Ο Α’ Πόλεμος του Περσικού, στις αρχές του 1991, σφράγισε τον θρίαμβο των Ηνωμένων Πολιτειών στον Ψυχρό Πόλεμο και εγκαινίασε τη «μονοπολική στιγμή» (unipolar moment) στη σύγχρονη γεωπολιτική ιστορία, με την Ουάσιγκτον αδιαφιλονίκητο κυρίαρχο στην παγκόσμια σκηνή. Το σίκουελ, το 2003, εξελίχθηκε σε χαίνουσα πληγή για τις Ηνωμένες Πολιτείες, με τεράστιο κόστος σε αίμα και θησαυρό, και σε σημείο καμπής στη συγκριτική ισχύ της ακόμα κυρίαρχης υπερδύναμης και της αναδυόμενης ανταγωνίστριάς της στην Απω Ανατολή.
Το τρίτο μέρος της σειράς συμπληρώνει αύριο τέσσερις εβδομάδες. Εχει αναδείξει πανηγυρικά το στρατηγικό κενό στον πυρήνα του συστήματος λήψης αποφάσεων στην αμερικανική πρωτεύουσα – είναι μάλλον ευφημισμός να μιλάμε καν για «σύστημα». Εχει προκαλέσει άνευ προηγουμένου διαταραχή στη διεθνή αγορά του πετρελαίου, των παραγώγων του και του φυσικού αερίου, καθώς και πολλών άλλων ζωτικών πρώτων υλών που εξάγονται από τον Περσικό.
Την ίδια στιγμή, έχει ενισχύσει ποικιλοτρόπως οικονομικά το ίδιο το ιρανικό καθεστώς και τη Μόσχα, η οποία εισπράττει ιλιγγιώδη ποσά από τις αυξημένες τιμές του αργού και τη χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων, την ίδια στιγμή που παρέχει πληροφορίες στην Τεχεράνη για αμερικανικούς στόχους. Και οι φόβοι για τον πληθωρισμό που έρχεται έχουν οδηγήσει στο μεγαλύτερο άλμα στο κόστος δανεισμού των ΗΠΑ από τον Οκτώβριο του 2024.
Το πραγματικά δυσοίωνο είναι το εξής: η οδός των διαπραγματεύσεων δεν δείχνει καθόλου ελπιδοφόρα, καθώς οι Ιρανοί δεν έχουν καμία εμπιστοσύνη στον Τραμπ –γιατί να έχουν άλλωστε, όταν δύο φορές αποφάσισε να τους βομβαρδίσει ενώ υποτίθεται συνομιλούσαν;– και δείχνουν να έχουν μαξιμαλιστικές απαιτήσεις για να συναινέσουν σε κατάπαυση του πυρός. Εν τω μεταξύ, τόσο το Ισραήλ, όσο –αυξανόμενα– και οι αραβικές χώρες του Περσικού επιθυμούν οι εχθροπραξίες να συνεχιστούν έως ότου το καθεστώς ανατραπεί ή έστω αποδυναμωθεί καταλυτικά. Και ο Αμερικανός πρόεδρος, ενώ λέει ότι ο πόλεμος τελείωσε, ταυτόχρονα αποφάσισε να στείλει 2.000 στρατιώτες της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας στη Μέση Ανατολή, ενώ 2.200 πεζοναύτες αναμένονται στην περιοχή αύριο και 2.500 περίπου ακόμα να είναι εν πλω.
Με άλλα λόγια, μυρίζει κλιμάκωση.
→ Ως συνήθως, με βρίσκετε για τα περαιτέρω στο [email protected] και στο Bluesky (@yanpal.bsky.social).
SIT REP, IV. Την εβδομάδα που πέρασε παγιώθηκε η εικόνα ενός πολέμου όπου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν την επιχειρησιακή υπεροπλία, αλλά το Ιράν διατηρεί το στρατηγικό πλεονέκτημα. Σύμφωνα με ενημέρωση χθες το βράδυ από τον επικεφαλής της Κεντρικής Διοίκησης (CENTCOM) των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, ναύαρχο Μπραντ Κούπερ, οι ΗΠΑ έχουν πλήξει περισσότερους από 10.000 στόχους στο Ιράν και έχουν καταστρέψει το 92% των μεγάλων πλοίων του ιρανικού πολεμικού ναυτικού.
Το καθεστώς, ωστόσο, συνεχίζει να ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ, οδηγώντας σε δραστική μείωση των εμπορικών ροών από την περιοχή, ενώ παράλληλα διασφαλίζει τη συνέχιση των δικών του εξαγωγών πετρελαίου. Την Τρίτη ανακοίνωσε ότι εγγυάται την ασφαλή διέλευση από τα Στενά για μη εχθρικά πλοία – στον βαθμό που δεν συνδράμουν με οποιονδήποτε τρόπο τις χώρες που του επιτέθηκαν.
Με την απόφαση των ΗΠΑ στα τέλη της προηγούμενης εβδομάδας να άρουν τις κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο που βρίσκεται ήδη φορτωμένο σε δεξαμενόπλοια –περίπου 140 εκατ. βαρέλια– και χάρη στις ιδιαίτερα υψηλές τιμές που έχει προκαλέσει ο πόλεμος, η Τεχεράνη αναμένεται να εισπράξει τεράστια ποσά, περίπου 14 δισ. δολάρια. Η κίνηση αυτή του Τραμπ –που είχε επικρίνει έντονα τον Μπαράκ Ομπάμα για αποδέσμευση πολύ μικρότερων ποσών προς το Ιράν στο πλαίσιο της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα– προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων από νομοθέτες και των δύο κομμάτων. Αποτελεί μια κωμικοτραγική ένδειξη της έλλειψης σοβαρότητας του αμερικανικού σχεδιασμού για τον πόλεμο.
Παράλληλα, σύμφωνα με χθεσινό ρεπορτάζ του Bloomberg, το οπλοστάσιο του Ιράν έχει μεν αποδεκατιστεί, αλλά οι πύραυλοι που απομένουν, οι οποίοι εκτοξεύονται από απομακρυσμένες βάσεις στα ανατολικά της χώρας, χτυπούν πιο αποτελεσματικά.
Την περασμένη Παρασκευή, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, το Ιράν εξαπέλυσε δύο διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους κατά της αμερικανο-βρετανικής βάσης στη νήσο Ντιέγκο Γκαρσία, στην καρδιά του Ινδικού Ωκεανού (ο ένας απέτυχε να φτάσει στον στόχο του και ο άλλος αναχαιτίστηκε). Η απόσταση μεταξύ του Ιράν και του Ντιέγκο Γκαρσία είναι περίπου 4.000 χιλιόμετρα, σχεδόν διπλάσια από την ανώτατη εμβέλεια που το καθεστώς ισχυριζόταν ότι διαθέτει. Ο περιορισμός στα 2.000 χιλιόμετρα, ωστόσο, ήταν κατ’ επιλογή – και η στάση των Ιρανών ενδεχομένως άλλαξε μετά την 28η Φεβρουαρίου. Η Τεχεράνη πάντως διέψευσε ότι επρόκειτο για δικό της χτύπημα, μιλώντας για προβοκάτσια.
Στον Λίβανο, το Ισραήλ συνέχισε να επεκτείνει τις επιχειρήσεις του κατά της Χεζμπολάχ και την κατοχή του επί των νοτίων εδαφών της χώρας. Ο αριθμός των νεκρών από την ισραηλινή εισβολή ξεπερνά τους 1.000, συμπεριλαμβανομένων τουλάχιστον 18 παιδιών και 40 υγειονομικών εργαζόμενων.
TACO TIME. Στο διπλωματικό μέτωπο, οι δύο πλευρές προς το παρόν δεν συμφωνούν καν για το αν λαμβάνουν χώρα συνομιλίες ή όχι – γεγονός ενδεικτικό της δυσκολίας που θα αντιμετωπίσει επί της ουσίας οποιαδήποτε προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας για κατάπαυση του πυρός. Ο Τραμπ το Σάββατο (από το Μαρ-α-Λάγκο) έριξε άλλη μία βόμβα μέσω Truth Social, δίνοντας στους Ιρανούς διορία 48 ώρες να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, ειδάλλως θα βομβάρδιζε τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρισμού της χώρας (ένα έγκλημα πολέμου, για όσους ακόμα ενδιαφέρονται για τέτοια μικροπράγματα).
Σύμφωνα με μία εκδοχή του τι συνέβη στη συνέχεια, ο Λευκός Οίκος ενημερώθηκε για τις τετραμερείς επαφές που είχαν λάβει χώρα δύο ημέρες νωρίτερα στο Ριάντ μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας, της Αιγύπτου και του Πακιστάν και έκρινε ότι υπήρχε προοπτική για πρόοδο στην κατεύθυνση διπλωματικής λύσης – εξ ου και ο Τραμπ τη Δευτέρα έδωσε παράταση πέντε ημερών στο τελεσίγραφο προς την Τεχεράνη. Πιο πειστικό μάλλον είναι ότι οι Σαουδάραβες, μαζί με άλλες χώρες στη γραμμή του ιρανικού πυρός, του εξήγησαν το χάος –και τον πανικό στις αγορές– που θα επακολουθούσε από τα προαναγγελθέντα ιρανικά αντίποινα σε ένα τέτοιο χτύπημα (μεταξύ των οποίων κατά των ζωτικής σημασίας εργοστασίων αφαλάτωσης) και υποχρεώθηκε σε μία ακόμα ταπεινωτική αναδίπλωση.
ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑΣ. Σε κάθε περίπτωση, την Τρίτη, παρά τις ιρανικές διαψεύσεις –και τις κατηγορίες ότι τα λεγόμενά του συνιστούν απλώς απόπειρα χειραγώγησης των αγορών– ο Τραμπ επέμεινε ότι οι διαπραγματεύσεις είναι εν εξελίξει, με τη συμμετοχή μάλιστα των (μάλλον σιωπηλών τις τελευταίες εβδομάδες) Τζ. Ντ. Βανς και Μάρκο Ρούμπιο. Το Ιράν, είπε, είναι τόσο κοντά στην ήττα, που επιθυμεί διακαώς να υπάρξει συμφωνία κατάπαυσης του πυρός. Με τη συνήθη προκλητική του ελαφρότητα, σαν να είναι οικοδεσπότης σε βραδιά ψυχαγωγίας στο Λας Βέγκας, είπε ότι μπορεί τα Στενά να τα διαχειρίζεται στο μέλλον ο ίδιος, μαζί με «οποιονδήποτε είναι ο αγιατολάχ». Ισχυρίστηκε επίσης ότι οι Ιρανοί έκαναν «ένα πολύ μεγάλο δώρο» στις ΗΠΑ που συνδέεται με τα Στενά, χωρίς να διευκρινίσει περαιτέρω (μάλλον αναφερόταν στη διέλευση ενός μικρού αριθμού πλοίων).
Την ίδια ημέρα, πάντως ιρανικοί πύραυλοι συνέχισαν να πλήττουν στόχους στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και ο εκπρόσωπος του ιρανικού στρατού έλεγε ότι οι ΗΠΑ «διαπραγματεύονται με τον εαυτό τους» για να ξεφύγουν από μία «στρατηγική ήττα». Χθες, ο Τραμπ επανήλθε στη γραμμή της «άνευ όρων συνθηκολόγησης», που μάλλον δεν θα βρει ενθουσιώδη ανταπόκριση στην Τεχεράνη.
Οσο για τα περί χειραγώγησης, είναι αξιοσημείωτο ότι μόλις 15 λεπτά πριν από την ανάρτηση του Τραμπ τη Δευτέρα περί «εποικοδομητικών συνομιλιών» με το Ιράν, έγινε τεράστιος όγκος συναλλαγών σε προθεσμιακά συμβόλαια πετρελαίου Brent και West Texas – πωλήσεις συνολικής αξίας 580 εκατ. δολαρίων μέσα σε ένα λεπτό, σύμφωνα με υπολογισμούς των Financial Times. Οπως και κάτι ύποπτα ακριβείς προβλέψεις στο Polymarket πριν από την απαγωγή Μαδούρο και την έναρξη των επιχειρήσεων στο Ιράν, είτε κάποιοι ήταν πολύ τυχεροί, είτε εκμεταλλεύτηκαν απόρρητες πληροφορίες για να θησαυρίσουν…
ΑΓΕΦΥΡΩΤΟ ΧΑΣΜΑ. Οι χώρες-διαμεσολαβητές ήλπιζαν ότι θα γινόταν μία πρώτη συνάντηση ακόμα και σήμερα, στο Ισλαμαμπάντ. Ωστόσο οι διαρροές από τα δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα για τις προϋποθέσεις της κατάπαυσης του πυρός αναδεικνύουν το μέγεθος της πρόκλησης. Οι Αμερικανοί απαιτούν την καταστροφή των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν, την αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου και της παραγωγής βαλλιστικών πυραύλων, τον τερματισμό της υποστήριξης σε ένοπλες οργανώσεις στην ευρύτερη περιοχή και το άνοιγμα των Στενών. Το ιρανικό καθεστώς, υπό τον έλεγχο πλέον των σκληροπυρηνικών Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, χθες απέρριψε τα αμερικανικά προαπαιτούμενα και είπε ότι ο πόλεμος θα λήξει όταν εκείνο το αποφασίσει, και με τους όρους που εκείνο θα θέσει.
Και ποιοι είναι αυτοί οι όροι; Μεταξύ άλλων, το κλείσιμο των αμερικανικών βάσεων στον Περσικό, πληρωμή πολεμικών αποζημιώσεων στο Ιράν, επιβολή τελών στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά, τερματισμός των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο και η συνέχιση, χωρίς περιορισμούς, του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων.
Δεν το λες και σύγκλιση απόψεων.
Μία από τις πολλές αρνητικές πτυχές της θητείας του ολίγιστου Πιτ Χέγκσεθ στο υπουργείο Αμυνας αφορά τη στάση του απέναντι στους αμυντικούς ανταποκριτές – ένα ζήτημα που αναδεικνύεται σε επιτακτικής σημασίας εν καιρώ πολέμου, με την επίσημη ενημέρωση από το Πεντάγωνο να είναι πιο φειδωλή σε αντικειμενικές πληροφορίες και πιο επιθετικά προπαγανδιστική από ποτέ άλλοτε. Στα τέλη της προηγούμενης εβδομάδας, εκδικάζοντας προσφυγή των New York Times, ομοσπονδιακός δικαστής απεφάνθη ότι οι περιορισμοί που έχει θέσει στο Πεντάγωνο στους ανταποκριτές συνιστούν παραβίαση της 1ης Τροπολογίας του Συντάγματος. O δικαστής, ο Πολ Φρίντμαν, διέταξε την ηγεσία του υπουργείου να επαναφέρει σε ισχύ τις διαπιστεύσεις επτά δημοσιογράφων των Times, οι οποίες είχαν αφαιρεθεί τον περασμένο Οκτώβριο όταν είχαν αρνηθεί να υπογράψουν τη νέα πολιτική του Πενταγώνου για τη δημοσιογραφική κάλυψη, που θα τους μετέτρεπε ουσιαστικά σε φερέφωνα του Χέγκσεθ.
Αντιδρώντας στην κατάργηση των προηγούμενων μέτρων του, το Πεντάγωνο τη Δευτέρα ανακοίνωσε νέους περιορισμούς. Μεταξύ άλλων, θα κλείσει τον χώρο εργασίας των δημοσιογράφων και θα τους μεταφέρει σε χώρο εκτός του κεντρικού κτιρίου, με την πρόσβασή τους σε αυτό να επιτρέπεται πλέον μόνο με συνοδό.
Η καλή είδηση σε όλα αυτά είναι ότι οι φαιδρές αυτές προσπάθειες χαλιναγώγησης των ανταποκριτών έχουν εν πολλοίς αποτύχει – εξ ου και τα κλαψουρίσματα του Χέγκσεθ για τον ανεπαρκή πατριωτισμό των ΜΜΕ.
58% Μόνο αυτό το μέρος της χωρητικότητας του Στρατηγικού Αποθέματος Πετρελαίου των ΗΠΑ –415 από 714 εκατ. βαρέλια– ήταν γεμάτο όταν ο Τραμπ αποφάσισε να επιτεθεί στο Ιράν. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δεσμευτεί να αναπληρώσει τις ποσότητες που είχε διαθέσει στην αγορά ο προκάτοχός του, Τζο Μπάιντεν, για να συγκρατήσει την αύξηση των τιμών στον απόηχο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, αλλά δεν το έκανε. Είναι μία ακόμα ένδειξη του πόσο απροετοίμαστη εισήλθε η υπερδύναμη στον νέο μεγάλο πόλεμο που ξεκίνησε στη Μέση Ανατολή.
ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ
ΣΤΟ PAX TRUMPIANA.
«Το ενδεχόμενο έναρξης χερσαίων επιχειρήσεων είναι απευκταίο. Οι δύο προηγούμενες, Ιράκ και Αφγανιστάν, κατέληξαν σε αποτυχία. Το Ιράν είναι ένας αντίπαλος πολύ ισχυρότερος και των δύο. Επέμβαση ξένων δυνάμεων θα συσπειρώσει μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού του εναντίον τους και θα πολλαπλασιάσει τις ασύμμετρες απειλές.
Για την Ευρώπη η εμπλοκή των ΗΠΑ σε χερσαίες επιχειρήσεις μπορεί να μεταφρασθεί σε πίεση να συμμετάσχει. Αυτή η πιθανότατα θα ασκηθεί εντός ΝΑΤΟ, ενδεχομένως και με το επιχείρημα ότι μια χώρα-μέλος, οι ΗΠΑ, βρίσκονται σε κίνδυνο. Καθώς μια συμφωνία θα είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί, το ρήγμα μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού θα βαθύνει ακόμη περισσότερο. Αναλόγως της εξέλιξης της επιχείρησης, ο πρόεδρος Τραμπ μπορεί να λάβει μέτρα “εκδικητικά” όπως δραματική μείωση της αμερικανικής παρουσίας και οικονομικής-στρατιωτικής στήριξης στο Ουκρανικό ή, ακόμη χειρότερα, αναθεώρηση της θέσης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ. Καθώς η Σύνοδος Κορυφής στην Αγκυρα απέχει μόλις μερικούς μήνες –έχει προγραμματισθεί τον Ιούλιο– είναι πιθανό να αποτελέσει το “θέατρο” της ρήξης ΗΠΑ με τους Ευρωπαίους συμμάχους. Επομένως, οι τελευταίοι θα πρέπει να είναι έτοιμοι για το διαζύγιο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται».
ΙΝΩ ΑΦΕΝΤΟΥΛΗ, Επικεφαλής Παρατηρητηρίου Γεωπολιτικής και Διπλωματίας, ΕΛΙΑΜΕΠ
❗Η Χελάιμα Κροφτ, πρώην αναλύτρια της CIA και νυν επικεφαλής Παγκόσμιας Στρατηγικής για τα Εμπορεύματα στην RBC Capital Markets, είναι εξαιρετικά διαφωτιστική για τη διαταραχή στη διεθνή αγορά ενέργειας συνομιλώντας στο «The Long Game» με τον Τζέικ Σάλιβαν και τον Τζον Φάινερ
❗Εδώ μπορείτε να διαβάσετε για τις συνεχείς παρεμβάσεις του πάπα Λέοντα, του πρώτου Αμερικανού ποντίφικα, υπέρ της κατάπαυσης του πυρός στο Ιράν, χαρακτηρίζοντας τον πόλεμο «σκάνδαλο ενώπιον του Θεού και της ανθρωπότητας»
❗Σύμφωνα με τα ευρήματα της νεότερης δημοσκόπησης του Reuters/Ipsos (δημοσιεύθηκε την Τρίτη), η δημοτικότητα του Τραμπ έχει πέσει στα χαμηλότερα επίπεδα της δεύτερης θητείας του, στο 36% (μόνο μετά την 6η Ιανουαρίου έχει βυθιστεί περισσότερο), με μόλις 35% να εγκρίνουν την επίθεση στο Ιράν και μόλις έναν στις τέσσερις να επιδοκιμάζει τις πολιτικές του προέδρου για το κόστος ζωής
❗To New Yorker εμβαθύνει στο πώς ο πόλεμος πυροδότησε την εκστρατεία αποσταθεροποίησης της παγκόσμιας οικονομίας από την Τεχεράνη – και αναδεικνύει πόσο ανέτοιμες ήταν οι ΗΠΑ για να την αντιμετωπίσουν
❗Το Reuters αποκαλύπτει το τηλεφώνημα Νετανιάχου – Τραμπ 48 ώρες πριν από την έναρξη του πολέμου, στο οποίο ο Ισραηλινός πρωθυπουργός προέτρεψε τον Αμερικανό πρόεδρο να εκδικηθεί για τις φερόμενες απόπειρες κατά της ζωής του ενορχηστρωμένες από το θεοκρατικό καθεστώς
❗Ο θρυλικός επενδυτής Ρέι Ντάλιο γράφει για την «τελική μάχη» (αυτή για τον έλεγχο των Στενών) και τις συνέπειες για την αμερικανική ισχύ αν οι ΗΠΑ τη χάσουν
