κάθε τρόπο και κάθε κόστος». Οι επιτυχίες στην εξάρθρωση τρομοκρατικών δικτύων όμως κηλιδώθηκαν από «μαύρες φυλακές», φρικτά βανανιστήρια με εικονικούς πνιγμούς και ταπεινωτική μεταχείριση κρατουμένων, ευρεία χρήση drones με αθώα θύματα ως παράπλευρες απώλειες, που προκάλεσαν κατακραυγή, αλλά αντιμετωπίσθηκαν με ατιμωρησία ως αναγκαίο κακό στην Ουάσιγκτον, σε μια περίοδο που η Μόσχα και το Πεκίνο ανασυντάσσονταν, με έμφαση στον υβριδικό πόλεμο.
Ο συγγραφέας εξετάζει αν εκπλήρωσε την κύρια αποστολή της, που είναι να γνωρίζει τις προθέσεις και τις δυνατότητες του εχθρού.
Οι συνέπειες ήταν σοβαρές: η πιο καταστροφική απόφαση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ, με την εισβολή στο Ιράκ το 2003, η κλοπή των προσωπικών δεδομένων εκατομμυρίων Αμερικανών δημοσίων υπαλλήλων από την κινεζική κατασκοπεία και η προσπάθεια διείσδυσης στο στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα, η ρωσική ανάμειξη υπέρ του Τραμπ και κατά της Κλίντον στις προεδρικές εκλογές του 2016 και οι πληγές των πολέμων στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν.
Ο συγγραφέας περιγράφει πώς η CIA μεταμορφώθηκε δύο φορές στα 25 χρόνια. Πριν από την 11/9, γνώριζε λίγα για την Αλ Κάιντα και κατελήφθη εξαπίνης, όταν εκδηλώθηκαν οι θανατηφόρες τρομοκρατικές επιθέσεις. Υποκύπτοντας στην πολιτική πίεση, έψαχνε απεγνωσμένα να ανακαλύψει ανύπαρκτα όπλα μαζικής καταστροφής στο Ιράκ, ευθυγραμμιζόμενη με όσα ήθελε να ακούσει η κυβέρνηση Μπους, που είχε προαποφασίσει την εξόντωση του Σαντάμ Χουσεΐν, με αποτέλεσμα να «ανάψει το φιτίλι της αντιαμερικανικής οργής στη Μ. Ανατολή». Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, η CIA δεν προέβλεψε την Aραβική Aνοιξη, καθώς βασιζόταν στην πληροφόρηση αυταρχικών καθεστώτων που κατέρρεαν.
Την τελευταία δεκαετία, πάντως, μετά το 2014-2015, όταν η αντιτρομοκρατική εκστρατεία πέρασε σε δεύτερη μοίρα, επικεντρώθηκε στη βασική αποστολή της και στις μακροπρόθεσμες προκλήσεις από τις γεωπολιτικές αναταράξεις, στήνοντας ένα νέο δίκτυο ανθρώπινης κατασκοπείας, που έφτασε μέχρι και τη διείσδυση στο Κρεμλίνο, όταν αποκαλύφθηκαν οι ρωσικές προετοιμασίες για την εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο 2022.
Στις μεγάλες επιτυχίες της CIA, ο συγγραφέας καταγράφει τον εντοπισμό του Μπιν Λάντεν στο Πακιστάν, που οδήγησε στην εξολόθρευσή του το 2011 επί προεδρίας Ομπάμα, στην αποκάλυψη και εξουδετέρωση του δικτύου διασποράς πυρηνικών όπλων, που είχε στήσει ο Πακιστανός «πατέρας της ισλαμικής βόμβας», Αμπντούλ Χαν, επί προεδρίας Μπους, το 2004, και την άνευ προηγουμένου δημοσιοποίηση των ρωσικών σχεδίων στην Ουκρανία επί προεδρίας Μπάιντεν, που πιστώνει στον Μπιλ Μπερνς ως τον καλύτερο διευθυντή της 25ετίας.
Δεν κρύβει πάντως την ανησυχία του για τον κίνδυνο πολιτικοποίησης της CIA στη δεύτερη θητεία Τραμπ και θεωρεί ότι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις είναι πώς θα διαχειριστεί έναν αυταρχικό πρόεδρο με εκδικητικές διαθέσεις. Καθώς αμφιβάλλει ότι η σημερινή ηγεσία της θα αψηφήσει τη βούληση του Αμερικανού προέδρου, εναποθέτει τις ελπίδες σε χαμηλότερα στελέχη με το ηθικό ανάστημα να αντισταθούν στην κατάχρηση εξουσίας.
*Ο κ. Αχιλλέας Παπαρσένος υπηρέτησε στην ελληνική πρεσβεία της Ουάσιγκτον ως προϊστάμενος του Γραφείου Τύπου και Επικοινωνίας.
