Οσο κι αν κάποιοι επιμένουν ότι η πολιτική πρέπει να μένει έξω από τον αθλητισμό, στην πραγματική ζωή τα πράγματα δεν πορεύονται μ’ αυτή τη λογική.
Η πολιτική έχει διεισδύσει βαθιά στον χώρο του αθλητισμού και δημιουργεί ακραία και συχνά αντιφατικά φαινόμενα, σχεδόν πάντα με την επιβολή του νόμου του ισχυρού. Από τότε που άρχισε να ξεφεύγει ο αθλητισμός από τα τοπικά όρια που υπαγόρευαν τις παλιές εποχές τα περιορισμένα μέσα μετακίνησης και να παίρνει παγκόσμιες διαστάσεις με τη διεξαγωγή μεγάλων διοργανώσεων που ένωναν χώρες και ηπείρους, η πολιτική άρχισε να απλώνει τα πλοκάμια της και να επηρεάζει τις καταστάσεις.
Από τα σπάργανα αυτών των διοργανώσεων μέχρι τη σημερινή «πυραυλοκίνητη» εποχή, πολλές φορές υπήρξαν φαινόμενα όπου ομάδες ή μεμονωμένοι αθλητές αρνήθηκαν να αγωνιστούν κόντρα σε αντιπάλους από κράτη που θεωρούνται εχθρικά. Για πολλά χρόνια έμπαιναν ασφαλιστικές δικλίδες στη διαδικασία των κληρώσεων για να αποφευχθούν τέτοια αμήχανα συναπαντήματα. Στα δικά μας μέρη, για παράδειγμα, χρειάστηκαν περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες για να αρθεί ο άτυπος περιορισμός και να αγωνιστούν ελληνικές ομάδες κόντρα σε τουρκικές, στις ποδοσφαιρικές διοργανώσεις της UEFA και της FIFA.
Υπήρξαν εποχές, όχι και τόσο μακρινές, που οι Ολυμπιακοί αγώνες στιγματίστηκαν από την απόφαση των αντίπαλων στρατοπέδων στη διάρκεια του «Ψυχρού Πολέμου» να μποϊκοτάρουν τις διοργανώσεις που φιλοξενούνταν στην αντίπερα όχθη του ποταμού, όπως συνέβη το 1980 στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Μόσχας και το 1984 σ’ αυτούς του Λος Αντζελες. Ακόμα και στις μέρες μας υπάρχουν αντίστοιχα φαινόμενα, χωρίς να υπάρχει κοινή γραμμή στην πολιτική, η οποία καθορίζεται, ως συνήθως, από τον νόμο του ισχυρού. Οι ρωσικές ομάδες και αθλητές έχουν εξοστρακιστεί από τις περισσότερες διεθνείς διοργανώσεις τα τελευταία χρόνια λόγω του πολέμου Ρωσίας – Ουκρανίας, αλλά το Ισραήλ μετείχε κανονικά στις διεθνείς διοργανώσεις παρά τις παγκόσμιες κραυγές διαμαρτυρίας για τα πεπραγμένα του στη Λωρίδα της Γάζας.
Χωρίς να υπάρχει κάτι συγκεκριμένο αυτή τη στιγμή παρά μια γενική αίσθηση ότι ενδεχομένως μπορεί και να τεθεί επίσημα ένα τέτοιο θέμα στο άμεσο μέλλον, καλλιεργείται σε ορισμένους κύκλους ένα κλίμα μποϊκοτάζ του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2026 από τις ευρωπαϊκές ομάδες, με επίκεντρο την πολιτική και τις απειλές του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στο θέμα της Γροιλανδίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο βασικός πυλώνας της διοργάνωσης που διεξάγεται το ερχόμενο καλοκαίρι με συνδιοργανωτές (μόνο στην α΄ φάση) το Μεξικό και τον Καναδά και η ακραία ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ έχει δημιουργήσει τεταμένες σχέσεις με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Στην από εδώ πλευρά του Ατλαντικού, υπάρχουν πολλοί (πολιτικοί, στελέχη του ποδοσφαίρου και απλοί φίλαθλοι) που πιστεύουν ότι κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες η συμμετοχή των ευρωπαϊκών Εθνικών στο Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου είναι τουλάχιστον προβληματική και πρέπει να υπάρξουν δεύτερες σκέψεις.
Αν και ο Τραμπ δήλωσε στην ομιλία του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός την περασμένη εβδομάδα ότι δεν θα χρησιμοποιήσει βία για να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, σε μια αποστροφή του λόγου άφησε αμέσως μετά ανοικτό ένα παράθυρο: «Πιθανότατα δεν θα πετύχουμε τίποτα εκτός αν αποφασίσω να χρησιμοποιήσω υπερβολική δύναμη και βία, όπου θα ήμασταν, ειλικρινά, ασταμάτητοι». Και ακριβώς επειδή πρόκειται για έναν πολιτικό με πλούσιο ιστορικό ακραίων και αντιφατικών τοποθετήσεων σε πολλά ζητήματα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν θεωρούν δεδομένο ότι η φωτιά της Γροιλανδίας έχει σβήσει ολοκληρωτικά. Υπάρχει καπνός κι αυτός σημαίνει ότι μια σπίθα αρκεί για να βάλει μπουρλότο.
Η Γροιλανδία είναι μια ημιαυτόνομη περιοχή στην αγκαλιά της «μητέρας» Δανίας από το 1814 και αποτελεί ουσιαστικά κομμάτι της Ευρωπαϊκής Ενωσης και μέλος του ΝΑΤΟ. Μέχρι στιγμής, η Δανία δεν έχει θέσει ανοικτά θέμα μποϊκοτάζ του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2026, αλλά το αφήνει να αιωρείται στο βάθος, όπως φαίνεται και στις πρόσφατες δηλώσεις που έκανε στην Deutsche Welle ο Μόγκενς Γένσεν, εκπρόσωπος των Δανών Σοσιαλδημοκρατών για τον πολιτισμό, τα μέσα ενημέρωσης και τον αθλητισμό: «Για το κόμμα μου και για εμένα, η άποψή μας σε αυτό είναι ότι είναι ένα από τα τελευταία εργαλεία στην εργαλειοθήκη που πρέπει να χρησιμοποιήσουμε. Θα είμαι ειλικρινής και θα πω ότι εάν ο Τραμπ αποφάσιζε εισβολή για να επιτύχει τον σκοπό του, τότε ναι, μια συζήτηση για το μποϊκοτάζ θα είναι πολύ σχετική. Είναι πιθανό να συμβεί αν εξελιχθεί σε πραγματική σύγκρουση. Ελπίζω ειλικρινά ότι δεν θα φτάσουμε σε αυτό το σημείο».
Σύμφωνα με αρκετές αναφορές σε ευρωπαϊκά ΜΜΕ, υψηλόβαθμα στελέχη της UEFA συναντήθηκαν πριν από λίγες μέρες με ορισμένους επικεφαλής ποδοσφαιρικών ομοσπονδιών, αμέσως μετά την ανακοίνωση του Τραμπ ότι θα επιβάλλει δασμούς 10% σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες που βρέθηκαν ανοικτά απέναντί του στο θέμα της Γροιλανδίας. Αν και δεν υπήρξαν επίσημες ανακοινώσεις σχετικά με το αντικείμενο των συζητήσεων UEFA και ομοσπονδιών, εκτιμάται ότι το θέμα του μποϊκοτάζ του επερχόμενου Παγκοσμίου Κυπέλλου έπεσε στο τραπέζι.
Από αυτά τα οκτώ έθνη, η Νορβηγία, η Ολλανδία, η Γερμανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο (με διπλή συμμετοχή Αγγλίας και Σκωτίας) έχουν ήδη προκριθεί στο Π.Κ., ενώ η Δανία, η Σουηδία και η Βόρεια Ιρλανδία (ανήκει κι αυτή στο Ηνωμένο Βασίλειο) βρίσκονται στα πλέι οφ. Με δεδομένο ότι μόνο η Φινλανδία απ’ αυτές τις 8 χώρες δεν προκρίθηκε στο τουρνουά, υπάρχουν «κλειδωμένες» 6 συμμετοχές που μπορεί να φτάσουν στις 9, με την πιθανή τριπλή εκπροσώπηση της Μ. Βρετανίας.
Το θέμα του μποϊκοτάζ δεν ανακινείται μόνο από την άμεσα ενδιαφερόμενη, Δανία, αλλά και από αρκετούς πολιτικούς ευρωπαϊκών κρατών. Ο Ρόντερικ Κίζεβετερ, αρμόδιος του CDU (το κυβερνών κόμμα των Χριστιανοδημοκρατών στη Γερμανία) για την πολιτική ασφάλειας και μέλος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων της Μπούντεσταγκ, δήλωσε στην εφημερίδα Augsburg Allgemeine ότι δεν απαιτείται καν στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ για να προχωρήσουν οι ευρωπαϊκές χώρες σε μποϋκοτάζ: «Εάν ο Τραμπ υλοποιήσει τις ανακοινώσεις και τις απειλές του σχετικά με τη Γροιλανδία και ξεκινήσει εμπορικό πόλεμο με την Ε.Ε., μου είναι δύσκολο να φανταστώ ευρωπαϊκές χώρες να συμμετάσχουν στο Παγκόσμιο Κύπελλο».
Ενα βασικό ερώτημα είναι το ποιος θα κληθεί να πάρει μια τόσο μεγάλη απόφαση, εάν η κατάσταση οδηγηθεί στα άκρα: οι κυβερνήσεις ή οι ποδοσφαιρικές αρχές; Σύμφωνα με δημοσιεύματα στη Γερμανία, η Κριστιάν Σεντερλάιν δέχθηκε σχετικό ερώτημα από την DFB (Γερμανική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία) και πήρε ξεκάθαρη θέση μιλώντας στο πρακτορείο ειδήσεων AFP: «Οι αποφάσεις για τη συμμετοχή ή τα μποϊκοτάζ σε μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις εμπίπτουν αποκλειστικά στις αρμόδιες αθλητικές ομοσπονδίες, όχι στους πολιτικούς».
Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Μπορούν όντως να πάρουν μια τόσο σημαντική απόφαση άνθρωποι που δεν έχουν την κατάρτιση να χειριστούν τόσο «καυτά» θέματα, με επιπτώσεις που ξεπερνούν κατά πολύ τα στενά όρια του ποδοσφαίρου και τις οικονομικές προεκτάσεις του; Μάλλον όχι. Πρέπει να θεωρηθεί δεδομένο ότι ένα τόσο σημαντικό θέμα θα το χειριστούν οι κυβερνήσεις και όχι μερικά στελέχη ποδοσφαιρικών ομοσπονδιών.
Σε πολλές χώρες της Ευρώπης αρχίζει να γιγαντώνεται ένα κύμα διαμαρτυρίας για την πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ και έχει μπει στη δημόσια συζήτηση το θέμα του μποϊκοτάζ. Στην Ολλανδία συγκεντρώθηκαν μέσα σε λίγα 24ωρα 135 χιλ. υπογραφές πολιτών που ζητούν να μην πάρει μέρος η χώρα τους στο Παγκόσμιο Κύπελλο, παρότι η ποδοσφαιρική κουλτούρα της είναι πολύ ανεπτυγμένη και οι φίλαθλοι περιμένουν ανυπόμονα να δουν την ομάδα τους στο τουρνουά. «Οι αθλητικές ομοσπονδίες σχεδόν πάντα λένε ότι δεν θέλουμε να αναμειγνύουμε την πολιτική και τον αθλητισμό, αλλά το πρόβλημα είναι ότι η πολιτική είναι ήδη εκεί και πρέπει να πάρεις θέση. Αυτή η ιδέα του μποϊκοτάζ είναι πλέον δημοφιλής μεταξύ των οπαδών του ποδοσφαίρου, όπως εγώ. Δεν θα μου άρεσε αν συμβεί αυτό, καθώς δεν θα έχουμε Παγκόσμιο Κύπελλο, το οποίο είναι πάντα ένα αποκορύφωμα στον αθλητισμό και μου αρέσει. Αλλά νομίζω ότι τώρα η πολιτική κατάσταση είναι πιο σημαντική», ήταν οι δηλώσεις του επικεφαλής αυτού του κινήματος στην Ολλανδία, με την υποσημείωση ότι εάν το σχετικό αίτημα τεθεί σε παγκόσμια βάση, θα είναι τεράστια η θετική ανταπόκριση που θα υπάρξει από τους σκεπτόμενους φιλάθλους.
Και ενώ η UEFA δείχνει ικανή να τραβήξει το σκοινί στα άκρα και να στηρίξει ή να συζητήσει, έστω, μια τέτοια σκληρή γραμμή, η στάση της FIFA είναι άκρως αμφιλεγόμενη. Εξυπακούεται ότι κανένας μεγάλος οργανισμός δεν θα ήθελε να σκάσει μια τέτοια βόμβα στα χέρια του, αλλά ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου, Τζιάνι Ινφαντίνο, το έχει παρακάνει με την σχεδόν δουλική στάση του απέναντι στον Τραμπ. Η κίνησή του να τον βραβεύσει με το βραβείο Ειρήνης είναι πρωτοφανής και παραμένει στα μάτια πολλών έξω από κάθε λογική, ακόμα κι αυτών που αποδέχονται ότι η πολιτική δεν πρέπει να εμπλέκεται με το ποδόσφαιρο. Πολλοί εκφράζουν ανοικτά τον φόβο τους ότι το Παγκόσμιο Κύπελλο θα χρησιμοποιηθεί από τις ΗΠΑ για προπαγάνδα και να δηλώσουν την κυριαρχία τους στον πλανήτη.
Μπορεί το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο να ενωθεί εάν τα πράγματα οδηγηθούν στα άκρα; Αυτό κανείς δεν μπορεί να το πει με σιγουριά, γιατί οι επιπτώσεις μιας τόσο σκληρής στάσης της Ευρώπης απέναντι στις ΗΠΑ μπορεί να ανοίξουν τον ασκό του Αιόλου και να προκληθεί ένα ντόμινο σημαντικών εξελίξεων. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η Ευρώπη μπορεί να πλήξει το Παγκόσμιο Κύπελλο και ουσιαστικά να το ακυρώσει. Μπορεί να έχει μόνο τις 16 από τις 48 ομάδες του τουρνουά, αλλά είναι πανίσχυρη ποδοσφαιρικά και είναι η μεγαλύτερη (σε ισχύ) οικονομική αγορά. Μια διοργάνωση χωρίς τις ομάδες της, μοιάζει αδύνατον να προχωρήσει. Εξάλλου, μια τόσο σκληρή στάση σίγουρα θα τραβούσε την προσοχή όλου του ποδοσφαιρικού κόσμου και θεωρείται πιθανό να ακολουθήσουν τη γραμμή του μποϊκοτάζ κι άλλες χώρες που έχουν εξασφαλίσει την πρόκριση.
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη αρχίσει δημόσιες αντιπαραθέσεις σχετικά με τη στάση που πρέπει να τηρηθεί από τις χώρες της Γηραιάς Ηπείρου. Οι φωνές είναι πολλές τόσο υπέρ όσο και κατά ενός μποϊκοτάζ. Πολλοί εκτιμούν ότι κυρίαρχο ρόλο στο «παιχνίδι» θα παίξει η Ισπανία, η εν ενεργεία πρωταθλήτρια Ευρώπης και μια από τις πιο ισχυρές δυνάμεις στον παγκόσμιο αθλητισμό. Ο πρωθυπουργός της χώρας, Πέδρο Σάντσεθ, ήταν ένας από τους λίγους παγκόσμιους ηγέτες που ζήτησαν τον αποκλεισμό του Ισραήλ από διεθνείς αθλητικούς αγώνες πέρυσι, ενώ η Ισπανία, μαζί με την Ολλανδία, ήταν ανάμεσα στις χώρες που δήλωσαν ότι θα μποϊκοτάρουν τον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision λόγω του πολέμου στη Γάζα.
Σημαντικό ρόλο αναμένεται να παίξει και η Νορβηγία, μια πολύ πλούσια χώρα που είναι πάντα στην πρώτη γραμμή στις μάχες για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Λιζ Κλάβενες, πρόεδρος της Νορβηγικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (NFF) που μετέχει στο Εκτελεστικό Συμβούλιο της UEFA, είχε ζητήσει κι αυτή τον αποκλεισμό του Ισραήλ, ενώ οι παίκτες της Νορβηγίας φορούσαν μπλουζάκια διαμαρτυρίας για να υποστηρίξουν τους μετανάστες – εργάτες στο Κατάρ, πριν από το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022. Η ίδια πήρε δημόσια θέση για το θέμα του μποϊκοτάζ και ήταν ξεκάθαρη ότι για να πετύχει οποιαδήποτε αντίδραση δεν πρέπει να είναι μεμονωμένη αλλά συλλογική: «Δεν πιστεύουμε ότι ένα μεμονωμένο μποϊκοτάζ εκ μέρους της Νορβηγικής Ομοσπονδίας αποτελεί αποτελεσματικό μέσο για διαρκή αλλαγή. Σε αυτές τις εποχές, είναι ιδιαίτερα σημαντικό οι χώρες της Ευρώπης να μιλούν με μία φωνή και να παραμένουν ενωμένες».
