«Ενας μη δημοφιλής πρόεδρος ξεκίνησε έναν μη δημοφιλή πόλεμο». Ετσι συνόψισε την πολιτική διάσταση της επίθεσης στο Ιράν ο Μάικ Μέρφι, βετεράνος Ρεπουμπλικανός επικοινωνιολόγος και συμπαρουσιαστής του (προσωπικού αγαπημένου) podcast “Hacks on Tap”. Είναι ένα από τα λίγα πράγματα που μπορούμε να πούμε με σιγουριά. Κατά τα άλλα, δεν ξέρουμε πόσο θα διαρκέσει ο πόλεμος, ποιοι είναι οι στόχοι των Ηνωμένων Πολιτειών (του Ισραήλ είναι ξεκάθαρα η πτώση του καθεστώτος), αν θα εμπλακούν χερσαία αμερικανικά στρατεύματα, σε τι βαθμό και με τι τρόπο θα επηρεαστεί η Ευρώπη (δυστυχώς είναι πολλαπλά ευάλωτη), ποιες θα είναι οι οικονομικές συνέπειες, πώς θα αντιδράσουν οι χώρες του Περσικού στα ιρανικά πυρά, και άλλα πολλά και κρίσιμα.
Ο νέος πόλεμος, πάντως, αποτελεί επιβεβαίωση ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει καμία ιδεολογία, καμία πυξίδα, τίποτα που να τον καθοδηγεί πέρα από την αντίληψή του για το τι θα εδραιώσει τη θέση του ως Σπουδαίου Ανδρα. Μέχρι σχετικά πρότινος, ήλπιζε να το πετύχει αυτό ως ειρηνοποιός. Οπως όμως έγραψε τον Ιανουάριο στον Νορβηγό πρωθυπουργό, η επιτροπή Νόμπελ του αρνήθηκε αυτήν την τιμή που δικαιωματικά θεωρεί ότι του άξιζε – άρα δεν έβλεπε πλέον τόσο ζεστά την ειρήνη. Τώρα, μοιάζει αποφασισμένος να μείνει στην Ιστορία μέσω του πολέμου.
→Το σημερινό Pax θα είναι εξ ολοκλήρου αφιερωμένο στη νέα σύρραξη στη Μέση Ανατολή. Ως συνήθως, με βρίσκετε στο [email protected] και στο Bluesky (@yanpal.bsky.social).
ΤΑ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΠΙ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ. Η είδηση της τελευταίας στιγμής είναι ότι φαίνεται να ξεκίνησε εισβολή στο Ιράν Κούρδων ιρανικής καταγωγής με βάση το Ιράκ, εξοπλισμένων από τη CIA, αν και μένει να διευκρινιστεί η έκταση της επιχείρησης (το καθεστώς ήδη βάλλει κατά κουρδικών στόχων στο αυτόνομο Κουρδιστάν, εντός του Ιράκ). Αυτά ενώ χθες η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου –γνωστή για την αφοσίωσή της στην αλήθεια– έλεγε ότι είναι «εντελώς ψευδές» πως ο Τραμπ έχει εγκρίνει σχέδιο κουρδικής εξέγερσης. Οι ίδιοι οι Κούρδοι, έχοντας προδοθεί επανειλημμένως από τους Αμερικανούς (το 1991 μετά τον πρώτο Πόλεμο του Κόλπου και δύο φορές, το 2019 και φέτος, από τον Τραμπ στη Συρία), μοιάζουν διατεθειμένοι να τους εμπιστευτούν για ακόμα μία φορά. Εννοείται ότι μία ευρεία κουρδική εξέγερση θα βυθίσει το Ιράν ακόμα περισσότερο στο χάος – και ενδέχεται να οδηγήσει σε στρατιωτική εμπλοκή της Αγκυρας εντός της χειμαζόμενης χώρας.
Χθες, πέμπτη ημέρα του πολέμου, ο Αμερικανός αρχηγός ΓΕΕΘΑ, Νταν Κέιν, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «θα αρχίσουν να βάλλουν βαθύτερα μέσα στο έδαφος του Ιράν». Μάθαμε, επίσης, από τις πανηγυρικές δηλώσεις του ανεκδιήγητου Αμερικανού υπουργού Αμυνας, ότι αμερικανικό υποβρύχιο βύθισε ιρανικό πολεμικό πλοίο σε διεθνή ύδατα στον Ινδικό Ωκεανό, σκοτώνοντας δεκάδες μέλη του πληρώματος (από περίπου 180, μόνο 32 «βαριά τραυματισμένοι» διασώθηκαν). Ηταν το πρώτο τέτοιο χτύπημα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Ισραήλ έπληξε σειρά στρατιωτικών στόχων στην Τεχεράνη και συνέχισε να χτυπά στόχους στον Λίβανο, όπου έχουν σκοτωθεί από τη Δευτέρα 72 άτομα.
Η Τουρκία ανακοίνωσε την αναχαίτιση βαλλιστικού πυραύλου προερχόμενου από το Ιράν. Ο πύραυλος, που αναχαιτίστηκε από αμερικανικό αντιτορπιλικό, κατευθυνόταν προς τη βάση του Ιντσιρλίκ, η οποία στεγάζει αμερικανικές δυνάμεις. Οι ένοπλες δυνάμεις του Ιράν πάντως σήμερα το πρωί διέψευσαν ότι αυτές εκτόξευσαν τον πύραυλο.
Ενας άλλος ιρανικός πύραυλος έπληξε την αμερικανική βάση στο Al Udeid στο Κατάρ, χωρίς να υπάρξουν θύματα. Οι ΗΠΑ προχώρησαν στην ανάκληση διπλωματικού προσωπικού από τέσσερις ακόμα χώρες: το Πακιστάν, την Κύπρο, το Ομάν και τη Σαουδική Αραβία. Και ο δευτερότοκος γιος του δολοφονημένου Ανώτατου Ηγέτη του ιρανικού καθεστώτος, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, αναδύθηκε ως η πιο πιθανή επιλογή για τη διαδοχή. Ο Χαμενεΐ ο νεότερος θεωρείται σκληροπυρηνικός και έχει στενές διασυνδέσεις με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Σύμφωνα με το Human Rights Activists News Agency (HRANA), με έδρα τις ΗΠΑ, έως χθες είχαν σκοτωθεί 1.114 άμαχοι στο Ιράν. Οι επιβεβαιωμένες αμερικανικές απώλειες ήταν έξι.
ΣΚΛΗΡΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΠΕΡΣΙΚΟ. Σε αντίθεση με τον πόλεμο των 12 ημερών του περασμένου Ιουνίου, αυτή τη φορά η αντίδραση της Τεχεράνης δεν ήταν μετρημένη. Από το Σάββατο έχει πλήξει στόχους –αμερικανικές βάσεις, πρεσβείες και έναν σταθμό της CIA, αλλά και ενεργειακές εγκαταστάσεις, ξενοδοχεία και άλλους στόχους– σε όλες τις χώρες του Περσικού Κόλπου, υποχρεώνοντας λιμάνια και αεροδρόμια σε αναστολή λειτουργίας και διαλύοντας την αίσθηση τάξης και ασφάλειας που ήταν βασικός πόλος έλξης τους.
Evώ την Τρίτη, το Ιράν είχε εξαπολύσει περισσότερους από χίλιους πυραύλους και drones κατά της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κουβέιτ, του Μπαχρέιν, του Κατάρ, ακόμα και του Ομάν, που μέχρι πρότινος είχε τον ρόλο του διαμεσολαβητή στις διαπραγματεύσεις Ουάσιγκτον – Τεχεράνης. Οι χώρες αυτές καλούνται τώρα να αντιμετωπίσουν προκλήσεις όπως την επάρκεια αντιπυραυλικών συστημάτων και διατροφικών αποθεμάτων, αλλά και το πιεστικό ζήτημα της θέσης που θα πάρουν στον πόλεμο.
«Η αδυναμία των νευραλγικών κρατών του Κόλπου να αποτρέψουν τον πρόεδρο Τραμπ από τις μαξιμαλιστικές ισραηλινές αντιλήψεις για χαοτική αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν δείχνει τα παραδοσιακά όρια της επιρροής τους στην Ουάσιγκτον όταν πρόκειται για την περιφερειακή ασφάλεια», δήλωσε στους New York Times η Γιασμίν Φαρούκ, διευθύντρια του έργου του Κόλπου και της Αραβικής Χερσονήσου για τη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων. (Ανοιχτό παραμένει το ερώτημα του ρόλου του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, de facto ηγέτη της Σαουδικής Αραβίας, που, σύμφωνα τουλάχιστον με την Washington Post, παρά τη δημόσια θέση του κατά μίας αμερικανικής επίθεσης, ιδιωτικά προέτρεπε τον Τραμπ να χτυπήσει).
Το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης, στην απελπισία του να επιβιώσει, έχει πάρει το ρίσκο να σπρώξει τους γείτονές του στην αγκαλιά των Αμερικανών, ελπίζοντας ότι, έστω και τώρα, θα χρησιμοποιήσουν την επιρροή τους για να τερματιστούν γρήγορα οι εχθροπραξίες. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η στρατηγική αυτή φέρνει αποτέλεσμα.
Η ΕΥΡΩΠΗ ΕΚΤΕΘΕΙΜΕΝΗ & ΔΙΧΑΣΜΕΝΗ. Η άλλη μεγάλη χαμένη από την απόφαση του Τραμπ να επιτεθεί είναι η Ευρώπη. Αμέτοχη στις διαπραγματεύσεις και τις διαβουλεύσεις που προηγήθηκαν, κινδυνεύει ποικιλοτρόπως από τον περιφερειακό πόλεμο που έχει ξεσπάσει: από την εκτόξευση των τιμών της ενέργειας που ήδη προκαλεί η νέα σύρραξη, από ένα ενδεχόμενο κύμα προσφύγων αν παραταθούν οι εχθροπραξίες ή αν το Ιράν διολισθήσει σε εμφύλιο πόλεμο, αλλά και –το νοτιοανατολικό μέρος της, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας– ευθέως από τους πυραύλους του Ιράν.
Οπως αναμενόταν, ωστόσο, σε θέματα που αφορούν τη Μέση Ανατολή η αντίδραση των Ευρωπαίων ήταν κάθε άλλο παρά ενιαία. Στο ένα άκρο, ο καγκελάριος Μερτς δήλωσε την Κυριακή ότι «δεν κάνουμε διαλέξεις στους συμμάχους μας σχετικά με πλήγματα κατά του Ιράν». Στην επίσκεψή του την Τρίτη στον Λευκό Οίκο είπε ότι η Γερμανία συμμερίζεται τον στόχο ανατροπής του καθεστώτος, αλλά ζήτησε την ταχεία ολοκλήρωση των επιχειρήσεων και εξέφρασε αμφιβολίες για το αν οι αμερικανο-ισραηλινοί βομβαρδισμοί μπορούν να επιφέρουν πολιτική αλλαγή.
Στο άλλο άκρο βρίσκεται ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος προκάλεσε την οργή του Τραμπ αποκαλώντας την επίθεση στο Ιράν «αδικαιολόγητη και επικίνδυνη», καθώς σημειώνοντας (σωστά) ότι «παραβιάζει το διεθνές δίκαιο». Οι δηλώσεις, φυσικά, προκάλεσαν την οργή του Τραμπ, ο οποίος κατά τη συνάντησή του με τον Μερτς απείλησε την ιβηρική χώρα με επιβολή εμπάργκο – «δεν θέλουμε να έχουμε καμία σχέση με την Ισπανία», είπε. (Ο Γερμανός καγκελάριος σημείωσε μετά τη συνάντηση πως εξήγησε στον Τραμπ με σαφή τρόπο ότι δεν μπορεί να εξαιρέσει την Ισπανία από την εμπορική συμφωνία στην οποία έχει καταλήξει με την υπόλοιπη Ευρώπη).
Απτόητος, ο Σάντσεθ, που έχει υπάρξει επίσης σφοδρός επικριτής των πολεμικών επιχειρήσεων του Ισραήλ στη Γάζα και της επέμβασης στη Βενεζουέλα (τη θυμάστε αυτήν;), απηύθυνε τηλεοπτικό διάγγελμα δηλώνοντας μεταξύ άλλων: «Το ερώτημα δεν είναι αν είμαστε στο πλευρό των αγιατολάδων – κανείς δεν είναι. Το ερώτημα είναι αν είμαστε υπέρ της ειρήνης και της διεθνούς νομιμότητας».
ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΧΑΟΣ. Ο πιο ισχυρός μοχλός πίεσης του ιρανικού καθεστώτος είναι ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, από όπου περνάει το 20% περίπου της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και υγροποιημένου αερίου (LNG). Το ξέσπασμα του πολέμου έχει οδηγήσει στο de facto κλείσιμο των Στενών, οδηγώντας την τιμή του πετρελαίου να αυξηθεί κατά 14% και του αερίου να φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, καθώς η Qatar Energy, o μεγαλύτερος παραγωγός LNG στον κόσμο, έκλεισε τη στρόφιγγα. Παράλληλα, οι traders που εμπορεύονται θείο αναζητούν απεγνωσμένα εναλλακτικές πηγές προμήθειες για τις βιομηχανίες λιπασμάτων και επεξεργασίας νικελίου. Και η Κίνα –ο υπ’ αριθμόν ένας αγοραστής καταριανού αερίου και πετρελαίου από τον Περσικό, αλλά και του συνόλου σχεδόν του ιρανικού πετρελαίου– έψαχνε εναλλακτικές λύσεις για να καλύψει τις ακόρεστες ενεργειακές ανάγκες της οικονομίας της.
Την Τρίτη, ο Τραμπ είπε ότι ενδέχεται το πολεμικό ναυτικό των ΗΠΑ να αρχίσει να συνοδεύει δεξαμενόπλοια στα Στενά «εάν χρειαστεί», ενώ αποκάλυψε ότι διέταξε την Αμερικανική Εταιρεία Χρηματοδότησης Διεθνούς Ανάπτυξης να παράσχει ασφάλιση πολιτικού κινδύνου και οικονομικές εγγυήσεις για το θαλάσσιο εμπόριο στον Κόλπο. Ωστόσο η ναυτιλιακή αγορά παραμένει εξαιρετικά επιφυλακτική, με τον κίνδυνο πλήγματος να κρατάει σχεδόν όλα τα πλοία εκτός του Περσικού. Σήμερα το πρωί, οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι έπληξαν αμερικανικό πετρελαιοφόρο εντός του Κόλπου.
Η εκτίμηση παραγόντων της αγοράς πετρελαίου είναι ότι κάθε μέρα που τα Στενά παραμένουν κλειστά αυξάνεται εκθετικά η πιθανότητα εκτόξευσης των τιμών πετρελαίου. Η αύξησή τους, προς το παρόν, είναι ελεγχόμενη, γιατί υπάρχουν μεγάλες ποσότητες κυρίως ρωσικού πετρελαίου σε τάνκερ στην ανοιχτή θάλασσα, που απορροφώνται τώρα από τα διυλιστήρια. Επιπλέον, η έκρηξη των ναύλων, σε επίπεδα-ρεκόρ, συγκρατεί κάπως τη ζήτηση.
ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ
ΣΤΟ PAX TRUMPIANA.
«Η μεγάλη διαφορά μεταξύ της Βενεζουέλας και του Ιράν είναι ότι το ιρανικό επαναστατικό καθεστώς είναι μια πολύ πιο πολυεπίπεδη οργάνωση από την αντίστοιχη του Μπολιβαριανού καθεστώτος. Δεν υπάρχει προφανές κεφάλι για να αποκεφαλίσει ο Τραμπ στο Ιράν.
Οπως ανακάλυψε το Ισραήλ με τη Χαμάς, υπάρχουν πάντα νέες προσωπικότητες που θα βγουν μπροστά και θα δεχτούν το μαρτύριο ως μέρος της ανταμοιβής για την ηγεσία. Αυτό θα μπορούσε να κάνει τη συντριπτική εναέρια εκστρατεία του Τραμπ να μοιάζει όλο και περισσότερο με αυτή του Νετανιάχου στη Γάζα, με τη διαφορά ότι ο Τραμπ δεν έχει ομήρους να απελευθερώσει. Και σύντομα θα φαίνεται ότι σκοτώνει τους ίδιους τους διαδηλωτές που υποτίθεται ότι απελευθέρωνε».
– ΣΕΡ ΡΟΜΠΙΝ ΝΙΜΠΛΕΤ, distinguished fellow, Chatham House
Η ρεπουμπλικανική πλειοψηφία στη Γερουσία αρνήθηκε για μία ακόμα φορά χθες να βάλει φραγμό στις υπερβάσεις εξουσίας του Αμερικανού προέδρου, καταψηφίζοντας χθες ψήφισμα που θα τον υποχρέωνε να λάβει την έγκριση του Κογκρέσου για να συνεχίσει τις πολεμικές επιχειρήσεις στο Ιράν. (Ο Τραμπ δεν ζήτησε έγκριση πριν διατάξει την επίθεση, όπως υποχρεούταν βάσει του Συντάγματος και της ομοσπονδιακής νομοθεσίας).
Οι σπόνσορες του ψηφίσματος ήταν ο Δημοκρατικός Τιμ Κέιν και ο Ρεπουμπλικανός Ραντ Πολ. Η ψηφοφορία ήταν 53 κατά και 47 υπέρ, με κανέναν άλλο Ρεπουμπλικανό να μη συμπαρατάσσεται με τον Πολ, και με τον Τζον Φέτερμαν της Πενσυλβάνια, Δημοκρατικό αλλά ένθερμο υποστηρικτή του Ισραήλ, να ψηφίζει για μία ακόμα φορά ενάντια στη γραμμή του κόμματός του.
175 Αυτός είναι, κατ’ ελάχιστον, ο αριθμός των νεκρών από βομβαρδισμό σχολείου θηλέων την πρώτη ημέρα του πολέμου. Σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, το υπουργείο Αμυνας «διερευνά» ποιος ευθύνεται για το χτύπημα. Ισως, ενώ το «διερευνά», θα έπρεπε ο Πιτ Χέγκσεθ να σταματήσει να επαίρεται για την «ακρίβεια» των βομβαρδισμών και για το πώς καταργήθηκαν οι «ηλίθιοι» κανόνες εμπλοκής, που κύριο σκοπό έχουν την αποτροπή των θανάτων αμάχων.
❗Πώς ο Τραμπ αποφάσισε υπέρ του πολέμου – μία πολύ χρήσιμη αφήγηση από τους New York Times
❗H Μπριν Τάνεχιλ γράφει στο Atlantic για την επικίνδυνη αναντιστοιχία μεταξύ του μεγάλου αριθμού φτηνών οπλικών συστημάτων που εξαπολύει το Ιράν και των πανάκριβων και λιγότερο άφθονων συστημάτων που χρησιμοποιούνται για την αναχαίτισή τους – και τις πιθανές στρατηγικές συνέπειες για το ΝΑΤΟ και την Ταϊβάν
❗Ο Χαβιέ Μπλας γράφει για το πιο πολύτιμο αγαθό στον Περσικό –το νερ – και το πόσο ευάλωτα στον πόλεμο είναι τα εργοστάσια αφαλάτωσης που το παρέχουν
❗Μπορείτε να δείτε εδώ το διάγγελμα του Πέδρο Σάντσεθ προς απάντηση στον Τραμπ (και εδώ την απομαγνητοφώνηση στα αγγλικά)
❗Ο ακροδεξιός Τάκερ Κάρλσον, ηγετική μορφή του MAGA, εκφράζει το επιχείρημα, με συνωμοσιολογικές αποχρώσεις και αντι-ισραηλινό μένος, ότι οι ΗΠΑ παρασύρθηκαν από τον Νετανιάχου σε έναν πόλεμο ενάντια στο συμφέρον τους
❗Οι New York Times γράφουν για τις δεκάδες στοιχήματα άνω των 1.000 δολαρίων που προέβλεπαν την επικείμενη έναρξη του πολέμου στο Polymarket, που δημιούργησαν έντονες υπόνοιες για εσωτερική πληροφόρηση (στην εταιρεία έχει επενδύσει o Ντόναλντ Τραμπ ο Νεότερος)
