Η πρώτη αίσθηση κοιτάζοντας τη νέα δουλειά του εικαστικού Δημήτρη Αληθεινού –παρουσιάζεται στην γκαλερί Roma– είναι ότι τα έργα βγαίνουν από τη γη. Το χρώμα του πηλού, τα σκασίματα στις επιφάνειες των πινάκων, ακόμη και τα μικρά ξύλινα χέρια που σαν ξόανα άλλοτε προστατεύουν κι άλλοτε επιτίθενται στον θεατή, όλα υπογραμμίζουν το χθόνιο στοιχείο. Οι συνειρμοί μας πηγαίνουν σε άλλη ήπειρο, ίσως στην Ινδία ή στα πήλινα σπίτια της Δυτικής Αφρικής.
«Το υλικό είναι γη ωμή, σαν λάσπη που ξεραίνεται με τον αέρα», λέει ο Δημήτρης Αληθεινός μιλώντας για την ενότητα με τίτλο «Για το καθετί υπάρχει ορισμένος καιρός» που θα δούμε στην γκαλερί. «Οπως και στα προηγούμενα έργα μου, υπάρχει μια σχέση με τη γη – μητέρα και μήτρα. Οταν κρατάμε στα χέρια μια χούφτα χώμα, είναι σαν να κρατάμε λίγη από τη σάρκα του πλανήτη. Δεν είναι κάτι ασήμαντο. Εδώ και χρόνια με απασχολεί αυτή η σχέση που έχει ο άνθρωπος με τη Γη. Λέω ότι ο πλανήτης μας θα υπάρχει όσο υπάρχει ο ήλιος. Εμείς όμως, λόγω των πράξεών μας, είναι πιθανόν να χαθούμε νωρίτερα. Το έργο μου λοιπόν ερμηνεύει αυτή την επικίνδυνη σχέση και προειδοποιεί. Η σκασμένη επιφάνεια του πίνακα πιθανότατα θα σας θυμίσει τη γη που στερείται το νερό και τη φροντίδα».
Επιτοίχιες εγκαταστάσεις
Στην έκθεση παρουσιάζονται δύο επιτοίχιες γλυπτικές εγκαταστάσεις και μια σειρά πινάκων από εύπλαστο αυτοξηραινόμενο πηλό. Τα έργα έγιναν τα δύο τελευταία χρόνια. Κάθε εγκατάσταση αποτελείται από 32 κεφάλια με διαφορετικές εκφράσεις και μορφασμούς, που άλλοτε υποδηλώνουν απόγνωση και αγωνία, άλλοτε οδύνη και ειρωνεία. Τα κεφάλια, τοποθετημένα σε στρογγυλές βάσεις, που δεν είναι παρά καλυμμένα ρολόγια τοίχου εν λειτουργία, «ενεργοποιούνται» από ξύλινα χέρια. Συμπληρωματικές και ταυτόχρονα αυτόνομες, οι δύο εγκαταστάσεις συνομιλούν με τις «νεκρές φύσεις». Τα ξύλινα χέρια άλλοτε στρέφονται προς τον θεατή και άλλοτε προστατεύουν τους δείκτες των ρολογιών που γυρίζουν μετρώντας τον χρόνο. «Λέω πάντα ότι το πιο σημαντικό ρολόι για εμάς είναι η καρδιά μας. Οσο δουλεύει, υπάρχουμε. Και πρέπει να το κοιτάζουμε κάθε πρωί, να το ακούμε. Τα χέρια προστατεύουν τον προσωπικό χρόνο του καθενός, αλλά ταυτόχρονα μας υπενθυμίζουν ότι είμαστε πρόσκαιροι πάνω στη γη», εξηγεί ο κ. Αληθεινός.
Πάνω σε αυτό το άνυδρο τοπίο ο καλλιτέχνης χαράζει επιγραφές που το ζωντανεύουν, αποσπάσματα από τη «Γυναίκα της Ζάκυθος» του Διονυσίου Σολωμού και από τον «Εκκλησιαστή»: «Καιρός να σπείρεις, καιρός να θερίσεις, καιρός να κλάψεις, καιρός να γελάσεις» αναγράφεται. «Βλέπω τον γραπτό λόγο εικαστικά, και με ενδιαφέρει εξίσου το περιεχόμενο όσων γράφονται και η αισθητική της γραφής», εξηγεί ο κ. Αληθεινός απαντώντας στην ερώτηση για τη σχέση που έχει ο γραπτός λόγος με το εικαστικό του έργο. Υπάρχουν άλλα «κλειδιά» για τον θεατή που θέλει να καταλάβει περισσότερα;
Οταν κρατάμε στα χέρια μια χούφτα χώμα, είναι σαν να κρατάμε λίγη από τη σάρκα του πλανήτη. Δεν είναι κάτι ασήμαντο. Εδώ και χρόνια με απασχολεί αυτή η σχέση που έχει ο άνθρωπος με τη Γη.
Τα «κλειδιά» των έργων
«Πιστεύω ότι για να κατανοήσει κανείς τέτοιου είδους έργα που προσπαθούν να ερμηνεύσουν τη θνητότητα, τη φθορά, τον έρωτα, θα πρέπει να μπορεί να ζει τον έρωτα, και να σκέφτεται πάνω στη ζωή και τον θάνατο. Προϋπόθεση λοιπόν είναι το βίωμα και η διάθεση για προβληματισμό. Οταν αυτό συμβαίνει, τότε τα “κλειδιά” των έργων είναι ανοιχτά. Δεν χρειάζονται πολλές φιλοσοφίες για να τα καταλάβουμε. Ακόμη κι αν δεχτούμε ότι η σύγχρονη τέχνη έχει κώδικες διαφορετικούς από τη ζωγραφική του Βυζαντίου ή της Αναγέννησης για παράδειγμα, θα πω ότι εν πρώτοις πρέπει κανείς να αισθάνεται ένα έργο, και μετά να το αποκωδικοποιεί».
Ο Δημήτρης Αληθεινός πρόσφατα αναγορεύθηκε επίτιμος διδάκτωρ της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), μια τιμητική αναγνώριση της καλλιτεχνικής πορείας και του έργου του. Εχοντας μια μακρά θητεία στη σύγχρονη τέχνη, από τα πειραματικά κινήματα της δεκαετίας του 1970 έως σήμερα, τι αισθάνεται ότι έχει διδαχθεί, τον ρωτάμε. «Εν οίδα ότι ουδέν οίδα», απαντά.
Επιμέλεια έκθεσης: Χριστόφορος Μαρίνος. Διάρκεια έως 15/3.
