Χαρίδημος Τσούκας

Στις 18.12.2008, ο Κώστας Σημίτης, σε ομιλία του στη Βουλή, προειδοποίησε προσεκτικά ότι «αν παρουσιαστούν δυσκολίες δανεισμού του ελληνικού κράτους, θα έχει δοθεί η αφορμή να διατυπωθεί η υπόδειξη [από την Ε.Ε.] ότι η λύση θα πρέπει να επιζητηθεί μάλλον με προσφυγή στο ΔNT».

Δεν είναι ο πρώτος, ούτε ο τελευταίος. Πολλοί πιο διακεκριμένοι ηγέτες από τον Τραμπ έπεσαν στην παγίδα της «ύβρεως». O Ναπολέων πίστευε ότι ήταν ανίκητος. Η εκστρατεία του στη Ρωσία, το 1812, αποδείχθηκε καταστροφική. Από τους 600.000 στρατιώτες, μόνο 20.000 επέστρεψαν.

Τείνουμε να αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο με όρους χώρου. Λέμε «στο διάστημα που μεσολάβησε…», σαν να είναι ο χρόνος γεωμετρική απόσταση. Η χωρική αντίληψη του χρόνου δεσπόζει όταν παραθέτουμε γεγονότα σε μια χρονογραμμή ή ένα βιογραφικό. Ο χρόνος, τότε, εκλαμβάνεται ως διαδοχή διακριτών στιγμών.

Οι κανόνες είναι ουσιαστικό στοιχείο της ομαλής λειτουργίας των θεσμών: παρέχουν γνωστικό πλαίσιο και ρυθμίζουν συμπεριφορές. Πρακτικά, όμως, κανένα σύστημα κανόνων, όσο ρητά λεπτομερές κι αν είναι, δεν αρκεί για να κατευθύνει την ανθρώπινη δράση. Για δύο λόγους.

Αν και η δημοκρατική κοσμοαντίληψη εδράζεται σε ανθρωπιστικές αρχές, τείνουμε να μην προβληματιζόμαστε επαρκώς με το εύρος της εφαρμογής τους. Η δημοκρατία δεν έχει επίκεντρο τον άνθρωπο γενικά, αλλά τον άνθρωπο-πολίτη.

«Κάθε Ελληνας που μπορεί να φέρει όπλα είναι υποχρεωμένος να συντελεί στην άμυνα της Πατρίδας, σύμφωνα με τους ορισμούς των νόμων». ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΑΡΘΡΟ 4, §6 Τον περασμένο Αύγουστο μιλούσα με τον Δημήτρη, γιο φιλικής οικογενείας. Μόλις είχε αποφοιτήσει μηχανολόγος μηχανικός.

Εγραψα στο προηγούμενο άρθρο μου («Κ», 23/11/2025), παραπέμποντας στον Βρετανό φιλόσοφο Ρ. Τζ. Κόλινγκγουντ, ότι ο καλλιτέχνης είναι ένα είδος προφήτη.

Η τελευταία πράξη ενός μεγάλου καλλιτέχνη είναι ο θάνατός του: μας καλεί να αποτιμήσουμε στοχαστικά πώς το έργο του εισήλθε στη ζωή μας.

Οπως ο ΟΣΕ απουσίαζε από τον δημόσιο διάλογο μέχρι το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών, ουδείς ασχολείτο με τον ΟΠΕΚΕΠΕ και τα ΕΛΤΑ μέχρι, αντιστοίχως, την αποκάλυψη του διαβόητου σκανδάλου και την ανακοίνωση ότι θα κλείσουν 204 ταχυδρομεία.

Ο άνθρωπος είναι «animal symbolicum» –ζώον που χρησιμοποιεί σύμβολα. Με τα σύμβολα σημαίνονται και κοινωνούνται οι ανθρώπινες εμπειρίες, μας θυμίζει ο αείμνηστος Χρήστος Γιανναράς, υπογραμμίζοντας την ετυμολογία της λέξης (συν+βάλλω). Τα σύμβολα επιφέρουν συν-εννόηση: συν-βάλλουν και συντονίζουν ατομικές εμπειρίες.

Οποιος δεν έχει παραταξιακές παρωπίδες το βλέπει καθαρά: ένα από τα δράματα της σημερινής Ελλάδας είναι ότι ο πόνος δεν μας ενώνει πολιτικά, μας χωρίζει. Πρόκειται για τεράστιο μετα-πρόβλημα: ο τρόπος που χειριζόμαστε τα προβλήματα είναι το μεγαλύτερό μας πρόβλημα. Ποιος είναι αυτός ο τρόπος; Βαθιά διχαστικός.

Τέλειωσα το προηγούμενο άρθρο μου («Κ», 21/9/2025) με την παρατήρηση ότι η Ελλάδα δεν είναι «κακή» ή «καλή», είναι φρακταλική.