Με μια πρώτη ματιά, η Ρέιτσελ Ρόμπερτσον μοιάζει με κάθε άλλη Βρετανίδα έφηβη. Στον ελεύθερο χρόνο της συναντά φίλους για φαγητό, πηγαίνει στο κολέγιο στη νότια Αγγλία και ζει μια ζωή που δεν διαφέρει ιδιαίτερα από εκείνη χιλιάδων συνομηλίκων της.
Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που την κάνει να ξεχωρίζει δραματικά.
Όταν φορά τη φόρμα του αγώνα και κάθεται πίσω από το τιμόνι ενός αγωνιστικού μονοθέσιου 174 ίππων, με τη μυρωδιά της βενζίνης να αντικαθιστά την κολόνια της και τον ήχο των ελαστικών να μοιάζει με ροκ μουσική από το Spotify, η 18χρονη μετατρέπεται σε μία από τις πιο γρήγορες οδηγούς της γενιάς της.
Η Ρόμπερτσον είναι μέρος μιας μικρής αλλά συνεχώς αυξανόμενης ομάδας γυναικών που επιχειρούν να διεκδικήσουν θέση σε έναν χώρο που εδώ και δεκαετίες κυριαρχείται από δύο βασικούς παράγοντες: τους άνδρες και το χρήμα.
Η νεαρή οδηγός συμμετέχει στο πρωτάθλημα F1 Academy, μια διοργάνωση που δημιουργήθηκε το 2023 από τη Formula 1 με στόχο να ανοίξει τον δρόμο ώστε και οι γυναίκες πιλότοι να διεκδικήσουν το δικό τους δικαίωμα στο όνειρο με την παρουσία της στην κορυφαία κατηγορία του μηχανοκίνητου αθλητισμού. Το μεγάλο όνειρο της Ρόμπερτσον είναι σαφές: να γίνει η πρώτη γυναίκα εδώ και μισό αιώνα που θα καταφέρει να φτάσει στη Formula 1.
Η μοναξιά της πίστας
Όταν ξεκίνησε να οδηγεί καρτ σε ηλικία 14 ετών, η Ρόμπερτσον θυμάται ότι σχεδόν πάντα ήταν το μοναδικό κορίτσι στην πίστα. Οι αντίπαλοί της ήταν αγόρια, τα οποία – όπως λέει – συχνά δεν την αντιμετώπιζαν ως πραγματική απειλή. «Πολλές φορές στο μυαλό τους σκέφτονταν: “Είναι απλώς ένα κορίτσι μπροστά μου, θα την βγάλω εκτός πίστας”», θυμάται.
Η στάση αυτή άλλαζε μόνο όταν εκείνη περνούσε πρώτη τη γραμμή του τερματισμού. Τότε, η σιωπή ήταν συχνά η μόνη αντίδραση. «Δεν θέλουν να παραδεχτούν ότι μπορεί να είσαι καλύτερη», εξηγεί. «Αν χάσεις από μερικούς από αυτούς, μπορεί να πουν “καλή προσπάθεια”. Αν όμως κερδίσεις, συνήθως δεν λένε τίποτα».
Το ξεκίνημα ενός πάθους
Η εμπειρία αυτή δεν είναι μοναδική. Η Ολλανδή οδηγός, Έσμι Κόστερμαν, έχει ζήσει παρόμοιες στιγμές. Η 20χρονη θυμάται αγόρια να της λένε ότι οι αγώνες αυτοκινήτου «δεν είναι για κορίτσια». «Μου έλεγαν ότι δεν είναι το άθλημά μου και το κορόιδευαν», λέει.
Το πάθος της Κόστερμαν για τους αγώνες γεννήθηκε σε ηλικία μόλις έξι ετών. Εκείνη την εποχή η μητέρα της την πήγαινε σε μαθήματα χορού, ενώ ο πατέρας της, λάτρης του μηχανοκίνητου αθλητισμού, συνήθιζε να πηγαίνει τον αδελφό της στην τοπική πίστα.
Η μικρή Έσμι δεν άργησε να εκφράσει την επιθυμία της. «Τους είπα: “Δεν θέλω να χορεύω, θέλω να έρθω κι εγώ στην πίστα να οδηγώ”», θυμάται γελώντας. Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε η πορεία της. Σήμερα η Κόστερμαν, όπως και η Ρόμπερτσον, αγωνίζεται στο F1 Academy, προσπαθώντας να μετατρέψει το παιδικό όνειρο σε επαγγελματική καριέρα.
Η ευκαιρία που αλλάζει τα δεδομένα
Για την Δανή, Άλμπα Λάρσεν, η οποία βρίσκεται ήδη στη δεύτερη σεζόν της στο πρωτάθλημα, η ευκαιρία που προσφέρει το πρόγραμμα είναι τεράστια.
Η 17χρονη οδηγεί πλέον μονοθέσιο που υποστηρίζεται από το μεγαλύτερο όνομα της Formula 1, τη Scuderia Ferrari.
Κι όμως, πριν από λίγα χρόνια, μια τέτοια προοπτική θα φαινόταν αδιανόητη. Κατά τη διάρκεια του lockdown της πανδημίας το 2020, όταν τα περισσότερα αθλήματα είχαν σταματήσει, μια φίλη της πρότεινε να δοκιμάσει καρτ.
Η Λάρσεν μέχρι τότε ασχολούνταν με το χάντμπολ. Όμως από τη στιγμή που πάτησε το γκάζι για πρώτη φορά, κάτι άλλαξε μέσα της. «Θυμάμαι τα μικρά χτυπήματα της ασφάλτου, τη μυρωδιά του καμένου ελαστικού και το κεφάλι μου να τινάζεται προς τα πίσω όταν επιτάχυνα», λέει.
«Δεν πήγαινα ιδιαίτερα γρήγορα, αλλά ένιωσα μια τεράστια έκρηξη αδρεναλίνης. Εκεί ήταν που ερωτεύτηκα την οδήγηση».
Χώρος σχεδόν κλειστός για τις γυναίκες
Τα μηχανοκίνητα σπορ είναι ένα από τα ελάχιστα αθλήματα όπου άνδρες και γυναίκες μπορούν θεωρητικά να αγωνιστούν επί ίσοις όροις.
Στην πράξη, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Η τελευταία γυναίκα που συμμετείχε σε αγώνα της Formula 1 ήταν η Ιταλίδα Λέλα Λομπάρντι το 1976.
Έκτοτε καμία γυναίκα δεν έχει καταφέρει να βρεθεί στο grid της κορυφαίας κατηγορίας. Σύμφωνα με έρευνες, μόλις περίπου το 10% των οδηγών που συμμετέχουν σήμερα στον μηχανοκίνητο αθλητισμό είναι γυναίκες.
Οσον αφορά στο καρτ – το πρώτο στάδιο από το οποίο ξεκινούν σχεδόν όλοι οι επαγγελματίες οδηγοί – το ποσοστό φτάνει περίπου στο 13%. Όσο όμως οι κατηγορίες ανεβαίνουν προς την κορυφή της πυραμίδας, το ποσοστό αυτό μειώνεται δραματικά.
Στις ανώτερες κατηγορίες πέφτει ακόμη και στο 7%.
Γιατί δημιουργήθηκε η F1 Academy
Αυτή ακριβώς η ανισορροπία ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που οδήγησαν στη δημιουργία της F1 Academy.
Η ιδέα ήταν απλή αλλά φιλόδοξη: να δημιουργηθεί ένα πρωτάθλημα που θα βοηθήσει νεαρές γυναίκες οδηγούς να αναπτυχθούν επαγγελματικά και να προχωρήσουν στα επόμενα επίπεδα του μηχανοκίνητου αθλητισμού, ξεπερνώντας ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια που είναι το οικονομικό.
Η αγορά ενός αγωνιστικού καρτ μπορεί να κοστίζει πάνω από 7.500 λίρες, ενώ η συμμετοχή σε πρωταθλήματα απαιτεί σημαντικές χορηγίες. Πολλές γυναίκες οδηγοί δυσκολεύονται να βρουν την απαραίτητη χρηματοδότηση στα πρώτα στάδια της καριέρας τους.
Το πρόγραμμα της F1 Academy προσφέρει ακριβώς αυτό που συχνά έλειπε: οικονομική υποστήριξη, εκπαίδευση, τεχνική καθοδήγηση και – το σημαντικότερο – πολύτιμο χρόνο στην πίστα. Με άλλα λόγια, δίνει στις γυναίκες τις ίδιες ευκαιρίες που ιστορικά είχαν κυρίως οι άνδρες.
Πώς λειτουργεί το πρωτάθλημα
Στην αγωνιστική πυραμίδα, η κατηγορία βρίσκεται κοντά στο επίπεδο της Formula 4, που αποτελεί την πρώτη διεθνή κατηγορία μονοθεσίων. Οι γυναίκες οδηγοί αγωνίζονται σε μια σειρά από αγώνες μέσα στη σεζόν, διεκδικώντας τον τίτλο της πρωταθλήτριας.
Η νικήτρια εξασφαλίζει πλήρως χρηματοδοτούμενη θέση σε άλλη κατηγορία αγώνων, συνεχίζοντας την πορεία της προς την κορυφή. Ωστόσο, η ευκαιρία αυτή συνοδεύεται από σημαντική πίεση.
Οι περισσότερες οδηγοί έχουν μόλις δύο χρόνια για να αποδείξουν την αξία τους. Αν δεν καταφέρουν να ξεχωρίσουν, θα πρέπει να συνεχίσουν την καριέρα τους χωρίς την ίδια υποστήριξη.
«Θέλεις να δείξεις από την πρώτη στιγμή ότι μπορείς να αποδώσεις», λέει η Ρόμπερτσον. «Και φυσικά αυτό δημιουργεί μεγάλη πίεση».
Την πίεση αυτή βιώνει και η Κόστερμαν. Για εκείνη, η πιθανότητα να χάσει τη θέση της στο δεύτερο έτος λειτουργεί ως συνεχής υπενθύμιση ότι δεν υπάρχει περιθώριο για λάθη. «Δεν υπάρχει χρόνος για λάθη», λέει. «Θέλεις να υπερασπιστείς τη θέση σου, γιατί ξέρεις ότι αν δεν το κάνεις, του χρόνου δεν θα είναι πια δική σου».
Η πίεση όμως δεν προέρχεται μόνο από το αγωνιστικό κομμάτι. Πολλές γυναίκες οδηγοί νιώθουν ότι κάθε τους κίνηση κρίνεται πιο αυστηρά. «Δεν μπορείς να κάνεις πολλά λάθη, γιατί τότε ο κόσμος θα πει ότι έτσι είναι οι γυναίκες οδηγοί», λέει η Λάρσεν. «Αλλά δεν είναι έτσι. Μπορώ να είμαι επιθετική κι εγώ στην πίστα».
Κριτική και αμφισβήτηση
Παρά τις φιλοδοξίες του, το εγχείρημα δεν έχει αποφύγει την κριτική. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η δημιουργία ξεχωριστής κατηγορίας για γυναίκες ίσως ενισχύει τον διαχωρισμό αντί να τον καταργεί. Άλλοι εκφράζουν ανησυχίες για το επίπεδο των μονοθεσίων που χρησιμοποιούνται.
Μεταξύ των επικριτών βρίσκεται και ο τέσσερις φορές παγκόσμιος πρωταθλητής Μαξ Φερστάπεν, ο οποίος έχει υποστηρίξει ότι τα αυτοκίνητα της συγκεκριμένης κατηγορίας είναι σχετικά αργά και ίσως δεν προετοιμάζουν επαρκώς τις οδηγούς για τη μετάβαση στα υψηλότερα επίπεδα.
Παρά τις αμφιβολίες, οι διοργανωτές επιμένουν ότι το πρωτάθλημα αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα. Αλλωστε σε αντίθεση με παλαιότερες προσπάθειες – όπως η πλέον ανενεργή W Series – το νέο πρωτάθλημα φαίνεται να έχει ισχυρή υποστήριξη.
Όλες οι ομάδες της Formula 1 συμμετέχουν με κάποιο τρόπο στο πρόγραμμα, ενώ μεγάλοι χορηγοί έχουν επενδύσει στη μακροπρόθεσμη ανάπτυξή του, με τα πρώτα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά.
Η Γαλλίδα οδηγός Doriane Pin, που κατέκτησε πρόσφατα τον τίτλο, εντάχθηκε ως οδηγός εξέλιξης στην ομάδα Mercedes-AMG Petronas Formula One Team.
Παράλληλα, οι πρωταθλήτριες των προηγούμενων ετών συνεχίζουν να αγωνίζονται σε διεθνή πρωταθλήματα, διατηρώντας ζωντανή την προοπτική για ακόμη μεγαλύτερες επιτυχίες.
Για τη Ρόμπερτσον, το όνειρο παραμένει το ίδιο που είχε όταν ήταν παιδί. Θυμάται ακόμη μια σχολική άσκηση όταν ήταν οκτώ ετών. Οι μαθητές έπρεπε να γράψουν τι θέλουν να γίνουν όταν μεγαλώσουν. Η απάντησή της ήταν απλή: «Οδηγός Formula 1». Σήμερα, πολλά χρόνια αργότερα, το όνειρο αυτό εξακολουθεί να καθοδηγεί κάθε της βήμα στην πίστα.
Και αν η F1 Academy καταφέρει να πετύχει τον στόχο της, ίσως η επόμενη γενιά παιδιών που θα γράφει την ίδια απάντηση να γνωρίζει ότι – ανεξαρτήτως φύλου – το όνειρο μπορεί πραγματικά να γίνει πραγματικότητα…
