Το Θ’ Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο στην Ελούντα (1-7 Οκτωβρίου, βλ. «Κυριακάτικη Καθημερινή» της 30ής Σεπτεμβρίου) ξεκίνησε τη Δευτέρα 1η Οκτωβρίου μάλλον… αντισυμβατικά: πριν από τον εναρκτήριο λόγο του καθηγητή Θεοχάρη Δετοράκη και τα χαιρετιστήρια της Γ.Γ. του ΥΠ.ΠΟ. κ. Λίνας Μενδώνη, του μητροπολίτη Πέτρας Νεκταρίου και άλλων προσωπικοτήτων, τα φώτα χαμήλωσαν απροειδοποίητα και οι παριστάμενοι παρακολούθησαν τη μικρή ταινία που γύρισε για την Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών ο Φίλιππος Κουτσάφτης («Αγέλαστος πέτρα») στη μνήμη του Νικολάου Πλάτωνος -μια ευχάριστη έκπληξη που συγκίνησε ιδιαίτερα τους μαθητές και συνεργάτες του επιφανούς αρχαιολόγου, ολόκληρη την κοινότητα της κρητικής αρχαιολογίας.
Στο καθαρά επιστημονικό μέρος, υπήρξαν οι ανακοινώσεις πέντε διακεκριμένων καθηγητών-ερευνητών πάνω στο θέμα «Συνείδηση και ταυτότητα των κοινοτήτων στην Κρήτη»: τον κ. Νίκο Φαράκλα απασχόλησε το ερώτημα της ελληνικής συνείδησης των Κρητών της αρχαϊκής εποχής.
Ο κ. Αγγελος Χανιώτης παρουσίασε τη συνθετότητα των κοινοτικών συνειδήσεων των Κρητών της ελληνιστικής εποχής, ενώ ο κ. Δημήτρης Τσουγγαράκης αναζήτησε την ταυτότητα των Κρητών της βυζαντινής περιόδου με όρους εθνικής συνείδησης.
Την πρώτη Ολομέλεια έκλεισαν οι καθηγητές Στέφανος Κακλαμάνης και Πασχάλης Κιτρομηλίδης: ο πρώτος με μια ενδιαφέρουσα ανακοίνωση για την προσέγγιση του ενετικού και του εντόπιου στοιχείου τον 16ο και 17ο αιώνα, ο δεύτερος θέτοντας τα προβλήματα της ιστοριογραφίας των νεώτερων χρόνων και την αποτυχία της, όπως υποστήριξε, να ενταχθεί αποδοτικά στο διεθνές επιστημονικό περιβάλλον, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τους όρους γένεσης του ελληνικού εθνικισμού στην Κρήτη.
Οι επόμενες μέρες αποδείχθηκαν εξίσου καρποφόρες. Ξεχώρισε η ανακοίνωση των Jean Driessen και Colin MacDonald πάνω στο θεμελιώδες ζήτημα της ηφαιστειακής καταστροφής και τους σεισμούς στη μινωική Κρήτη.
Στρώματα ηφαιστειακής τέφρας από τη Σαντορίνη, και άλλα συναφή ευρήματα που ήλθαν πρόσφατα στο φως στην Αν. Κρήτη, «μιλούν» για μεταφυσικό «φόβο» των Μινωιτών ως αποτέλεσμα της κατακλυσμιαίας εκείνης καταστροφής. Η ισχυρή τεκτονική δόνηση που προηγήθηκε της έκρηξης του ηφαιστείου, και η οποία έπληξε σφοδρότερα το κεντρικό τμήμα της Κρήτης, όπου η Κνωσός, ήταν φαινόμενο συνηθισμένο στην ούτως ή άλλως σεισμογενή νήσο, όμως η πρωτοφανής ηφαιστειακή έκρηξη που ακολούθησε, έσπειρε το δέος και την αβεβαιότητα, με αποτέλεσμα να υπονομευθεί ο σεβασμός προς την Κνωσό.
Το μείζον αυτό Κέντρο του μινωικού κόσμου, έχασε την αίγλη και το κύρος του, το ανάκτορό της υποβαθμίστηκε και ερειπώθηκε, χάνοντας τον έλεγχο στα κρητικά πράγματα. Το πολιτικό σύστημα διασπάσθηκε ίσως και σε περισσότερα του ενός κέντρα, και ακολούθησε σύρραξη μεταξύ τους. Οταν η Κνωσός ξαναγίνεται Κέντρο, βρίσκεται πια σε χρήση η Γραμμική γραφή Β -η Κρήτη δεν είναι πλέον «μινωική» αλλά «μυκηναϊκή».
Μια σημαντική ανακοίνωση, την Τετάρτη, του Βολφ Ντίτριχ Νιμάιερ, διευθυντή του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, για τον αποικισμό της Μιλήτου της Μικράς Ασίας από Μινωίτες στις αρχές της 2ης π.Χ. χιλιετίας, έρχεται να επιβεβαιώσει τη «μινωική θαλασσοκρατορία» και την κατάρρευσή της εξαιτίας της ηφαιστειακής έκρηξης της Θήρας: τα στρώματα θηραϊκής τέφρας που βρέθηκαν και στη Μίλητο μιλούν εύγλωττα -και, μαζί με τα ευρήματα της ομάδας του Jean Driessen στην Αν. Κρήτη, έρχονται να προστεθούν, σαν κομμάτια ενός εικονόγριφου, και να ενισχύσουν την υπόθεση για την ηφαιστειακή καταστροφή ενός ισχυρού και ακμαίου πολιτισμού.
