Τα πραγματικά μεγάλα έργα τέχνης εκπέμπουν ένα είδος ζωογόνου χάρης. Μια έντονη αύρα που προσδιορίζεται με την πρώτη ματιά και δεν σε αφήνει να τους γυρίσεις την πλάτη. Στη νέα έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης με τίτλο «Ο Γκρέκο και το Εργαστήριό του», που εγκαινίασαν χθες το βράδυ η βασίλισσα Σοφία της Ισπανίας και ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, οκτώ πίνακες του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου κλέβουν απόλυτα την παράσταση σε σχέση με εκείνους που έκαναν οι μαθητές του.
Ομως, ο σκοπός του εικαστικού αφιερώματος δεν είναι να φανεί η υπεροχή και η πνευματικότητα των έργων του Κρητικού δημιουργού, αλλά να διερευνηθεί ένα ενδιαφέρον κεφάλαιο για την επιρροή που άσκησε σε όσους εργάστηκαν για λογαριασμό του στο εργαστήριό του. Καθώς πυκνώνουν οι μελέτες για τον εμβληματικό ζωγράφο και ανανεώνεται το ενδιαφέρον για το έργο του, βγαίνουν στην επιφάνεια πολλές άλλες πτυχές της ζωής και της πορείας του, από την Κρήτη μέχρι το Τολέδο.
Κάθε πίνακας μια ιστορία
Με αυτό το πρίσμα, η έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής, που θα κρατήσει μέχρι και τις 5 Ιανουαρίου, προσφέρει ένα μάθημα ιστορίας της τέχνης. Μέσα από 56 συνολικά έργα που έχουν έρθει από το Πράδο, το Μουσείο Ελ Γκρέκο του Τολέδο, το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης και άλλα σπουδαία ιδρύματα, διαφαίνεται καθαρά ολόκληρη η εποχή στην οποία έζησε και δημιούργησε ο Θεοτοκόπουλος, ιδιαίτερα η ισπανική του περίοδος. Κάθε πίνακας έχει τη δική του ιστορία, από την παραγγελία μέχρι και την τελική εκτέλεση είτε από τον ίδιο τον καλλιτέχνη είτε από κάποιον ζωγράφο του εργαστηρίου του. Ετσι οι θεατές μπορούν να δουν τη δημιουργία του Γκρέκο και να τη συγκρίνουν υφολογικά και θεματολογικά με έργα που έκανε ο επίσης ζωγράφος γιος του, Μanuel Theotocouli, και ο σημαντικότερος μαθητής του Θεοτοκόπουλου, Λουίς Τριστάν, ή κάποιος ανώνυμος ζωγράφος του εργαστηρίου όπως στην περίπτωση του πίνακα όπου απεικονίζεται ο Σαν Ιδελφόνσο.
Θεματολογία
Εσταυρωμένοι, Αγιοι της Καθολικής Εκκλησίας και άλλες θρησκευτικές παραστάσεις παρουσιάζονται στις διαφορετικές αυτές εκδοχές, με έργα που βγαίνουν για πρώτη φορά από την Ισπανία. Την πρωτοβουλία για την έκθεση είχε ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης Νίκος Χατζηνικολάου ενώ τη διοργάνωση ανέλαβαν το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και το SEACEX (Sociedad Estatal para la accion cultural exterior de Espana). Είχε σχεδιαστεί αρχικά για να πλαισιώσει το συνέδριο «El Greco’s Studio» που διοργανώθηκε το 2005 από το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών/ ΙΤΕ. Η υλοποίησή της όμως έγινε δυνατή τώρα με τη συμπαράσταση του Ισπανού πρέσβη στην Ελλάδα, Χουάν Ραμόν Μαρτίνεθ Σαλαθάρ.
Οπως εξήγησε στους εκπροσώπους του Τύπου ο καθηγητής Νίκος Χατζηνικολάου, στόχος της έκθεσης είναι να βγουν οι θεατές από την παθητική στάση της απλής θέασης των έργων του Γκρέκο και να προσπαθήσουν να μπουν στο πνεύμα της δημιουργίας του κάνοντας συγκρίσεις, διακρίνοντας διαφορές, παρατηρώντας λεπτομέρειες στις μορφές, τα χρώματα και τις τελικές συνθέσεις.
Το αφιέρωμα ανοίγει με έναν εντυπωσιακό πίνακα του Γκρέκο, τον Αγιο Σεβαστιανό, και απλώνεται σε πολλούς χώρους του Μουσείου. Στον επάνω όροφο υπάρχει μια ειδική αίθουσα με έργα του Λουίς Τριστάν. Περιλαμβάνει επίσης μια σειρά από έγγραφα, παλαιά βιβλία και χαρακτικά που σχετίζονται με τον ζωγράφο. Ταυτόχρονα παρουσιάζεται και ένα έργο από το Πράδο, το οποίο αρχικά είχε αποδοθεί στον Γκρέκο.
Η έκθεση συνοδεύεται από δίγλωσσο κατάλογο, ο οποίος αναφέρεται ενδελεχώς σε καθένα από τα έργα και την ιστορία τους. Αλλωστε, εκτός από τα 8 έργα του Γκρέκο που αποδίδονται ομόφωνα στον καλλιτέχνη, για τα υπόλοιπα υπάρχουν πολλές και αντιφατικές εκδοχές που μπορεί κανείς να μάθει μόνον ανατρέχοντας στον κατάλογο.
