Η ανάδυση της Αλέκας Καραδήμου-Γερόλυμπου (1945-2025) στην κορυφή της έρευνας γύρω από την αρχιτεκτονική και πολεοδομία –πρωτίστως της Θεσσαλονίκης και της βαλκανικής ενδοχώρας– συντελέστηκε σε μια εποχή που εντεινόταν το ενδιαφέρον για την αυτοσυνειδησία του αστικού χώρου. Η ίδια, με επιστημονική εξωστρέφεια, με προσωπικότητα χαρισματική και παιδεία κοσμοπολιτική, κατόρθωσε όχι μόνο να οργανώσει αυτό το ενδιαφέρον για τον μεταοθωμανικό κόσμο των Βαλκανίων, αλλά και να διευρύνει, να γεννήσει πεδία έρευνας.
Η απώλειά της, σε ηλικία 80 ετών, στρέφει και πάλι το βλέμμα σε μια παρακαταθήκη ερευνητικού έργου πολύτιμου για τον αστικό χώρο από τον 19ο αιώνα ώς τον Μεσοπόλεμο, το κατεξοχήν ερευνητικό πεδίο της. Και η παρακαταθήκη αυτή υπήρξε πολύτιμη και σε διεθνές επίπεδο καθώς συνδέεται με ένα δίκτυο μεταβολών και ζυμώσεων στον ευρύτερο χώρο της νοτιοανατολικής Ευρώπης την ίδια περίοδο.Η Αλέκα Καραδήμου-Γερόλυμπου πίστευε στη δύναμη της αστικής κουλτούρας της Θεσσαλονίκης, την οποία έβλεπε ως κέντρο σε μια περιοχή δικτύων και επιρροών. Η ίδια άλλωστε υπήρξε αγαπητή προσωπικότητα της πόλης της, την οποία υπηρέτησε με τον καλύτερο τρόπο. Με σπουδές αρχιτεκτονικής στη Θεσσαλονίκη και πολεοδομίας στο Παρίσι, απέκτησε εμπειρία εργαζόμενη σε αρχιτεκτονικά γραφεία πριν ακόμη αρχίσει να διδάσκει (από το 1976) αστικό σχεδιασμό και ιστορία της πολεοδομίας στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ. Η μακρά ακαδημαϊκή πορεία της επισφραγίστηκε με πλούσιο συγγραφικό έργο, πλήθος μελετών και έναν εξαιρετικό δημόσιο λόγο που ακούστηκε σε μια μεταβατική εποχή, μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Εκείνη η περίοδος, κατά την οποίαν επί της ουσίας η Θεσσαλονίκη επανακτούσε την προς βορράν ενδοχώρα της, απελευθέρωνε υλικό προς έρευνα για την ανάπτυξη της νέας πόλης. Τα κρίσιμα ορόσημα της Θεσσαλονίκης μετά τις δυτικόστροφες μεταρρυθμίσεις στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, κυρίως μετά το 1850, την απελευθέρωση του 1912 και την πυρκαγιά του 1917, προσέφεραν γόνιμο ερευνητικό πεδίο.
Από τα πιο σημαντικά έργα της υπήρξε το «Μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Βορειοελλαδικές πόλεις στην περίοδο των Οθωμανικών Μεταρρυθμίσεων» (1997), που εκδόθηκε μετά το μείζον, επίσης, έργο της «Η ανοικοδόμηση της Θεσσαλονίκης μετά την πυρκαγιά του 1917» (1995). Τα βιβλία αυτά, κλασικά πλέον, αποτέλεσαν βάση για τις νεότερες μελέτες της Αλέκας Καραδήμου-Γερόλυμπου όπως «Η ανάδυση της σύγχρονης Θεσσαλονίκης» (2014) και «Οχυρωμένο στρατόπεδο, ανοχύρωτη πόλη» (2016), και τα δύο από το University Studio Press.
Σήμερα, Πέμπτη, στις 13.00, η οικογένεια, οι φίλοι και συνεργάτες της θα την αποχαιρετίσουν στο Billy’s Palace απέναντι από τα κοιμητήρια Αναστάσεως του Κυρίου στη Θεσσαλονίκη. Οπως ανακοίνωσε ο γιος της, φωτογράφος Γιώργης Γερόλυμπος, η επιθυμία της ήταν να αποσταλούν δωρεές στο ΜΙΕΤ (λογαριασμός GR7801101460000014661800780), στο οποίο δώρισε μεγάλο μέρος του αρχείου της.
