Κάθε φορά που ο κύριος Γκρι κρατάει μια ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης, ο νους του τρέχει στην ταινία του Αντρέι Βάιντα, «Δαντών». Τώρα ξεφυλλίζει τον ογκώδη τόμο που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις: «Νέα ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης» της Ανί Ζουρντάν (μτφρ.: Κώστας Γαγανάκης, επιμ.: Ειρήνη Οικονόμου).
Θυμάμαι, καλοκαίρι του 1989, που έκλειναν διακόσια χρόνια από την πτώση της Βαστίλλης (14 Ιουλίου 1789), το εξώφυλλο του περιοδικού Time: απεικόνιζε τη λαιμητόμο, την εφεύρεση του επαναστάτη γιατρού δρος Γκιγιοτέν (που δεν ήταν ακριβώς εφεύρεση, αλλά μετεξέλιξη ενός παλαιότερου μηχανισμού καρατόμησης, της Halifax Gibbet, που απαντούσε στην Αγγλία).
Το εξώφυλλο του Time πρέπει να ήταν η ζωγραφική αναπαράσταση του αποκεφαλισμού του Λουδοβίκου 16ου και το συνόδευε μονάχα μία πρόταση στο εξώφυλλο: «Τι ακριβώς γιορτάζουν;». Ισοπεδωτικό, σκέφτηκα.
Το 1983 ο Δαντών συμβόλιζε τον Λεχ Βαλέσα και ο Ροβεσπιέρος τον Βόιτσιεχ Γιαρουζέλσκι.
Τέλη του 20ού αιώνα, η Γαλλική Επανάσταση σήμαινε την Τρομοκρατία του 1794. Αργότερα, ακολούθησαν άλλες ισοπεδώσεις: η εξιδανίκευση του Ροβεσπιέρου και του Σεν Ζιστ (βλέπε Ζίζεκ).
Η Ζουρντάν φαίνεται, όμως, πως προσεγγίζει τη Γαλλική Επανάσταση ως έναν εμφύλιο πόλεμο και όπως σε όλους τους εμφυλίους, οι αντιμαχόμενες παρατάξεις ανταγωνίζονται ως προς το ποια θα χύσει το περισσότερο αίμα. Η βία γίνεται κανονικότητα. Ο Αγγλος Εντμουντ Μπερκ, σύγχρονος των Γάλλων επαναστατών, έλεγε ότι για να συντηρηθεί ένα καθεστώς πρέπει κάθε τόσο να κάνει παραχωρήσεις. Πράγμα που δεν έκαναν οι Γάλλοι ηγεμόνες.
Ο κύριος Γκρι το σκέφτεται κάθε φορά που βρίσκεται στο Παρίσι και βηματίζει στην πλας ντε λα Κονκόρντ: υποτίθεται ότι εκεί όπου σήμερα στέκει ο οβελίσκος, ορθώθηκε για ένα διάστημα η γκιλοτίνα (άλλαξε πολλές θέσεις). Σκέφτεται την ταινία του Βάιντα, η οποία, όταν βγήκε το 1983, είχε έναν έντονο συμβολισμό: ο Δαντών ήταν ο Λεχ Βαλέσα και ο Ροβεσπιέρος ο Βόιτσιεχ Γιαρουζέλσκι. Ομως η ταινία είναι πάνω απ’ όλα για το 1794 και τον Τρόμο. «Πιο πολύ από τον Ζεράρ Ντεπαρντιέ ως Δαντών, σκέφτομαι τον έξοχο Πολωνό ηθοποιό Βόιτσιεχ Πσζόνιακ (Wojciech Pszoniak) ως Ροβεσπιέρο. Τον “αδιάφθορο” που δεν βάζει μπουκιά στο στόμα του, πίνει μια σταλίτσα κρασί, δεν γελάει ποτέ, παρφουμαρίζεται αλλά δεν πλένεται και είναι μονίμως ιδρωμένος από την αρρώστια. Σκέφτομαι τη μουσική, με τα ανατριχιαστικά έγχορδα του Ζαν Προδρομίδη και αυτό που υπονοεί με την τελευταία σκηνή της η ταινία: το οικτρό τέλος του Ροβεσπιέρου στην γκιλοτίνα, με το σαγόνι του να κρέμεται ξεσκισμένο από σφαίρα. Σκέφτομαι τη λαιμητόμο σαν σύμβολο κάθε εμφυλίου πολέμου».
