Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι ένα δημιούργημα της τηλεόρασης. Στην πραγματική ζωή, ήταν ένας αποτυχημένος επιχειρηματίας, με έξι χρεοκοπίες στο ενεργητικό του. Ωστόσο στο «The Apprentice» του NBC έπαιξε τον επιτυχημένο, αποφασιστικό CEO – και αυτή την περσόνα πούλησε στο αμερικανικό κοινό στην εκστρατεία του για την προεδρία το 2016.
Στη δεύτερη θητεία του, απαγκιστρωμένος από κάθε είδους αντίβαρα και φωνές αντιλογίας, έχει μετατρέψει την προεδρία σε έναν μαραθώνιο Reality TV, με την καταιγίδα εκτελεστικών διαταγμάτων, τις αναρτήσεις στο Truth Social και τις συνεχείς συνομιλίες με τους δημοσιογράφους (στο Οβάλ Γραφείο, στο Air Force 1) να του επιτρέπουν να παίζει το ρόλο του αφηγητή –πρωταγωνιστή (έστω παροιμιωδώς αναξιόπιστου)– και να αποφασίζει πότε θα λήξει ένα επεισόδιο και θα αρχίσει το επόμενο.
Μέχρι πρότινος, το κόλπο δούλευε. Η δημοτικότητά του μπορεί να έφθινε, οι αντιστάσεις κατά των μικρών και μεγάλων ατιμιών του μπορεί να ενισχύονταν, αλλά ήταν αναμφίβολα ο κυρίαρχος του παιχνιδιού, αυτός που καθόριζε τις εξελίξεις.
Μέχρι τώρα: δεν ξέρουμε πώς ή πότε θα σταματήσει ο πόλεμος στο Ιράν (τουλάχιστον η θερμή του φάση), και υπάρχει πάντα η πιθανότητα ανατροπών. Αλλά σε αυτή τη φάση, το ιρανικό καθεστώς, περαιτέρω ριζοσπαστικοποιημένο, δείχνει να έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων. Ο Τραμπ μπορεί να θέλει να αλλάξει κανάλι. Η Τεχεράνη όμως θα συνεχίσει και μετά το τέλος των βομβαρδισμών να ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ και θα τα αξιοποιήσει στον μέγιστο δυνατό βαθμό για να ευνοήσει τους φίλους της, να πονέσει οικονομικά τους εχθρούς της και να τους αποτρέψει από νέες επιθέσεις στο μέλλον. Ακόμα και μία χερσαία επιχείρηση των Αμερικανών δύσκολα θα αλλάξει αυτήν την εικόνα.
Το πλήγμα στο κύρος της υπερδύναμης και στις εκλογικές προοπτικές των Ρεπουμπλικανών είναι ήδη βαρύ. Η δυνατότητα χειραγώγησης της πραγματικότητας από τον πρόεδρο του Reality TV μοιάζει να έφτασε στα όριά της.
Μπορείτε να στείλετε τις σκέψεις σας στο [email protected] ή να με ακολουθήσετε στο Bluesky (@yanpal.bsky.social).
ΠΡΟΑΝΑΓΓΕΛΙΑ ΕΞΟΔΟΥ. Το διάγγελμα του Τραμπ, στις 4 τα ξημερώματα σήμερα, αποτέλεσε συνέχεια της προσπάθειας των τελευταίων ημερών να πειστούν οι Αμερικανοί πολίτες και ο κόσμος ότι ο πόλεμος έχει ήδη κερδηθεί. Ο πολεμοχαρής ειρηνοποιός ισχυρίστηκε ότι η αμερικανική επιχείρηση πλησιάζει την ολοκλήρωσή της και πως έχει υπάρξει πολύ επιτυχής. Δεν ανακοίνωσε το τέλος των βομβαρδισμών, αλλά εκτίμησε ότι θα τερματιστούν εντός τριών εβδομάδων, και κάλεσε τους Αμερικανούς να δουν την ευρύτερη εικόνα.
Επέμεινε, δε, στη διπολική του προσέγγιση, της στρατιωτικής βίας ταυτόχρονα με διαπραγματεύσεις, που δίνει νέα χροιά στην έννοια του Madman Theory: «Θα τους χτυπήσουμε εξαιρετικά σκληρά», είπε. «Τις επόμενες δύο με τρεις εβδομάδες, θα τους στείλουμε πίσω στη Λίθινη Εποχή, όπου ανήκουν. Εν τω μεταξύ, οι συζητήσεις συνεχίζονται».
Στο επιχειρησιακό μέτωπο, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ συνέχισαν να υποβαθμίζουν τις στρατιωτικές δυνατότητες του καθεστώτος. Η CENTCOM ανακοίνωσε χθες ότι ο αριθμός των στόχων που έχει πληγεί ξεπέρασε τους 12.300. Το περασμένο Σαββατοκύριακο 3.500 Αμερικανοί ναύτες και πεζοναύτες έφτασαν στην περιοχή.
Το καθημερινό μπαράζ των ιρανικών αντιποίνων συνεχίζεται. Οι αριθμοί πυραύλων και drones που εκτοξεύει έχουν μειωθεί σημαντικά, αλλά οι Ιρανοί πέτυχαν ορισμένους σημαντικούς στόχους, όπως το πανάκριβο αεροσκάφος AWACS (Airborne Warning & Control System), που κατέστρεψαν σε βάση στη Σαουδική Αραβία, τραυματίζοντας αρκετούς Αμερικανούς στρατιώτες.
Η ακρίβεια του συγκεκριμένου χτυπήματος προκάλεσε αίσθηση. Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, οι Ρώσοι παρέχουν στους Ιρανούς δορυφορικά δεδομένα –συμπεριλαμβανομένων εικόνων της σαουδαραβικής βάσης όπου στάθμευε το AWACS– που τους επιτρέπουν να στοχεύουν πιο αποτελεσματικά τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους στην περιοχή. Η Μόσχα, να υπενθυμίσουμε, είναι μέχρι στιγμής από τους μεγάλους κερδισμένους του πολέμου, εξαιτίας της εκτόξευσης των τιμών του πετρελαίου και της άρσης των αμερικανικών κυρώσεων στη διακίνησή του.
Συνεχίστηκε, παράλληλα, επίσης η χερσαία εισβολή και εντάθηκαν τα πλήγματα του Ισραήλ στον Λίβανο, με τις ισραηλινές δυνάμεις την Τρίτη να πλήττουν και περιοχές εκτός του ελέγχου της Χεζμπολάχ. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου, 1.268 άτομα έχουν σκοτωθεί στη χώρα τον τελευταίο μήνα, συμπεριλαμβανομένων και 53 υγειονομικών εργαζομένων. Και το περασμένο Σάββατο είχαμε την πρώτη εμπλοκή των Χούθι στον πόλεμο, με εκτόξευση βαλλιστικών πυραύλων κατά του Ισραήλ.
Η ΟΜΙΧΛΗ ΤΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑΣ. Στο διπλωματικό πεδίο, συνεχίστηκε το αλλόκοτο –και εξευτελιστικό για την Ουάσιγκτον– μοτίβο ο Αμερικανός πρόεδρος να ισχυρίζεται ότι επιτελείται σημαντική πρόοδος στις διαπραγματεύσεις και οι κατά τα λεγόμενα του Τραμπ απεγνωσμένοι για μία συμφωνία Ιρανοί να αρνούνται ότι λαμβάνουν καν χώρα. Μιλώντας στους δημοσιογράφους την Κυριακή, ο Τραμπ αναφέρθηκε στην ηγεσία του Ιράν ως «μία τελείως διαφορετική ομάδα ανθρώπων» που αποδεικνύονται «πολύ λογικοί», ισχυριζόμενος μάλιστα ότι επί της ουσίας έχει ήδη επιτευχθεί αλλαγή καθεστώτος – μία εκδοχή των πραγμάτων που διέψευσε ο ίδιος ο υπουργός των Εξωτερικών του.
Την επόμενη ημέρα, η Τεχεράνη επανέλαβε ότι δεν πρόκειται να συζητήσει τίποτα έως ότου οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί σταματήσουν να βομβαρδίζουν τη χώρα. Και χθες συνεχίστηκαν οι αντικρουόμενοι ισχυρισμοί: ο Τραμπ ανακοίνωσε μέσω Truth Social ότι η ιρανική ηγεσία ζήτησε εκεχειρία, αλλά πως ο ίδιος θέτει ως προϋπόθεση το άνοιγμα των Στενών (και δήλωσε ξαφνικά χαλαρός για τον κίνδυνο απόκτησης πυρηνικών όπλων από το καθεστώς). Οι Ιρανοί διέψευσαν ότι ζήτησαν εκεχειρία και επέμειναν ότι τα Στενά θα παραμείνουν κλειστά για τους Αμερικανούς.
Το Πακιστάν, που συνορεύει με το Ιράν και που δεν έχει αμερικανικές βάσεις, αλλά με έναν ισχυρό άνδρα, τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων, που συμπαθεί ιδιαίτερα ο Τραμπ (και με μεγάλη εξάρτηση από το πετρέλαιο του Περσικού), ενέτεινε τις προσπάθειές του την περασμένη εβδομάδα για να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για ειρηνευτικές συνομιλίες. Την Κυριακή έλαβε χώρα στο Ισλαμαμπάντ συνάντηση σε υψηλό επίπεδο μεταξύ του Πακιστάν, της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και της Αιγύπτου, ενώ την Τρίτη η Κίνα και το Πακιστάν εξέδωσαν κοινό σχέδιο πέντε σημείων για τον τερματισμό του πολέμου. Μετά τη συνάντηση της Κυριακής, ο Πακιστανός ΥΠΕΞ, Ισάκ Νταρ, είπε ότι θα ήταν «τιμή» για τη χώρα του να φιλοξενήσει συνομιλίες μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ στις «επόμενες ημέρες». Οι επόμενες ημέρες, ωστόσο, δεν έχουν ακόμα φτάσει.
ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΤΗΣ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΚΛΙΜΑΚΩΣΗΣ. Με τις διαπραγματεύσεις προς το παρόν να λαμβάνουν χώρα κυρίως στο μυαλό του Τραμπ, ο Αμερικανός πρόεδρος δέχεται πιέσεις από ορισμένες πλευρές –μεταξύ των οποίων το Ισραήλ και ορισμένες χώρες του Κόλπου– να κλιμακώσει περαιτέρω τον πόλεμο διατάζοντας χερσαίες επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Κάθε πιθανό σχέδιο ωστόσο –η κατάληψη του νησιού Χαργκ, το άνοιγμα των Στενών, πάνω από όλα η εξαγωγή των 440 κιλών εμπλουτισμένου ουρανίου, που θεωρείται ότι βρίσκεται κάτω από τα χαλάσματα των πυρηνικών εγκαταστάσεων της Ισφαχάν– συνοδεύεται από τεράστια ρίσκα και πολύ αβέβαια οφέλη.
Εκκρεμεί ωστόσο και η άλλη απειλή κλιμάκωσης: ο βομβαρδισμός των εργοστασίων παραγωγής ηλεκτρισμού και αφαλάτωσης του Ιράν. Ο Τραμπ την περασμένη Πέμπτη έδωσε νέα παράταση δέκα ημερών στον εαυτό του πριν δώσει εντολή για πλήγματα που δίχως άλλο αποτελούν εγκλήματα πολέμου. Φοβούμενος ωστόσο τα πιθανά κόστη μίας χερσαίας εισβολής, ίσως προτιμήσει να ολοκληρώσει με άλλου τύπου κρότο τις εχθροπραξίες, ώστε να έχει να επιδείξει ένα τρόπαιο που να διευκολύνει την απεμπλοκή των ΗΠΑ.
Ο Ρούμπιο, εν τω μεταξύ, σε δηλώσεις τη Δευτέρα που αναρτήθηκαν στον λογαριασμό του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στο X, διατύπωσε μία ακόμα εκδοχή των στόχων της «επιχείρησης» (η κυβέρνηση Τραμπ, μιμούμενη τον Πούτιν, αποφεύγει να μιλήσει για «πόλεμο»): την καταστροφή του ναυτικού και της αεροπορίας του Ιράν, τη διάλυση των εργοστασίων του και τη «σφοδρή υποβάθμιση» των δυνατοτήτων εκτόξευσης πυραύλων του καθεστώτος. Ούτε κουβέντα για τα Στενά ή για το πυρηνικό πρόγραμμα, που θα απαιτούσαν μπότες επί του εδάφους.
ΒΑΘΑΙΝΕΙ ΤΟ ΡΗΓΜΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Εν τω μεταξύ η εξέλιξη του πολέμου, και η εύλογη απροθυμία των Ευρωπαίων να βοηθήσουν τον Τραμπ να ξεμπλέξει από μία κατάσταση που ο ίδιος δημιούργησε χωρίς να τους συμβουλευτεί στο παραμικρό, έχει οξύνει για ακόμα μία φορά την ένταση μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Το πρώτο χαστούκι ήταν η άρνηση να ανταποκριθούν στο κάλεσμα του Αμερικανού προέδρου για αποστολή ναυτικών δυνάμεων για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Κατά την περασμένη εβδομάδα, το ρήγμα πήρε νέες διαστάσεις.
Το Ηνωμένο Βασίλειο συνέχισε να αρνείται τη χρήση αμερικανικών βάσεων στο έδαφός του για οτιδήποτε πέρα από επιθέσεις κατά ιρανικών εγκαταστάσεων παραγωγής πυραύλων και drones. (Οι Βρετανοί σήμερα θα φιλοξενήσουν συνάντηση μέσω τηλεδιάσκεψης 35 χωρών για την αναζήτηση λύσεων για το άνοιγμα των Στενών).
Η Γαλλία αρνήθηκε τη χρήση του εναέριου χώρου της σε αμερικανικά αεροπλάνα που μετέφεραν προμήθειες για το Ισραήλ. Η Ιταλία της φιλο-τραμπικής Τζόρτζια Μελόνι αρνήθηκε αίτημα για την προσγείωση αμερικανικών αεροπλάνων με όπλα για τον πόλεμο στη βάση της Σιγκονέλα στη Σικελία. Η παγίως φιλοαμερικανική Πολωνία αρνήθηκε αίτημα για τη μεταφορά συστήματος Patriot στη Μέση Ανατολή. Οσο για την Ισπανία του Πέδρο Σάντσεθ, έχει πλέον κλείσει τελείως τον εναέριο χώρο της σε αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη.
Ο Τραμπ, έξαλλος, προειδοποίησε τους Ευρωπαίους ότι «πρέπει να μάθετε να πολεμάτε για τον εαυτό σας, οι ΗΠΑ δεν θα είναι να σας βοηθήσει πια, όπως δεν ήσαστε εσείς εκεί για εμάς». Μιλώντας στη βρετανική Daily Telegraph, είπε ότι εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. Μπορεί το National Defense Authorization Act, που ψηφίστηκε στα τέλη του 2023 (με σπόνσορα τον Μάρκο Ρούμπιο), να απαγορεύει κάτι τέτοιο χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των 2/3 της Βουλής και της Γερουσίας, αλλά η δήλωση από μόνη της καθιστά το άρθρο 5 περίπου νεκρό γράμμα.
Ο Ιβο Ντάαλντερ, πρώην πρέσβης των Αμερικανών στο ΝΑΤΟ, έγραψε για τη «χειρότερη κρίση» στην Ιστορία της συμμαχίας. Θα εξακολουθήσει να υφίσταται ουσιωδώς στο τέλος αυτού αχρείαστου, καταστροφικού πολέμου; Το ερώτημα είναι πλέον ανοιχτό.
Το Σάββατο ήταν ακόμα μία ημέρα διαδηλώσεων ανά τις Ηνωμένες Πολιτείες (και κάποιες εκτός συνόρων) υπό το σύνθημα «No Kings». Οι διοργανωτές εκτίμησαν ότι βγήκαν στους δρόμους συνολικά 8 εκατομμύρια άτομα – ένα εκατομμύριο περισσότερα από τον περασμένο Οκτώβριο. Μία από τις πιο ζωηρές συγκεντρώσεις έλαβε χώρα –με τη συμμετοχή του Μπρους Σπρίνγκστιν– στη Μινεσότα, όπου τον Ιανουάριο οι ομοσπονδιακές δυνάμεις καταστολής δολοφόνησαν δύο διαδηλωτές.
Παράλληλα, η δημοτικότητα του Τραμπ συνέχισε να κατρακυλά. Σύμφωνα με το Economist, στις 29 Μαρτίου βρισκόταν στις μείον 20 μονάδες (36% επιδοκιμασία έναντι 57% αποδοκιμασία), στο χαμηλότερο επίπεδο στο οποίο έχει βρεθεί ποτέ ως πρόεδρος. Σε αυτό έχει συμβάλει και η αρνητική στάση της κοινής γνώμης απέναντι στον πόλεμο στο Ιράν, με 28% μόνο να υποστηρίζουν την επίθεση. Η αύξηση των τιμών των καυσίμων, από την πλευρά της, έχει διογκώσει τη δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων με τη διαχείριση της οικονομίας, με μόνο 31% να εγκρίνουν την πολιτική του Τραμπ στο πεδίο αυτό, σύμφωνα με δημοσκόπηση της SRSS για το CNN.
Το αποτέλεσμα είναι οι Δημοκρατικοί να θεωρούνται πλέον το συντριπτικό φαβορί για την ανάκτηση του ελέγχου της Βουλής των Αντιπροσώπων και να έχουν ίσες πιθανότητες να κατακτήσουν την πλειοψηφία στη Γερουσία. Αν συμβεί αυτό, θα είναι η αρχή του τέλους για το αυταρχικό πείραμα του Τραμπ.
63%. Αυτό ήταν το ποσοστό αύξησης της διεθνούς τιμής του πετρελαίου τύπου Brent μέσα στον Μάρτιο – το μεγαλύτερο μηνιαίο που έχει καταγραφεί στα χρονικά, ξεπερνώντας κατά πολύ το προηγούμενο ρεκόρ (46%) που σημειώθηκε στον απόηχο της εισβολής του Ιράκ στο Κουβέιτ τον Αύγουστο του 1990. Το Brent την Τρίτη έκλεισε πάνω από τα 118 δολάρια, ενώ το West Texas, που διαμορφώνει τις τιμές των καυσίμων στις ΗΠΑ, έκλεισε τη Δευτέρα πάνω από τα 100 δολάρια για πρώτη φορά από το 2022. Η τιμή της αμόλυβδης στις Ηνωμένες Πολιτείες εκτοξεύθηκε τον τελευταίο μήνα κατά 36%, ενώ αυξήσεις έχουν καταγραφεί στις τιμές των καυσίμων ανά την Ευρώπη και ειδικά την Ασία, με τις κυβερνήσεις να σπεύδουν να λάβουν αντισταθμιστικά μέτρα και να επεξεργάζονται πολιτικές ελέγχου του πληθωρισμού που έρχεται.
ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ
ΣΤΟ PAX TRUMPIANA.
«Νομισματική πολιτική: Μην αντιδράσετε υπερβολικά με μία πρόωρη σύσφιγξη. Η θέση εκκίνησης είναι εντελώς διαφορετική από αυτή του τελευταίου μεγάλου ενεργειακού σοκ το 2022. Τότε, ο πληθωρισμός αυξανόταν ήδη ραγδαία, τροφοδοτούμενος από τη συσσωρευμένη ζήτηση και τα δημοσιονομικά κίνητρα. Αυτή τη φορά ξεκινάμε από μια ουδέτερη θέση – πληθωρισμός στο 2%. Επικεντρωθείτε στις μεσοπρόθεσμες προσδοκίες. Αυτό κάνει στην πραγματικότητα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, οπότε δεν νομίζω ότι χρειάζονται τη συμβουλή μου.
Δημοσιονομική πολιτική: να διασφαλίσετε ότι το όποιο πακέτο τόνωσης θα είναι προσωρινό και στοχευμένο σε αυτούς που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη. Να επαναλάβετε τις εθνικές δεσμεύσεις για μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική προσαρμογή, στον βαθμό που αυτή απαιτείται από τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της Ε.Ε. Μην παρεμβαίνετε στις τιμές της αγοράς στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Μην ανακατεύεστε με το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών, καθώς αυτό θα έστελνε λάθος μήνυμα στους επενδυτές ενέργειας. Περιορίστε την αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου σε συντονισμό με άλλους μεγάλους αγοραστές LNG (Ιαπωνία, Νότια Κορέα) για να αποτρέψετε έναν πόλεμο προσφορών και να συντονιστείτε για μέτρα εξοικονόμησης φυσικού αερίου. Επιταχύνετε την ηλεκτροκίνηση».
ΤΖΕΡΟΜΙΝ ΖΕΤΕΛΜΑΓΙΕΡ, διευθυντής, ινστιτούτο Bruegel (οδηγίες διαχείρισης της νέας ενεργειακής κρίσης)
❗Το New Yorker εξηγεί πώς το Πακιστάν αναδεικνύεται σε διαμεσολαβητή-κλειδί για τον τερματισμό του πολέμου στο Ιράν
❗Ο Τζόναθαν Τσέιτ γράφει για την αντιφατική ρητορική του Τραμπ, που προσπαθεί ταυτόχρονα να φοβίσει τους Ιρανούς και να καθησυχάσει την αγορά πετρελαίου
❗Ενα must-read από τον Λόρενς Φρίντμαν για το αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει η αμερικανική εκστρατεία κατά του Ιράν
❗Ο Φαρίντ Ζακάρια του CNN εστιάζει στην αβάσταχτη ελαφρότητα των διακηρύξεων του Αμερικανού προέδρου
❗O Τραμπ και ο Χέγκσεθ του SNL –που δεν απέχουν πολύ από τους πραγματικούς– δίνουν τη δική τους εκδοχή για το πώς πάει ο πόλεμος και γιατί σκαρφαλώνουν οι τιμές των καυσίμων
