ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ. Το επιβάλλει η εποχή. Οι εκθέσεις – υπερπαραγωγές, τα λεγόμενα blockbusters, μοιάζουν με επίδειξη αλαζονείας στην περίοδο της οικονομικής ύφεσης και ως εκ τούτου έχουν χάσει τη λάμψη τους. Αντιθέτως, η προσοχή στρέφεται σε μικρές θεματικές εκθέσεις που αποτελούν ένα μικρό, αυτοτελές ταξίδι στον χρόνο. Πυκνό, περιεκτικό, διδακτικό.
Η έκθεση «Οι καταβολές του El Greco: η ζωγραφική εικόνων στη Βενετοκρατούμενη Κρήτη», που εγκαινιάστηκε την Τρίτη στο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο της Νέας Υόρκης, δεν είναι μόνο ένα υψηλής ποιότητας αφιέρωμα, αλλά υπόδειγμα ευφυούς πολιτιστικής πολιτικής. Προτού ανοίξει για το κοινό (την κορδέλα έκοψε ο υπουργός Πολιτισμού, κ. Παύλος Γερουλάνος) είχε προσελκύσει τα φώτα της δημοσιότητας για τα εξαιρετικά έργα που ήρθαν από την Ελλάδα, το Μουσείο Ερμιτάζ, τον Καναδά και όχι μόνο. Από τις πρώτες ημέρες λειτουργίας της, συγκεντρώνει 1.500 άτομα καθημερινά και κολακευτικά σχόλια από τον αμερικανικό Τύπο. Ομως η επιτυχία της δεν συνίσταται μόνο στη θερμή υποδοχή, αλλά στο σκεπτικό της.
Πρώτα απ’ όλα, η μουσική. Οι επισκέπτες αφήνουν πίσω τους τη βουή της 5ης Λεωφόρου και ακούν ψαλμούς που τους μεταφέρουν απευθείας σε κάποιο ελληνορθόδοξο μοναστήρι στην Κρήτη του 15ου και του 16ου αιώνα. Εκεί ανακαλύπτουν με έκπληξη βυζαντινές εικόνες που έχουν στοιχεία δυτικότροπης ζωγραφικής, καθώς οι Κρήτες είχαν εξοικειωθεί με το ύφος και την εικονογραφία της Δύσης. Αλλωστε, οι παραγγελίες που δέχονταν οι μεγάλοι μαΐστορες συχνά προέρχονταν από τους ευκατάστατους Βενετούς αξιωματούχους του νησιού.
Ετσι, ενώ οι θεατές έχουν πάει να δουν την έκθεση, παρακινημένοι πιθανώς από τα έργα του Ελ Γκρέκο, καταλήγουν γρήγορα να θαυμάσουν τους καλλιτέχνες εκείνους που αποτέλεσαν με τα δικά τους έργα, τον πλακούντα της τέχνης του: εικόνες του Μιχαήλ Δαμασκηνού, του Νικόλαου Τζαφούρη, του Γεωργίου Κλόντζα. Συνειδητοποιούν με άλλα λόγια τη σπουδαιότητα της Κρήτης, ως ισχυρό κρίκο ανάμεσα στο Βυζάντιο και τη Δύση, χρονικά, γεωγραφικά, καλλιτεχνικά.
Η επιμελήτρια της έκθεσης, Αναστασία Δρανδάκη (επιμελήτρια της βυζαντινής συλλογής του Μουσείου Μπενάκη) έχει κάνει μια σφιχτή αφήγηση με επιστημονικό υπόβαθρο και ενδιαφέρουσες επιλογές έργων. Ξεκινά με μια εικόνα του Χριστού Παντοκράτορα του 14ου αιώνα από τη Συλλογή της Αγίας Αικατερίνης Σιναϊτών Ηρακλείου, του Επικοινωνιακού και Μορφωτικού Ιδρύματος της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης, που απηχεί την παλαιολόγεια ζωγραφική για να ολοκληρώσει με τη «Στέψη της Θεοτόκου» του Δομένικου Θεοτοκόπουλου του 1603, έργο που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στη Νέα Υόρκη με την ευγενή παραχώρηση του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης.
Από την καθαρά βυζαντινή τέχνη οι θεατές φτάνουν στον λαμπρό πίνακα της ισπανικής περιόδου του Γκρέκο, έχοντας γνωρίσει το περιβάλλον στο οποίο ανδρώθηκε αισθητικά και τους σταθμούς της πορείας του.
Η έκθεση διοργανώνεται σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη και την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης και χρηματοδοτείται κατ’ αποκλειστικότητα από το Κοινωφελές Ιδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης (ΗΠΑ). Θα είναι ανοιχτή για το κοινό στο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο, (645 της Πέμπτης Λεωφόρου), με ελεύθερη είσοδο μέχρι τις 27 Φεβρουαρίου.
