Συχνά ακούγεται η άποψη πως οι παλαιότερες γενιές έπαιρναν περισσότερες γνώσεις στο σχολείο από τις σημερινές. Είναι μηδενιστική εκτίμηση, η οποία βασίζεται στη νοσταλγία του παρελθόντος, χαϊδεύοντας αυτιά που αρκούνται στον λαϊκισμό συνδυασμένο με πατριδολαγνική διαμαρτυρία.
Καθώς οι σημερινοί 60άρηδες και 70άρηδες αποφοίτησαν από τη δωδεκαετή εκπαίδευση, θα πρέπει να ορίσουμε, ως βάση της συζήτησης, το «παλαιότερα» από τις δεκαετίες του ’60 και του ’70, όταν είχαν άμεση εμπειρία από το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Τότε, η Ελλάδα έβγαινε από έναν παγκόσμιο πόλεμο και έναν Εμφύλιο και βίωνε οικονομική ανάκαμψη. Υπήρξε ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο, που μετουσιωνόταν στο «μάθε, παιδί μου, γράμματα». Η καλή εκπαίδευση ήταν ήδη μία κατάκτηση για τη μεγαλοαστική Ελλάδα –και μάλιστα τα παιδιά των αστών έφευγαν για σπουδές στο εξωτερικό–, σε μια χώρα που δεν υπήρχε μεσαία, αστική τάξη. Την ίδια στιγμή, για τους υπόλοιπους Ελληνες σε μια οικονομία κατά κύριο λόγο αγροτική, ο μόνος δρόμος για την προκοπή και την κοινωνική ανέλιξη ενός φτωχού παιδιού ήταν το πτυχίο. Λίγοι τα κατάφερναν, μύγα μες στο γάλα των πολλών, με τα ποσοστά της μαθητικής διαρροής τεράστια.
Κατά τη Μεταπολίτευση, η κατάσταση άρχισε να αλλάζει. Η μαζικοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (προς ικανοποίηση και του κεντρικού αιτήματος της γενιάς του Πολυτεχνείου) άνοιξε τις πύλες των ΑΕΙ σε όλους. Το πτυχίο έγινε ισχυρό προσόν, με κύρια «εξαργύρωση» στον υπερδιογκωμένο δημόσιο τομέα.
Σήμερα τα αποτελέσματα των ερευνών για το επίπεδο των Ελλήνων μαθητών εμφανίζονται αποκαρδιωτικά. Η φετινή έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εκπαίδευση στις 27 χώρες-μέλη της Ε.Ε. έδειξε ότι σχεδόν ένας στους δύο μαθητές δεν επιτυγχάνει το ελάχιστο επίπεδο επάρκειας.
Ηταν λοιπόν καλύτερη η εκπαίδευση το ’60 και το ’70 σε σύγκριση με τώρα; Πιστεύω πως όχι. Και οι διδακτικές μέθοδοι έχουν βελτιωθεί, και το επίπεδο των εκπαιδευτικών και τα βιβλία. Αλλά το πλεονέκτημα του «παλιού» σχολείου ήταν ότι υπήρχε για όσους ήθελαν να αγωνιστούν για ένα καλύτερο αύριο. Οι λίγοι ξεχώριζαν, αλλά ο μέσος όρος ήταν χαμηλός.
Σήμερα, ο μέσος όρος έχει ανέβει, αλλά το μειονέκτημα του σχολείου είναι ότι παρότι υποχρεωτικό και άρα μαζικό (η μαθητική διαρροή κινείται πέριξ του 4%) δεν μπορεί να συμβαδίσει με τις ανάγκες της εποχής μας. Εχοντας εξοικειωθεί με την τεχνολογία, τα παιδιά σήμερα βομβαρδίζονται με πληροφορίες. Ωστόσο, στα περισσότερα λείπει η περιέργεια να μάθουν κάτι περισσότερο από αυτό που τους είναι χρήσιμο, είτε για να εισαχθούν σε ένα AEI είτε για να βγάλουν εύκολα χρήματα (έτσι νομίζουν, τουλάχιστον) στο TikTok. Το ελληνικό σχολείο εκπαιδεύει μαζικά πολίτες με αβαθείς γνώσεις, σε μια εποχή ιδιαίτερα σύνθετη, στην οποία το απλό «μάθε, παιδί μου, γράμματα» του ’60-’70 δεν αρκεί.
