Το 1998 κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους μια ανώδυνη κωμωδία με τίτλο “The Wedding Singer”. Στην ταινία ο κωμικός Ανταμ Σάντλερ υποδύεται έναν τραγουδιστή που τραγουδάει σε γάμους, τον οποίο η δικιά του νύφη τον εγκαταλείπει και, συντετριμμένος, ερωτεύεται την Ντρου Μπάριμορ. Γίνονται κι άλλα πράγματα στην ταινία ασφαλώς, διάφορες κωμικές στιγμές, και μια ενδιαφέρουσα ερμηνεία του Στιβ Μπουσέμι. Ο λόγος όμως που σας γράφω σήμερα εδώ για μια ταινία που είτε δεν έχετε δει είτε, αν έχετε δει, μάλλον έχετε ολωσδιόλου ξεχάσει, είναι άλλος: η υπόθεση του “The Wedding Singer” διαδραματίζεται το 1985. Ενα από τα βασικά στοιχεία της υπόθεσης και της ταινίας ολόκληρης είναι ότι αποτυπώνει τη μουσική, τα ρούχα, τις πολιτισμικές αναφορές και τις μόδες της δεκαετίας του ’80. Η ταινία, επαναλαμβάνω, κυκλοφόρησε το 1998. Δεκατρία χρόνια μετά το 1985. Και παρ’ όλα αυτά, ο κόσμος του 1998, που την παρακολουθούσε, γέλαγε με τις περούκες, το μακιγιάζ, τα ρούχα και τα τραγούδια των 80s.
Αν γυριζόταν σήμερα το “The Wedding Singer”, με ακριβώς το ίδιο κόνσεπτ, τότε η υπόθεσή του θα έπρεπε να διαδραματίζεται το 2013. Πόσοι από τους σημερινούς θεατές θα γελάγαμε ή, έστω, θα βρίσκαμε αξιοσημείωτα διαφορετικά τα χτενίσματα, τη μουσική ή τα ρούχα από τα σημερινά;
Μια χρονιά νωρίτερα, το 1997, κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους μια άλλη κωμωδία, με τίτλο “Austin Powers: International Man of Mystery”. Ενας άλλος κωμικός, ο Μάικ Μάιερς, υποδυόταν εδώ έναν Βρετανό μυστικό κατάσκοπο που μπαίνει σε κρυογονική κατάψυξη το 1967 και επιστρέφει σε δράση το 1997, για να σταματήσει τον κακό Dr. Evil. Η όλη αφετηρία της ταινίας, και η αφορμή για τα περισσότερα αστεία, είναι η ανικανότητα ενός ανθρώπου από τη δεκαετία του 1960 να προσαρμοστεί στις κοινωνικές και πολιτισμικές νόρμες της δεκαετίας του 1990. Οι διαφορές είναι, βεβαίως, τραβηγμένες από τα μαλλιά, αλλά ολόκληρη η ταινία βασίζεται σε αυτή την αναμφισβήτητη αλήθεια: ότι ο κόσμος του 1997 ήταν πάρα πολύ διαφορετικός από τον κόσμο του 1967, τόσο διαφορετικός που καταντά ξεκαρδιστικό.
Ξέρετε τι θα σας γράψω τώρα.
Αν σήμερα γυριζόταν η ταινία με τον Οστιν Πάουερς, με ακριβώς το ίδιο κόνσεπτ, τότε ο κατάσκοπος της υπόθεσης θα είχε μπει στην κατάψυξη το 1996. Πόσο μεγάλες είναι οι κοινωνικές και οι πολιτισμικές διαφορές του κόσμου μας σήμερα από τον κόσμο του 1996; Είναι αρκετά μεγάλες για να φανταστεί κανείς ξεκαρδιστικές παρεξηγήσεις και ευτράπελα; Εχει καμία σχέση το μέγεθος των διαφορών και των εξελίξεων που έγιναν στην περίοδο 1967-1997 με τις διαφορές και τις εξελίξεις της περιόδου 1996-2026;
Εχουμε ξαναγράψει για το φαινόμενο αυτό. Τις τελευταίες δεκαετίες είναι σαν η πρόοδος του κόσμου μας να έχει επιβραδυνθεί. Οχι σε όλους τους τομείς, ασφαλώς, και όχι σε όλα τα επίπεδα. Και, ακόμα και στα επίπεδα που έχει υπάρξει επιβράδυνση, κάποια πρόοδος εξακολουθεί να υφίσταται. Αλλά σε κάποιους τομείς η επιβράδυνση είναι κραυγαλέα. Στη μουσική, για παράδειγμα, κάποτε κάθε δεκαετία είχε τους δικούς της ήχους, εντελώς διαφορετικές κατηγορίες, άλλα μέσα, διαφορετικές φόρμες. Η μουσική της δεκαετίας του 1940 δεν είχε καμία σχέση με τη μουσική της δεκαετίας του 1960, που δεν είχε καμία σχέση με τη μουσική της δεκαετίας του 1980. Η μουσική του 2026, όμως, δεν είναι και τόσο διαφορετική από τη μουσική που ακούγαμε το 2006. Σήμερα το 70% της μουσικής που ακούει ο κόσμος στις υπηρεσίες streaming είναι παλιά ακούσματα, όχι καινούργια τραγούδια.
Υπάρχουν, βεβαίως, διάφορες εξηγήσεις για το φαινόμενο αυτό. Το πώς φτιάχνεται η μαζική τέχνη έχει αλλάξει πάρα πολύ, παράλληλα με τη διόγκωση της «αγοράς» και των οικονομικών συμφερόντων. Πολύ μεγάλες εταιρείες παίρνουν όλο και λιγότερα ρίσκα παράγοντας οπτικοακουστικά προϊόντα που μοιάζουν όσο το δυνατό περισσότερο γίνεται με άλλα, προϋπάρχοντα προϊόντα. Πετυχημένες συνταγές ακολουθούνται πιστά. Το ρίσκο εξαφανίζεται. Βγαίνουν ολοένα και λιγότερα ολόφρεσκα, ολοκαίνουρια πράγματα. Και οι δημιουργοί δοκιμάζουν καινούργιες φόρμες ολοένα και λιγότερο, αν θέλουν να βρουν κοινό. To 1995, οι μισές από τις είκοσι δημοφιλέστερες κινηματογραφικές ταινίες της χρονιάς στις ΗΠΑ ήταν βασισμένες σε βιβλία, κόμικς, ή ήταν sequels ή remakes. Οι άλλες μισές ήταν ολοκαίνουριες ιστορίες. Το 2025, ο αριθμός των ολοκαίνουριων ιστοριών στο τοπ 20 στις ΗΠΑ ήταν δύο.
Και υπάρχουν βέβαια και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν το φαινόμενο. Ο κόσμος στην εποχή μας έχει κατακερματιστεί πολιτισμικά. Δεν ζούμε όλοι μαζί στην ίδια κουλτούρα, δεν βλέπουμε τα ίδια «κανάλια», δεν διαβάζουμε τις ίδιες εφημερίδες. Μπορεί να έχετε ακούσει κάπου την πιο δημοφιλή μουσικό του 2025 (η Τέιλορ Σουίφτ, που ασφαλώς είναι θαυμάσια, αλλά θα μπορούσε να λέει ακριβώς τα ίδια τραγούδια με ακριβώς την ίδια επιτυχία το 2003) αλλά σχεδόν σίγουρα δεν έχετε καν ακουστά το συγκρότημα που βρίσκεται στη δεύτερη θέση: οι Stray Kids, από την Κορέα. Ο «Μάικλ Τζάκσον» ή ο «Ελβις Πρίσλεϊ» ή «οι Μπιτλς» της εποχής μας, καλλιτέχνες που φέρνουν κάτι νέο στο mainstream και αποκτούν παγκόσμια αναγνωρισιμότητα και αποδοχή, δεν υπάρχουν – και δεν μπορούν να υπάρξουν.
Από την άλλη, εμείς που ζούμε σε έναν κόσμο με πολέμους, πανδημίες, κοσμοϊστορικά γεγονότα κάθε εβδομάδα και τηλεπαρουσιαστές που μετατρέπονται σε παράφρονες δικτάτορες, νομίζουμε ότι ο σημερινός μας κόσμος είναι πρωτοφανής κι αγνώριστος. Αν ο Οστιν Πάουερς από το 1996 ξεπάγωνε σήμερα, θα εκπλησσόταν με τον Τραμπ, τα κινητά και την οπισθοχώρηση της δημοκρατίας. Αλλά δεν θα δυσκολευόταν πολύ να προσαρμοστεί στα σημερινά δεδομένα, επειδή τα κοινωνικά και πολιτισμικά δεδομένα, αν και διαφορετικά, δεν έχουν αλλάξει πάρα πολύ.
Τα ανήλικα μέλη του νοικοκυριού μου τις τελευταίες εβδομάδες παρακολουθούν μια νέα σειρά στην τηλεόραση. Είναι ελληνική, λέγεται «Στο παρά πέντε» και είναι κωμωδία. Φυσικά την ξέρετε. Προβλήθηκε για πρώτη φορά το 2005, είκοσι ένα χρόνια πριν, με μεγάλη επιτυχία. Πέρα από ένα κεντρικό σημείο της υπόθεσης που θέλει τους πρωταγωνιστές και τις πρωταγωνίστριες να κοροϊδεύουν έναν άλλο χαρακτήρα επειδή λέει το «νι» και το «λι», οι πολιτισμικές και οι κοινωνικές συνιστώσες μοιάζουν εξαιρετικά οικείες για παιδάκια που μεγαλώνουν στην τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα.
Είναι καλό αυτό; Είναι κακό να επιβραδύνεται η εξέλιξη του πολιτισμού μας; Είναι ΟΚ να δοκιμάζουμε λιγότερα καινούργια πράγματα και να ανακυκλώνουμε περισσότερο τα παλιά, γνωστά και συνηθισμένα; Θέμα συζήτησης, ασφαλώς.
Στο μεταξύ, για λόγους που δεν έχω καταλάβει, ήθελα να σας πω ότι ολόκληρο το “Austin Powers: International Man of Mystery” βρίσκεται ελεύθερα στο YouTube. Δείτε το πριν το κατεβάσουν.
