Μιχάλη Επαμ. Πριναράκη: «Λαϊκά Ηθη και Εθιμα της κρητικής υπαίθρου. Η ταυτότητα της Κρήτης». Εκδόσεις Σμυρνιωτάκης, 2007.
ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ. Θα έλεγε κανείς πως ολόκληρος αυτός ο ογκώδης τόμος της λαογραφικής έρευνας και διάσωσης του υλικού και των εικόνων του, διαβάζεται σήμερα από τους περισσότερους σαν παραμύθι, ένα παραμύθι για το παρελθόν της ανθρώπινης ζωής που έφυγε ανεπιστρεπτί (τουλάχιστον για τον παρόντα κύκλο της παρουσίας της πάνω στη γη). Στην αφήγηση του Μιχάλη Πριναράκη, βέβαια (γιατί εδώ δεν πρόκειται για μια συνήθη επιστημονική καταγραφή), με την ιδιωματική της γλώσσα (στην οποία θα επανέρθουμε), εκτός από τα πολλά και άκρως διασκεδαστικά (ανέκδοτα, αστείες διηγήσεις, στιχουργήματα, άλλα μικρά και άλλα εκτενή, ακόμα και παραμύθια) το μεγαλύτερο μέρος καταλαμβάνεται από «χρηστικές», ας τις πούμε, αναφορές, οι οποίες κατατάσσονται σε δύο Μέρη, με 10 και 16 κεφάλαια αντίστοιχα.
Στο Πρώτο Μέρος, «Ο Ετήσιος Κύκλος», το έτος χωρίζεται με σταθμούς, τα Πρωτοβρόχια, τα Θεοφάνια, τ’ Αι-Γιαννιού, την Καθαρή Δευτέρα, τη Μεγάλη Σαρακοστή και τη Λαμπρή, την Ανοιξη, και τον Θέρο με τον Τρύγο, ενώ στα υπόλοιπα κεφάλαια ο λόγος είναι για «Το Λινάρι», την «Βεντέμα», «Το Σπιτικό Σαπούνι», «Το ρακοκάζανο», καθώς και τους τρόπους συνεργασίας των νοικοκυράδων με τους δουλευτάδες για τις δουλειές στα χωράφια. Στο Δεύτερο Μέρος, «Ολοχρονίς του Χρόνου», διαβάζουμε κεφάλαια όπως τα ακόλουθα: «Η Γυναικεία Λαϊκή Χειροτεχνία», «Αντρική Λαϊκή Χειροτεχνία», «Κρητική Λαϊκή Αφήγηση», «Οι Κοινωνικές Εκδηλώσεις και η Ζωή στα Χωργιά τση Κρήτης» (όπου από τις πιο ενδιαφέρουσες και συγκινητικές ενότητες είναι εκείνη που αναφέρεται στη «Γέννηση, τη Βάφτιση και τ’ αναθροφίκια τω γ-κοπελιώ»: τα «παιγνίδια» και οι «αθλοπαιδιές» που παρουσιάζονται εδώ θα θυμίσουν ακόμα και σε νεότερους την παιδική τους ηλικία), «Μουσική Τραγούδια και Χοροί τση Κρήτης», «Χαιρετισμοί, Ευχές, Κατάρες, Βλαστήμιες και Βρισιές», «Παροιμίες και Παρατσάχαλα», «Η Κρήτη των θρύλων και των φαντασμάτων», «Μπαλωτές – Οικογενειακά – Ζωοκλοπή» (ο επίλογος αυτού του τελευταίου κεφαλαίου, αρκετά τολμηρός, όπως και η γενικότερη προσπάθεια ερμηνείας των προαναφερθέντων αδικημάτων έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον). Ο τόμος κλείνει με ένα «Γλωσσάρι», ενώ το πλούσιο φωτογραφικό υλικό δεν κοσμεί, απλώς, αλλά επεξηγεί και συμπληρώνει τον ρόλο του συγγραφέα.
Στον Πρόλογο του βιβλίου του, ο Μιχάλης Πριναράκης ανατρέχει στην πρώτη εκείνη παρότρυνση – πρόσκληση του πανεπιστημιακού καθηγητή της Γλωσσολογίας Χριστόφορου Χαραλαμπάκη, ο οποίος, έχοντας ακούσει μια εκπομπή του συγγραφέα στο ραδιόφωνο του Ρεθύμνου, του έδωσε την ιδέα να διασώσει ως αρχειακό υλικό τα ήθη και έθιμα της Κρήτης. Ακολούθησαν κάποιες πρώτες δημοσιεύσεις σε έντυπα, κάποιες τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές, ώσπου αποσπάσματα από το πρώτο συγκεντρωμένο υλικό άρχισαν να παρουσιάζονται σε εκδηλώσεις σκηνοθετημένες ερασιτεχνικά (με την καλύτερη έννοια του όρου) από τον ίδιο τον συγγραφέα. Πριν τυπωθεί σε βιβλίο, το τελειωμένο χειρόγραφο υποβλήθηκε στο Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών και τιμήθηκε από την τελευταία με την «Πρώτη Επαινετική Διάκριση», τον Μάιο του 2004. Σε όλα τα παραπάνω, το θέμα της γλώσσας υπήρξε κεντρικό. Και ευτυχώς, ο Πριναράκης αποφάσισε, ικανοποιώντας έτσι και τη δική του προσωπική επιθυμία, να συμφωνήσει με τον καθηγητή Χαραλαμπάκη, και όχι με τις απόψεις κάποιων άλλων γνωστών και φίλων, και να διατηρήσει, εφόσον την κατέχει τόσο καλά, την ιδιωματική γλώσσα, μιας και αυτή ταιριάζει καλύτερα στο υλικό που περιγράφει.
Οσα γράφει ο Μιχάλης Πριναράκης (ακόμα δυσκολεύομαι να συνδυάσω την επαγγελματική του σταδιοδρομία στο χώρο των ασφαλιστικών σπουδών και των αντίστοιχων εταιρειών με το έτερον ήμισυ του βίου και της πολιτείας του) «για το μεγαλείο αρετής, αγνότητας, αγαθοσύνης και καλοσύνης απού χαρακτηρίζενε τσ’ ανθρώπους τση κρητικής υπαίθρου κείνα ν-τα χρόνια» θυμίζουν, βέβαια, τους αρχαίους απλούς ανθρώπους της Ανατολής του Φώτη Κόντογλου, αν και ο τελευταίος αναφερόταν σε (λίγο) παλαιότερες εποχές. Δεν ξέρω πόσο και πώς μπορούμε να πιστέψουμε παρόμοιες δηλώσεις, που απλουστεύουν ή, τουλάχιστον, γενικεύουν τις συχνά πιο απαιτητικές ως προς την ερμηνεία τους καταστάσεις. Σίγουρα, όμως, μας αρέσει να σκεφτόμαστε ότι κάποτε η ανθρώπινη κατάσταση ήταν σε ορισμένες πλευρές της καλύτερηu0387 ιδιαίτερα, μάλιστα, όταν η μηδενική -ως προς την ψυχική ωρίμαση- ανάπτυξή της δεν φαίνεται να πρόκειται να προοδεύσει τα αμέσως επόμενα χρόνια.
Ενας πλήρης τόμος, μια ολοκληρωμένη, αλλά και με προσωπικό ύφος καταγραφή, που οπωσδήποτε ανταποκρίνεται στην υπόσχεση του υποτίτλου της, προκειμένου για την απόδοση της ταυτότητας της Κρήτης.
