Στο εκπληκτικό «Ρολόγια εν πλω», η Αμερικανίδα Ντέιβα Σόμπελ αφηγείται πώς ένας παθιασμένος μάστορας ονόματι Τζον Χάρισον, έπειτα από μισόν αιώνα ερευνών, κατέληξε στην κατασκευή ενός μηχανισμού ο οποίος μετρούσε με ακρίβεια την πάροδο του χρόνου στη θάλασσα, «κάτι που τα ρολόγια της εποχής δεν κατάφερναν ούτε στη στεριά».
Αυτό που αγνοούσαν τον 18ο αιώνα, σε μια εποχή που η Βρετανία γινόταν η μεγάλη θαλασσοκράτειρα του πλανήτη, ήταν το γεωγραφικό μήκος. «Η αδυναμία μέτρησής του είχε κοστίσει, εδώ και αιώνες, χιλιάδες ανθρώπινες ζωές χαμένες στη θάλασσα, ενώ έθετε σοβαρά εμπόδια στην εμπορική επέκταση και την αμυντική θωράκιση της νησιωτικής χώρας».
Το πόνημα της Σόμπελ είχε κυκλοφορήσει στα ελληνικά το 1997 από τις εκδόσεις Λιβάνη με τον τίτλο «Το στίγμα των θαλασσών» (είχε πρωτοκυκλοφορήσει στην Αμερική το 1995 με τον τίτλο «Longitude» αποσπώντας σειρά από σημαντικά βραβεία) αλλά τώρα κυκλοφορεί σε νέα μετάφραση (μτφρ.: Παναγιώτης Δρεπανιώτης, επιμ.: Βασίλης Χαρμανδάρης) από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, με πρόλογο που είχε γράψει σε μεταγενέστερη αγγλική έκδοση το 2005 ο απόλυτος αστροναύτης: ο Νιλ Αρμστρονγκ.
Απέσπασε από τους αστέρες τα μυστικά των τοποθεσιών του κόσμου και κλείδωσε το μυστικό σ’ ένα ρολόι τσέπης».
«Η κινούμενη Σελήνη», γράφει η Σόμπελ, «είτε πανσέληνος είτε ημισέληνος είτε μηνίσκος, ήταν για τους θαλασσοπόρους του δέκατου όγδοου αιώνα κάτι σαν φωτεινός δείκτης στο ουράνιο ρολόι. Η αχανής έκταση του ουρανού ήταν το καντράν αυτού του ουράνιου ρολογιού, ενώ ο Ηλιος, οι πλανήτες και οι αστέρες ζωγράφιζαν τους αριθμούς στην όψη του».
Εφτανε όμως αυτό; «Οι παλαιοί καπετάνιοι κατανοούσαν την έννοια του γεωγραφικού πλάτους και μπορούσαν να το υπολογίσουν με βάση την υψομετρική απόσταση του Πολικού Αστέρα από τον ορίζοντα», γράφει στον πρόλογο ο Αρμστρονγκ. «Ωστόσο, ουδείς ήταν σε θέση να κατανοήσει την έννοια του γεωγραφικού μήκους», συμπληρώνει ο πρώτος άνθρωπος που πάτησε στη Σελήνη, ο οποίος μιλάει με απεριόριστο θαυμασμό για την «εφευρετικότητα και την επιδεξιότητα του Τζον Χάρισον». Με την ίδια ταπεινοφροσύνη, ο Αρμστρονγκ σημειώνει πως «καθώς το επάγγελμά μου απαιτούσε να ειδικευτώ στην εναέρια και τη διαστημική πλοήγηση, ήταν αναπόφευκτο να με κυριεύσει το πάθος και για τη θαλάσσια πλοήγηση».
Κατά τον κύριο Γκρι, εδώ βρίσκουμε ένα άλλο μαγικό στίγμα: το σημείο όπου ενώνεται ο ουρανός με τη θάλασσα. «Με τα ναυτικά ρολόγια του», σχολιάζει η Σόμπελ, «ο Τζον Χάρισον δοκίμασε τα νερά του χωρόχρονου. Κατόρθωσε, ενάντια σε κάθε πρόβλεψη, να χρησιμοποιήσει την τέταρτη –τη χρονική– διάσταση, για να συνδέσει σημεία πάνω στην τρισδιάστατη υδρόγειο σφαίρα. Απέσπασε από τους αστέρες τα μυστικά των τοποθεσιών του κόσμου και κλείδωσε το μυστικό σ’ ένα ρολόι τσέπης».
