Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές ο Τραμπ δεν έχει φτάσει ακόμα στο Νταβός, για να μιλήσει στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ. Οπότε δεν ξέρω αν εμείς εδώ, ως πολίτες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, είμαστε σε πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ή όχι. Γιατί στην καταβύθιση της παγκόσμιας γεωπολιτικής τάξης στο χάος, σε αυτό το σημείο βρισκόμαστε, περίπου.
Τη στιγμή που εκτυλίσσονται όλα τα υπόλοιπα, καθώς ο Μαδούρο κάθεται στην ίδια φυλακή με τον Παφ Ντάντι και τον Λουίτζι Μαντζιόνε, την ώρα που η Γροιλανδία κι η Δανία προετοιμάζονται για στρατιωτική εισβολή, ο κάτοχος του «Βραβείου Ειρήνης FIFA» Ντόναλντ Τραμπ είναι απασχολημένος, μεταξύ όλων των άλλων, και με το στήσιμο του «Συμβουλίου Ειρήνης» για την ανοικοδόμηση της Γάζας. Τι είναι αυτό; Μα, το θεσμικό όργανο που προτάθηκε από την αμερικανική κυβέρνηση το περασμένο φθινόπωρο, για να αναλάβει την ευθύνη της προσωρινής διοίκησης και της ανοικοδόμησης της Γάζας μετά την κατάπαυση του πυρός. Η σύσταση του οργάνου αυτού εγκρίθηκε και από το Συμβούλιο Ασφάλειας του ΟΗΕ τον περασμένο Νοέμβριο, σχετικά γρήγορα και αρπακολλατζίδικα, βεβαίως, με πρωτοφανή βαθμό ασάφειας στο τι είναι αυτό που ψηφίζεται. Στο διάστημα που μεσολάβησε, όμως, το «Συμβούλιο Ειρήνης» έχει εξελιχθεί σε κάτι εντελώς διαφορετικό.
Τις προάλλες διέρρευσε από ισραηλινή εφημερίδα το πλήρες κείμενο της «ιδρυτικής χάρτας» του οργανισμού, που απεστάλη από την αμερικανική κυβέρνηση στις περίπου 60 κυβερνήσεις κρατών που προσεκλήθησαν να συμμετάσχουν. Είναι ένα κείμενο απίστευτο. Δηλαδή, εδώ που τα λέμε, δεν είναι απίστευτο. Τίποτε δεν είναι απίστευτο πια. Αλλά είναι ομολογουμένως μια ακόμα έκφανση της τρικυμίας και της παράνοιας που χαρακτηρίζει το γεωπολιτικό σκηνικό και, κυρίως, το μυαλό ενός συγκεκριμένου ηλικιωμένου ανθρώπου, που έχει προ πολλού αποχωρήσει από τον κοινό μας κόσμο σε έναν άλλο, δικό του.
Η «χάρτα» του «Συμβουλίου Ειρήνης» δεν αναφέρει ούτε μία φορά μέσα τη Γάζα. Δεν έχει καμία σχέση με τη διοίκηση ή την ανοικοδόμησή της. Αναφέρει ως στόχο την «ειρήνη» γενικώς. Μόνο ένα όνομα αναγράφεται στην ιδρυτική χάρτα: του Ντόναλντ Τραμπ. Ο οποίος θα είναι «πρόεδρος» του Συμβουλίου με εξαιρετικά διευρυμένες αρμοδιότητες. Αυτός θα αποφασίζει για το πότε θα συνεδριάζει το συμβούλιο, και για ποια θέματα. Είναι ο μόνος που μπορεί να διορίζει υποεπιτροπές, τους όρους λειτουργίας τους και τους στόχους τους. Ο πρόεδρος και μόνο αυτός επιλέγει και διορίζει όλα τα μέλη του εκτελεστικού οργάνου που υλοποιεί τις δράσεις που αποφασίζει το Συμβούλιο. Στο πρώτο εκτελεστικό συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ, ο ειδικός σύμβουλος των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, ο πανταχού παρών και πάντα πρόθυμος Τόνι Μπλερ, ένας δισεκατομμυριούχος χρηματοδότης του Τραμπ και ο γαμπρός του Τραμπ.
Ο πρόεδρος, επίσης, είναι μόνος αρμόδιος για να προσκαλεί νέα κράτη-μέλη στο Συμβούλιο και να τα παύει κατά βούληση. Τα κράτη-μέλη προσκαλούνται να συμμετέχουν για τρία χρόνια, εκτός αν πληρώσουν 1 δισεκατομμύριο δολάρια στο ταμείο του συμβουλίου –το οποίο ελέγχει ο πρόεδρος–, οπότε μετατρέπονται σε «ισόβια μέλη». Ωστόσο, ο πρόεδρος και πάλι μπορεί όποτε θέλει να τα παύσει. Η θητεία του προέδρου, επίσης, είναι ισόβια. Μόνος τρόπος να παυθεί είναι ομόφωνη απόφαση των μελών του εκτελεστικού οργάνου, τα μέλη του οποίου, θυμίζω, έχει διορίσει ο πρόεδρος, και μπορεί να τα αλλάξει οποτεδήποτε. Αν ο πρόεδρος επιλέξει να παραιτηθεί, μόνος αρμόδιος να ορίσει τον διάδοχό του είναι ο ίδιος. Ετσι θα λειτουργεί το «Συμβούλιο Ειρήνης».
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ είχε εγκρίνει τη δημιουργία μιας δομής για τη Γάζα, και αυτή τη δομή ο Τραμπ τώρα την έχει μετατρέψει σε κάτι σαν ιδιωτική λέσχη για αρχηγούς κρατών, ελεγχόμενη προσωπικά από τον ίδιο, από την οποία θα βγάζει και λεφτά και η οποία μοιάζει, μέσα στο θολό μυαλό του εμπνευστή της, να έχει για σκοπό να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ. Προς το παρόν έχουν αποσταλεί προσκλήσεις σε μερικές δεκάδες χώρες. Δύο έχουν ήδη απαντήσει αρνητικά σε αυτή την ανοησία: η Γαλλία και η Νορβηγία. Ο Τραμπ απείλησε τη Γαλλία με «δασμούς 200% στη σαμπάνια» όταν δημοσιογράφοι τον ενημέρωσαν σχετικά. Με τη Νορβηγία ούτως ή άλλως έχει μπιφ, επειδή «δεν του έδωσε το Νόμπελ». Οι περισσότερες από τις υπόλοιπες χώρες που έχουν λάβει πρόσκληση δεν έχουν απαντήσει. Ανάμεσα σε αυτές είναι και η δική μας ξεχωριστά, αλλά και η Ευρωπαϊκή Ενωση. Ανάμεσα σε αυτές είναι και η Ρωσία του Πούτιν. Αλλά μια ντουζίνα χώρες έχουν απαντήσει θετικά. Η Αργεντινή, φυσικά. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ισραήλ, η Ουγγαρία.
Το δεύτερο κείμενο που αξίζει κάθε πολίτης να ακούσει ή να διαβάσει για να συνειδητοποιήσουμε το πού βρισκόμαστε σήμερα και σε τι κόσμο ζούμε, είναι η ομιλία του πρωθυπουργού του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ τις προάλλες στο Νταβός. Σε αυτήν ο Κάρνεϊ περιγράφει απολύτως ρεαλιστικά την κατάσταση που διαμορφώνεται στον κόσμο μας σήμερα. Γράφοντας την πρώτη εκδοχή αυτού του newsletter, πριν παρακολουθήσω ολόκληρη την ομιλία του Κάρνεϊ, αναφερόμουν «στην απόπειρα ανατροπής του μεταπολεμικού status quo, αυτού του πλέγματος κανόνων, θεσμών και συμμαχιών που οδήγησε στη μεγαλύτερη περίοδο ευημερίας που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα». Ο Κάρνεϊ τονίζει ότι δεν πρόκειται για «απόπειρα» αλλά θεωρεί την ανατροπή τετελεσμένο γεγονός. «Είμαστε στη μέση μιας σχάσης», λέει, «όχι μιας μετάβασης». Επικαλείται τον Θουκυδίδη, το «δυνατὰ δὲ οἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν» της πανίσχυρης Αθήνας, που επέβαλε την κυριαρχία της πέρα από τον έλεγχο δικαίου ή θεών, θεωρώντας πως «οι θεοί και οι άνθρωποι από φυσική αναγκαιότητα επιβάλλουν πάντοτε την κυριαρχία τους στον ασθενέστερο». Ο Κάρνεϊ τα θεωρεί αυτά πια ως δεδομένα. Μια κατάσταση μη αναστρέψιμη. Και ένα νέο περιβάλλον στο οποίο οι πολύ μεγάλες και αυτάρκεις χώρες, 3-4 σε όλο τον πλανήτη, μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν μόνες τους, αλλά στο οποίο οι υπόλοιπες πρέπει να σκεφτούν και να αποφασίσουν το πώς προσαρμόζονται.
Οπως φαίνεται από την ανταπόκριση των διάφορων χωρών στην πρόσκληση του «Συμβουλίου Ειρήνης», υπάρχει μια ευδιάκριτη κατηγορία: οι χώρες που έχουν επιλέξει να υποταχθούν στο καθεστώς των ΗΠΑ, να ακολουθήσουν πιστά, γλείφοντας και κολακεύοντας τον μονάρχη όσο θέλει, όσο απαιτεί. Αποικίες-όργανα που, αναπόφευκτα, έτσι εκχωρούν μέρος της εθνικής τους κυριαρχίας όχι σε μια διακρατική δομή ή σε ένα φορέα στον οποίο έχουν άποψη ή επιρροή, αλλά σε έναν άνθρωπο. Μια άλλη κατηγορία, επίσης, διαμορφώνεται σιγά σιγά, με χώρες πλούσιες και δημοκρατικές, κατά κανόνα τα καλύτερα μέρη του κόσμου για να ζει κανείς, εκεί όπου οι αξίες του δυτικού κόσμου εξακολουθούν να επιβιώνουν. Αυτές οι χώρες, που περιλαμβάνουν και τον Καναδά του Κάρνεϊ, τρέχουν πανικόβλητες να πάρουν τα μέτρα τους, επειδή θα βγουν στην αντίσταση. Θα είναι απέναντι στο Μολώχ της Αυτοκρατορίας. Η σύσταση αυτής της ομάδας μπορεί να αλλάξει, βεβαίως, γιατί σε αυτές τις χώρες επιβιώνει και κάτι άλλο: ελεύθερες και δημοκρατικές εκλογές.
Και υπάρχουμε και εμείς. Μικρές ή μεσαίες χώρες, σε καμία περίπτωση αυτάρκεις, με πραγματικές μεγάλες ή μικρές προκλήσεις και εντελώς πραγματικούς και ρεαλιστικούς κινδύνους, και πεπερασμένες δυνατότητες να τους αντιμετωπίσουν. Τι κάνουμε εμείς; Πού τοποθετούμαστε; Τι μας συμφέρει και τι είναι το σωστό; Ταυτίζονται αυτά τα δύο; Προφανώς, η Ελλάδα δεν μπορεί να συμμετάσχει στο γελοίο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ. Προφανώς, η Ελλάδα είναι με την Ευρωπαϊκή Ενωση και τη Δανία και θα υποστηρίξει την εδαφική ακεραιότητά της. Η Τουρκία όμως; Και τι συνέπειες θα υπάρξουν αν στο ανακάτεμα της γεωπολιτικής τράπουλας, μετά τη διαφαινόμενη διάλυση του ΝΑΤΟ βρεθούμε, ξαφνικά, σε διαφορετικά στρατόπεδα, με διαφορετικό σετ συμμάχων;
Αυτά είναι θέματα που πρέπει να συζητηθούν, αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν. Ο διάλογος αυτός πρέπει να γίνει και στην κοινωνία, όχι μόνο στο Μαξίμου και το ΥΠΕΞ. Γιατί πλέον, όλα έχουν αλλάξει. «Ξέρουμε ότι η παλιά τάξη πραγμάτων δεν θα επιστρέψει», είπε ο Μαρκ Κάρνεϊ. «Δεν πρέπει να την πενθούμε. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική. (…) Οι ισχυρές χώρες έχουν την ισχύ τους. Αλλά έχουμε κι εμείς κάτι: την ικανότητα να σταματάμε να υποκρινόμαστε, να ονοματίζουμε την πραγματικότητα, να χτίζουμε τη δύναμή μας εσωτερικά, και να δρούμε συλλογικά. Είναι ένα μονοπάτι ανοιχτό σε κάθε χώρα που θέλει να το περπατήσει μαζί μας».
