«Kάθε ανθρώπινο ον, όταν φεύγει από τη ζωή, παίρνει μαζί του ένα κομμάτι μυστηρίου», γράφει η ψυχολόγος Λίντια Φλεμ στο βιβλίο της «Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου» (εκδ. Μελάνι). Με τον ίδιο τίτλο, «Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου» παρουσιάζεται από αύριο στο Μουσείο Μπενάκη/Πειραιώς 138 η έκθεση της Κατερίνας Καλούδη.
Πρόκειται για μια φωτογραφική δουλειά που δημιουργήθηκε σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για την καλλιτέχνιδα, το διάστημα που ακολούθησε την απώλεια της μητέρας της. Σε εκείνη τη φορτισμένη συναισθηματικά εποχή, το συγκεκριμένο βιβλίο αποτέλεσε πολύτιμη πηγή έμπνευσης. «Διαβάζοντάς το», μας λέει η κ. Καλούδη, «συναντούσα φράσεις που θα μπορούσαν να είναι δικές μου. Οπως αυτή: “Μετά την αποχώρησή τους, οι γονείς μας παίρνουν μαζί τους ένα μέρος του εαυτού μας και καθώς τους συνοδεύουμε στον τάφο τους, ενταφιάζουμε ταυτόχρονα την παιδική μας ηλικία”. Ή αυτή: “Το πέρασμα από τη ζωή στον θάνατο είναι τόσο λεπτό, τόσο διάφανο, τόσο απλό αλλά και τόσο ακατανόητο”».
Αφηγηματικοί άξονες
Η έκθεση έχει δύο αφηγηματικούς άξονες, και προσφέρει υλικό σε δύο είδη διαλόγου: Εναν καλλιτεχνικό με μέσο έκφρασης τη φωτογραφία, και έναν συναισθηματικό, αυτόν ενός ανθρώπου που κοιτάει το παρελθόν του κι έρχεται αντιμέτωπος με τον θάνατο.
Το βίωμα του πένθους και παράλληλα η πρακτική ανάγκη της καλλιτέχνιδος να το διαχειριστεί προκειμένου να αδειάσει το σπίτι των γονιών της, έδωσαν τροφή σε μια πολύ προσωπική ανασκόπηση της ζωής της. Την ίδια περίοδο η πανδημία τής προσέφερε απρόσμενο χρόνο, και την οδήγησε να μετατρέψει την τραπεζαρία του πατρογονικού σπιτιού σε φωτογραφικό στούντιο. Με αφορμή αντικείμενα, υφάσματα, ρούχα, παλιές φωτογραφίες, γεννήθηκαν μέσα στο πατρικό σπίτι εικόνες που έδωσαν μορφή στις αναμνήσεις της, και έφεραν στην επιφάνεια φανταστικούς εσωτερικούς μονολόγους.
«Υπάρχουν πολλά πράγματα μέσα σε ένα σπίτι – Μόνο που δεν είναι μόνο πράγματα, κουβαλούν ανθρώπινα ίχνη», λέει στην «Κ» η καλλιτέχνις.
«Υπάρχουν πολλά πράγματα μέσα σε ένα σπίτι. Μόνο που δεν είναι μόνο πράγματα, κουβαλούν ανθρώπινα ίχνη», λέει η καλλιτέχνις. «Τα αντικείμενα που για πολύ καιρό μας συντροφεύουν δεν είναι λιγότερο πιστά, με τον δικό τους ταπεινό και σεμνό τρόπο, από τα ζώα και τα φυτά που μας περιβάλλουν. Το καθένα τους έχει μία σημασία ταυτισμένη με την ιστορία των ανθρώπων που τα χρησιμοποιούσαν και τα αγαπούσαν. Αντικείμενα και άνθρωποι σχηματίζουν ένα είδος ενότητας που δεν μπορεί να σπάσει χωρίς πόνο».
Οι γεννήτορες
Εντέλει η δημιουργία των έργων την επηρέασε με πολλούς τρόπους. Αφενός βάθυνε την εμπειρία της απώλειας. Αφετέρου την ενδυνάμωσε ψυχολογικά, ώστε να συνειδητοποιήσει τον σύνδεσμο με τους γεννήτορές της, να τους τιμήσει, να τους ευχαριστήσει, να τους συγχωρήσει.
«Αντικείμενα άλλης εποχής με ταξίδεψαν στο παρελθόν», λέει η κ. Καλούδη. «Αισθάνθηκα πως τα “νήματα” που ύφαναν τη ζωή των παππούδων και των γονιών, έχουν υφάνει επίσης μέρος της δικής μου. Ο παππούς από την πλευρά του πατέρα μου έφυγε από τη ζωή πολύ νωρίς. Δεν γνωριστήκαμε. Μεγάλωσα ακούγοντας ιστορίες για εκείνον και την οικογένειά του. Η προσωπικότητά του αναδύθηκε ξανά μέσα από τις παλιές φωτογραφίες του και τα φυλαγμένα πράγματά του. Δημιουργώντας αυτά τα πορτρέτα αισθάνθηκα ότι απέκτησα σχέση μαζί του».
«Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου». Διάρκεια έως 22/5.
