Στις 15 Νοεμβρίου η Ρωσία εκτόξευσε περίπου εκατό πυραύλους κατά της Ουκρανίας· στο Κίεβο, στο Λβιβ στα δυτικά, αλλά και στο Χάρκοβο, στη βορειοανατολική πλευρά της χώρας. Εκτός από τους προφανείς κινδύνους, το να επιχειρήσει κανείς τη συγκεκριμένη ημέρα να μετακινήσει οδικώς οποιοδήποτε ευαίσθητο φορτίο μέχρι τα σύνορα με την Πολωνία, ισοδυναμούσε με τρέλα. Και όμως, αυτό ακριβώς προσπάθησε λίγες ώρες πριν από τη ρωσική πυραυλική επίθεση εκείνης της Τρίτης –και τελικά κατόρθωσε– ένα κονβόι φορτηγών που έφυγε από την ουκρανική πρωτεύουσα με τελικό προορισμό τη Μαδρίτη: να μεταφέρει από το Εθνικό Μουσείο Τέχνης της Ουκρανίας συνολικά 51 έργα του ουκρανικού μοντερνισμού, προκειμένου να παρουσιαστούν σε μια έκθεση στο ισπανικό μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα με τον δυσοίωνα ταιριαστό τίτλο «In the Eye of the Storm: Modernism in Ukraine, 1900-1930s».
Η μεταφορά
Τελικά, το φορτίο έφτασε στον προορισμό του στη Μαδρίτη έπειτα από ένα ταξίδι πέντε ημερών. Συναντήθηκε με περίπου είκοσι έργα ακόμη, που προέρχονται μεταξύ άλλων από ιδιωτικές συλλογές και συναπαρτίζουν την έκθεση «In the Eye of the Storm». Από σήμερα, που η έκθεση ανοίγει τις πόρτες της, και μέχρι τις 30 Απριλίου 2023, στο μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα θα παρουσιαστούν μεταξύ άλλων ζωγραφικοί πίνακες, σχέδια, κολάζ, που καλλιτεχνικά κυμαίνονται από την αναπαραστατική τέχνη μέχρι τον φουτουρισμό και τον κονστρουκτιβισμό και που έχουν φιλοτεχνηθεί από εκπροσώπους του ουκρανικού μοντερνισμού όπως οι Ολεξάντρ Μποχομάζοβ, Βάσιλ Γερμίλοφ, Βίκτορ Πάλμοφ, Ανατόλ Πετρίτσκιι, Νταβίντ Μπούρλιουκ κ.ά. Στην ιστοσελίδα του μουσείου Τίσεν-Μπορνεμίσα αναφέρεται ότι θα παρουσιαστούν και έργα νεοβυζαντινής τεχνοτροπίας που δημιούργησαν οι μαθητές του Μικαΐλο Μπόιτσουκ, καθώς και άλλα της σοσιαλιστικής ομάδας Kultur Lige που προήγαγε την τέχνη των Εβραίων της Ουκρανίας. Περιλαμβάνονται επίσης δημιουργίες των Καζιμίρ Μαλέβιτς και Ελ Λισίτσκι, οι οποίοι συνδέθηκαν με την ουκρανική πρωτοπορία, καθώς και έργα καλλιτεχνών που έκαναν τα πρώτα τους βήματα στην Ουκρανία αλλά καθιερώθηκαν στο εξωτερικό, όπως η Αλεξάντρα Εξτερ.
Το φορτίο έφτασε στον προορισμό του στη Μαδρίτη έπειτα από ένα ταξίδι πέντε ημερών και σήμερα ανοίγει η έκθεση στο μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα.
Εικαστική ταυτότητα
Στον κατάλογο της έκθεσης διαβάζει κανείς ότι η τέχνη που δημιουργήθηκε στην Ουκρανία τις τρεις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, αποτύπωσε την προσπάθεια να διαμορφωθεί η εθνική εικαστική ταυτότητα μιας χώρας της οποίας το ιστορικό φόντο περιλάμβανε τότε την κατάρρευση της Αυστροουγγρικής και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, την Οκτωβριανή Επανάσταση, τον αγώνα για ανεξαρτησία και έπειτα τις διώξεις των αντιφρονούντων καλλιτεχνών της (που οδήγησαν στη λεγόμενη «εκτελεσμένη ουκρανική αναγέννηση» του 1920), αλλά και στον λιμό της Ουκρανίας, γνωστό ως Χολοντομόρ.
Αρκετά από τα έργα που παρουσιάζονται στη Μαδρίτη είχαν περιέλθει στην αφάνεια για δεκαετίες, καθώς είχαν χαρακτηριστεί «αντεπαναστατικά» από Σοβιετικούς διοικητικούς υπαλλήλους, και ήταν με τη βοήθεια της Γιούλια Λίτβινετς, διευθύντριας του Εθνικού Μουσείου Τέχνης της Ουκρανίας, που άρχισαν να μελετώνται ξανά.
Σημαντικό ρόλο στο εγχείρημα της μεταφοράς των έργων και της έκθεσης στη Μαδρίτη είχε και η συλλέκτρια τέχνης Φρανσέσκα Τίσεν-Μπορνεμίσα (ο πατέρας της οποίας ίδρυσε το ομώνυμο μουσείο), η οποία μιλώντας στον Guardian πρόσθεσε και μία ακόμη πτυχή στην όλη υπόθεση: «Το να μεταφέρουμε αυτά τα έργα σε ασφαλές μέρος», έλεγε, «ήταν ριψοκίνδυνο, όμως αποτελούσε και προτεραιότητά μας, κυρίως γιατί ο ρωσικός στρατός έχει επιδείξει συστηματική ασέβεια στη σύμβαση της Χάγης για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς εν μέσω πολέμου».
