Νίκος Ψιλάκης
Λαϊκές τελετουργίες στην Κρήτη
Εθιμα στον κύκλο του χρόνου
εκδ. Καρμάνωρ
Εθιμα στον κύκλο του χρόνου
εκδ. Καρμάνωρ
Πιστός εραστής του λαϊκού πολιτισμού, ο συγγραφέας μάς έχει δώσει έναν πλούτο από έρευνες, μελέτες και βιβλία αναφοράς, όπως η «Κρητική Διατροφή», ο «Πολιτισμός της Ελιάς», τα «Μοναστήρια και Ερημητήρια της Κρήτης», η «Κρητική Μυθολογία», το «Ψωμί των Ελλήνων» κ.ά. H τωρινή του κατάθεση είναι το αποτέλεσμα μιας ερευνητικής δουλειάς τριάντα και πλέον χρόνων, για τις λαϊκές τελετουργίες, τις δοξασιολογίες και τις εθιμικές πρακτικές της Κρήτης, τελετές και έθιμα που συνδέονται με τη λαϊκή λατρεία και εκφράζονται με ποικίλες εκδηλώσεις και συμβολισμούς στον κύκλο του χρόνου. Οπως επισημαίνεται στον πρόλογό του, τα τελετουργικά έθιμα της Κρήτης, όπως και πολλών άλλων περιοχών της Βαλκανικής και της Μεσογείου γενικότερα, βρίσκονται σε υποχώρηση κατά τις τελευταίες δεκαετίες ή υφίστανται σημαντικές μεταβολές, συνδεδεμένες με τις αλλαγές των κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών. Κομβικό σημείο αυτής της διατάραξης, τα τέλη της δεκαετίας του 1960, όταν ο εξηλεκτρισμός της υπαίθρου και η εκμηχάνιση της αγροτικής παραγωγής μετέβαλαν τις κοινωνίες και τις οικονομικές δομές, με επακόλουθο τη μεταβολή των ψυχολογικών προϋποθέσεων του εθιμικού περιβάλλοντος.
Το βιβλίο είναι φόρος τιμής στον λαϊκό άνθρωπο, στις κοινωνίες που διατήρησαν και συνέχισαν ή δημιούργησαν έναν εθιμικό κώδικα «ικανό, όπως πίστευαν, να διασφαλίσει τον οίκο, την υγεία των μελών του και την επάρκεια αγαθών»: έθιμα όπως τα «πολυσπόρια» ή οι επιβιώσεις τους, οι εικονικές αροτριάσεις, οι μεταφορές αγιασμού ή ευλογημένων ανθέων στα σπαρτά, οι περισχοινισμοί, οι λιτανείες προς αποτροπή κινδύνων, οι τελετουργίες του νερού, οι δοξασιολογίες για τα δημητριακά, είναι μερικές από τις τελετουργίες που καταγράφονται και αναλύονται. O θησαυρός από τελετές και έθιμα που έχει συλλέξει και μελετήσει ο συγγραφέας παρατίθεται με ημερολογιακή τάξη και αφορά κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά, τον νεότερο λαϊκό πολιτισμό της Κρήτης (19ος αι. και δώθε).
Πολλαπλές αναγνώσεις
Η μελέτη, πρωτότυπη και πλήρης, ξεπερνά την πληροφοριακή και περιγραφική προσφορά. Προχωρώντας με επιστημονική επάρκεια σε συγκρίσεις, ανιχνεύσεις και εμβαθύνσεις, φωτίζει το υλικό της από πολλές γωνίες, καταλήγοντας σε ενδιαφέροντα ανθρωπολογικά συμπεράσματα, ανοίγοντάς το σε πολλαπλές και πολυεπίπεδες αναγνώσεις: εύκολα μπορούν να διακριθούν και αναλόγως να αξιοποιηθούν τα ιστορικά, θρησκειολογικά, κοινωνιολογικά, οικονομικά στοιχεία που αφθονούν στις σελίδες της. Αλλά το θησαύρισμα αυτό, που συνοδεύεται και συμπληρώνεται από ένα πλούσιο και κατατοπιστικότατο φωτογραφικό υλικό, είναι επίσης ο ασφαλέστερος οδηγός για όσους τιμούν τη λαϊκή παράδοση και προσπαθούν να τη διαφυλάξουν από τις κακόγουστες αναβιώσεις, τους φολκλορισμούς και τις γραφικότητες, που αφθονούν πλέον και απειλούν να αλλοιώσουν μορφές πολιτισμού με βαθύτατη ιστορία.
